భావాభావస్వరుపా సా విద్యావిద్యేతి గీయతే
ఏది ఉండటానికి, ఉండకపోవటానికి మూలంగా ఉందో, దానినే జ్ఞానం, అజ్ఞానం అని పాడుతారు.
తదా హ్యవిద్యా సంసిద్ధా భవేద్దుఃఖస్య సాధనమ్
అప్పుడు, అజ్ఞానం పూర్తిగా ఏర్పడినప్పుడు అది బాధలకు కారణమవుతుంది.
సర్వైకభావనా బుద్ధిః సా విద్యేత్యభిధీయతే
అన్ని ఒకటే అనే భావనలో లీనమైన బుద్ధినే జ్ఞానం అంటారు.
అభేదబుద్ధ్యా దృష్టా చేత్సంసారక్షయకారిణీ
ఏదైనా భేదం లేని బుద్ధితో చూస్తే, అది సంసారానికి అంతం తెస్తుంది.
యస్మాద్భిన్నమిదం సర్వం యచ్చేఙ్గేద్యచ్చనేఙ్గతి
ఈ లోకంలో కదిలేది, కదలని దానీ అన్నీ వేరువేరుగా ఉన్నాయి.
అవిద్యోపాధియోగేనతథేదమఖిలం జగత్
అజ్ఞానం అనే ఆవరణం వల్లే ఈ మొత్తం జగత్తు ఇలా కనిపిస్తోంది.
దాహశక్తిర్యథాఙ్గారే స్వాశ్రయం వ్యాప్య తిష్టతి
ఎలా అంగారంలో కాల్చే శక్తి దాని అంతట అదే వ్యాపించి ఉంటుందో,
భారతీత్యపరే చైనాం గిరిజేత్యమ్బికేతి చ
కొంతమంది ఆమెను భారతి అంటారు, మరికొందరు గిరిజ, అంబిక అని కూడా పిలుస్తారు.
కౌమారీ వైష్ణవీ చేతి వారాహ్యేన్ద్రీ చ శామ్భవీ
ఆమెను కౌమారి, వైష్ణవి, వారాహి, ఇంద్రి, శాంభవి అని కూడా అంటారు.
ప్రకృతిశ్చ పరా చేతి వదన్తి పరమర్షస్యః
మహర్షులు ఆమెను ప్రకృతి, పరాశక్తి అని కూడా అంటారు.
వ్యక్తావ్యక్తస్వరుపేణ జగహ్యాప్య వ్యవస్థితా
వికసించిన రూపంలోనూ, అవికసించిన రూపంలోనూ, ఆమె జగత్తులో వ్యాపించి స్థిరంగా ఉంది.
సృష్టిస్థితివినాశానామేకః కారణతాం గతః
సృష్టి, స్థితి, లయాలకు కారణం ఆమె ఒక్కరే.
తస్మాత్పరతరో దేవో నిత్యైత్యభిధీయతే
అందువల్ల, ఆ పరమేశ్వరుని నిత్యుడు అని పిలుస్తారు.
రక్షాం కరోతి యో దేవో జగతాం పరతః పుమాన్
అన్ని లోకాలకన్నా పైగా ఉన్నవాడు, రక్షణ చేసే దేవుడు, ఆ పరమపురుషుడు.
తస్మాత్పరతరం యత్తదవ్యయం పరమం పదమ్
కాబట్టి, అత్యంత ఉన్నతమైనదానికన్నా పైగా ఉన్నది, అవినాశమైన పరమపదము.
యః పరః కాలపుపాఖ్యో యోగిధ్యేయః పరాత్పరః
కాలపురుషుడనే పేరుతో ప్రసిద్ధుడైన ఆ పరాత్పరుని, యోగులు ధ్యానం చేస్తారు.
జ్ఞానైకవేద్యః పరమః సఞ్చిదానన్దవిగ్రహః
జ్ఞానంతో మాత్రమే తెలుసుకోదగిన పరమాత్మ, ఆయన స్వరూపం జ్ఞానం, ఆనందమే.
దేహీతి ప్రోచ్యతే మూఢైరహో ఽజ్ఞానవిడమ్బనమ్
అజ్ఞానులు ఆయనను శరీరమని అంటారు; ఇది ఎంత దురదృష్టకరం!
మూర్తిత్రయం సమాపన్నః సృష్టిస్థిత్యన్తకారణమ్
సృష్టి, స్థితి, లయానికి కారణమైనవాడు, మూడు రూపాలు ధరించేవాడు.
స ఏవానన్దరుపాత్మా తస్మాన్నాస్త్యపరో మునే
ఆనందస్వరూపుడైన ఆత్మ ఆయనే; కాబట్టి, మునీంద్రా, వేరొకడు లేడు.
భిన్నాభిన్నస్వరుపేణ స్థితో వై పరమేశ్వరః
పరమేశ్వరుడు భిన్నంగా, అభిన్నంగా రెండూ ఉన్నవాడిగా నిలుస్తాడు.
విశ్వోత్పత్తేర్నిదానత్వాత్ప్రకృతిః ప్రోచ్యతే బుధైః
విశ్వ సృష్టికి కారణమైనదానిని, జ్ఞానులు ప్రకృతిగా పిలుస్తారు.
ప్రకృతిః పురుషశ్చేతి కాలశ్చేతి త్రిధా భవేత్
ప్రకృతి, పురుషుడు, కాలము — ఇవి మూడు విధాలుగా ఉన్నాయి.
శుద్ధం యత్పరమం ధామ తద్విష్ణోః పరమం పదమ్
పవిత్రమైన పరమధామం, అది విష్ణువు యొక్క అత్యున్నత స్థానం.
గుణరుపీగుణాధారోజగతామాదికృద్విభుః
అతడు జగత్తుకు ఆదికర్త, గుణాలకు ఆధారం, గుణాల స్వరూపుడు, అన్నిటిలో వ్యాపించి ఉన్నవాడు.
మహాన్ప్రాదురభూద్ధుద్ధిస్తతో ఽహం సమవర్త్తత
ఆయన నుండి మహత్తత్త్వం ఉద్భవించింది, దానినుండి బుద్ధి, ఆ తరువాత అహంకారం పుట్టింది.
తన్మాత్రేభ్యో హి జాతాని భూతాని జగతః కృతే
సూక్ష్మతత్త్వాలనుండి, జగత్తులోని భూతాలు జన్మించాయి.
యథాక్రమం కారణతామేకైకస్యోపయాన్తి చ
ప్రతి ఒక్కటి, క్రమంగా తదుపరి దానికి కారణంగా మారుతుంది.
తిర్యగ్యోనిగతాఞ్జన్తూన్పశుపక్షిమృగాదికాన్
పశువులు, పక్షులు, అడవి జంతువులు వంటి త్రిభువనజంతువులు జన్మిస్తారు.
తతో వైమానుషం సర్గం కల్పయామాస పహ్మజః
అతని తరువాత, పద్మజుడు మానవ సృష్టిని ఏర్పరిచాడు.