కపిలం ధ్యాననిరతం వాజినం చ తదన్తికే
ధ్యానంలో లీనమైన కపిలుని దగ్గర, వారు ఆ గుర్రాన్ని కనుగొన్నారు.
హన్తుముద్యుక్తమనసో విద్రవన్తః సమాసదన్
వధించాలనే ఉద్దేశంతో, మనస్సు కలవరపడి వారు ముందుకు దూసుకెళ్లారు.
గుహ్యతాం గృహ్యతామాశు ఇత్యూచుస్తే పరస్పరమ్
మనము త్వరగా ఇతడిని పట్టుకొని, రహస్యంగా ఉంచుదాం అని వారు ఒకరితో ఒకరు అన్నారు.
సన్తి చారో ఖలా లోకే కుర్వన్త్యాడమ్బరం మహత్
ఈ లోకంలో దుర్మార్గులు, గూఢచారులు ఉండి, పెద్ద కలహాలు సృష్టిస్తారు.
సమస్తేన్ద్రియసందోహం నియమ్యాత్మానమాత్మని
అతడు తన అన్ని ఇంద్రియాలను నియంత్రించి, తనను తాను లోనికి తేవడంలో స్థిరపడ్డాడు.
ఆస్థితః కపిలస్తేషాం తత్కర్మ జ్ఞాతవాన్నహి
అలా స్థిరంగా ఉన్న కపిలుడు, వారి కార్యాన్ని తెలుసుకున్నాడు.
పద్భిః సంతాడయామాసుర్బుహూం చ జగృహుః పరే
వారు అతడిని కాళ్లతో తన్నారు, మరికొందరు భూమిని పట్టుకున్నారు.
ఉవాచ భావగమ్భీరం లోకోపద్రవకారిణః
లోకానికి క్షోభం కలిగించే వారికి, లోతైన భావంతో అతడు మాటలాడాడు.
అహౄఙ్కారవిమూఢానాం వివేకో నైవ జాయతే
అహంకారంతో మూర్ఖులైనవారికి వివేకం కలగదు.
తదేవ మానవా భుక్త్వా జ్వలన్తీతి కిమద్భుతమ్
అదే భుజించి, మనుషులు మండిపోతే అందులో ఆశ్చర్యమేముంది?
మహీరుహాం శ్చానుతటే పాతయన్తి నదీరయాః
నదీ ప్రవాహాలు కూడా ఒడ్డున ఉన్న చెట్లను కూల్చేస్తాయి.
తత్రాశ్రీర్వృద్ధతా నిత్యం ముర్ఖత్వం చాపి జాయతే
అక్కడ ఐశ్వర్యం ఎప్పుడూ పెరుగుతుంది, మూర్ఖత్వం కూడా కలుగుతుంది.
నామసామ్యాదహో చిత్రం ధత్తూరో ఽపిమదప్రదః
పేరు ఒకేలా ఉండటం వలన, ధత్తూరం కూడా మత్తునిస్తుంది — ఎంత విచిత్రం!
యథా సఖాగ్నేః పవనః పన్నగస్య యథా విషమ్
ఎలా అగ్నికి గాలి మిత్రుడు, అలాగే పాముకు విషం సహజంగా ఉంటుంది.
యది పశ్యత్యామహితం స పశ్యతి న సంశయః
అతడు హానికరమైనదాన్ని చూస్తే, నిజంగా చూశాడనే సందేహం లేదు.
స వహ్నిః సాగరాన్సర్వాన్భస్మసాదకరోత్క్షణాత్
ఆ అగ్ని ఒక్క క్షణంలోనే సముద్రాలన్నింటినీ బూడిదగా మార్చింది.
అకాలప్రలయం మత్వా చుక్రుశుః శోకలాలసాః
ప్రపంచాంతం ముందే వచ్చిందని భావించి, వారు దుఃఖంతో విలపించారు.
సాగరం వివిశుః శీఘ్రం సతాం కోపో హి దుఃసహః
ధార్మికుల కోపం భరించలేనిది కాబట్టి, వారు వెంటనే సముద్రంలోకి దూకారు.
దేవదూత ఉవాచేదం సర్వం వృత్తం హి యక్షతే
దైవదూత ఇలా అన్నాడు: 'జరిగిన సంగతులన్నీ యక్షులు తెలుసుకుంటారు.'
దైవేన శిక్షితా దుష్టా ఇత్యువాచాతి హర్షితః
ఆ దూత ఆనందంగా, 'దుష్టులు విధి చేత శిక్షించబడ్డారు' అని చెప్పాడు.
అధర్మం కురుతే యస్తు స ఏవ రిపురిష్యతే
అధర్మంగా వ్యవహరించే వాడే తన శత్రువుగా పరిగణించబడతాడు.
తం రిపుం పరమం విద్యాచ్ఛాస్త్రాణామేష నిర్ణయః
అటువంటి వాడిని పరమ శత్రువుగా తెలుసుకోవాలి; ఇదే శాస్త్రాల నిర్ణయం.
దుర్వృత్తనిధనం యస్మాత్సతాముత్సాహ కారణమ్
దుష్టుల మరణం ధార్మికులకు ఉత్సాహానికి కారణమవుతుంది.
పౌత్రం తమంశుమన్తం హి పుత్రత్వే కతవాన్ప్రభుః
ప్రభువు తన మనవడు అంశుమంతుని కుమారుడిగా చేసుకున్నాడు.
యుయోజ సారవిద్భూయో హ్యశ్చానయనకర్మణి
తనను తీసుకురావడంలో మళ్లీ సారుడనే బాధ్యతవహించేలా నియమించాడు.
కపిలం తేజసాంరాశిం సాష్టాఙ్గంప్రణనామహా
వారు ప్రకాశరాశియైన కపిలుని పాదాభివందనం చేశారు.
ఉవాచ శాన్తమనసం దేవదేవం సనాతనమ్
ఆయన ప్రశాంతమైన మనసుతో శాశ్వత దేవదేవునితో మాట్లాడాడు.
పరోపకారనిరతాః క్షమాసారా హి సాధవః
ధార్మికులు ఎప్పుడూ ఇతరులకు ఉపకారం చేయడంలో, క్షమలో నిలిచివుంటారు.
నహి సంహరతేజ్యోత్స్నాం చన్ద్రశ్చాణ్డాలవేశ్మనః
చంద్రుడు చండాలుని ఇంటి మీద కూడా తన వెలుతురును తగ్గించడు.
దదాతి పరమాం తుష్టిం భక్ష్యమాణో ఽమరైః శశీ
దేవతలు చంద్రుని తినిపోతున్నా, ఆయన పరమ సంతృప్తిని ప్రసాదిస్తాడు.