అహః సురాణాం తద్రాత్రిః కర్కాద్యం దక్షిణాయనమ్
దేవతలకు ఆ రోజు రాత్రి సమానం. కర్కాటకadi నుంచే దక్షిణాయనం మొదలవుతుంది.
మధాదౌ మఙ్గలం కర్మ విధేయం చోత్తరాయణే
ఉత్తరాయణం ప్రారంభం, మధ్యలో శుభకార్యాలు చేయాలి.
మాధాది మాసౌ ద్వౌ ద్వౌ చ ఋతవః శిశిరాదయః
మధు మొదలు ప్రతి ఋతువుకూ రెండు నెలలు, శిశిరాది ఋతువులు కూడా అలాగే ఉంటాయి.
వర్షా శరశ్చ హేమన్తః కర్కాద్వై దక్షిణాయనే
వర్షాకాలం, శరదృతువు, హేమంతం — ఇవన్నీ కర్కాటకadi నుంచి దక్షిణాయనంలో వస్తాయి.
త్రింశద్భిశ్చన్ద్రభగణో మాసో నాక్షత్రసంజ్ఞకః
ముప్పది చంద్రభాగాలతో కూడిన నక్షత్రమాసమే నెలగా పిలవబడుతుంది.
నభస్య ఇష ఊర్జశ్చ సహాశ్చైవ సహస్యకః
నభస్య, ఇష, ఊర్జ, సహ, సహస్య — ఇవే నెలల పేర్లు.
యస్మిన్మాసే పౌర్ణమాసీ యేన ధిష్ణేన సంయుతా
ఏ నెలలో పౌర్ణమి ఏ నక్షత్రంతో కలిసివుంటుందో
తత్పక్షౌ దైవ పిత్రాఖ్యౌ శుక్లకృష్ణౌ తథాపరే
ఆ పక్షాన్ని దేవతలు, పితృదేవతల పేర్లతో — శుక్లపక్షం, కృష్ణపక్షం అని పిలుస్తారు.
క్రమాత్తిథీనాం బ్రహ్మాగ్నీ విరిఞ్చివిష్ణుశైలజాః
తిథులక్రమంలో బ్రహ్మ, అగ్ని, విరించీ, విష్ణువు, శైలజ — వీరే అధిపతులు.
మహేన్ద్రవాసవౌ నాగదుర్గాదణ్డధరాహ్వయః
మహేంద్రుడు, వాసవుడు, నాగుడు, దుర్గ, దండధరుడు — వీరు కూడా అలాగే పిలవబడతారు.
చన్ద్రవిశ్వేదర్శసంజ్ఞతిథీశాః పితరః స్మృతాః
చంద్ర, విశ్వదేవ, అర్ష అనే తిథులు పితృదేవతలకు చెందినవిగా గుర్తించబడతాయి.
త్రిరావృత్త్యా క్రమాజ్జ్ఞేయా నేష్టమధ్యేష్టదాః సితే
వీటిని మూడు సార్లు క్రమంగా పునరావృతం చేస్తూ, శుక్లపక్షంలో ప్రధాన, ఉపహారార్చనలకు వీరే అధిపతులు.
అష్టమీ ద్వాదశీ షష్టీ చతుర్థీ చ చతుర్దశీ
అష్టమి, ద్వాదశి, షష్ఠి, చతుర్థి, చతుర్దశి తిథులు —
సముద్రమనురన్ధ్రాఙ్కతత్త్వసంఖ్యాస్తు నాడికాః
సముద్రం, మనువు, రంధ్రం, అంకం అనే తత్త్వాల సంఖ్య ప్రకారం నాడికలు లెక్కిస్తారు.
అమావాస్యా చ నవమీ హిత్వా విషమసంజ్ఞికా
అమావాస్య, నవమి — ఇవి బేసి పేర్లతో కాకుండా పిలవబడతాయి.
షషఅట్యాం తైలం తథాష్టమ్యాం మాసం క్షౌరం కలేస్తిథౌ
షష్ఠి, అష్టమి తిథుల్లో నూనె వాడాలి; అష్టమి రోజున నెలలో క్షౌరం చేయాలి, నిర్ణీత తిథిలో.
దేర్శే షష్ట్యాం ప్రతిపది ద్వాదశ్యాం ప్రతిపర్వసు
అరవైవ రోజున, పాడ్యమి, ద్వాదశి, అలాగే ప్రతి పర్వదినానూ—
వ్యతీపాతే చ సంక్రాన్తావేకాదశ్యాం చ పర్వసు
వ్యతీపాత సమయంలో, సంక్రాంతి, ఏకాదశి, అలాగే ప్రతి పర్వదినానూ—
యః కరోతి దశమ్యాం చ స్నానమామలకైర్నరః
ఎవరైనా దశమి రోజున ఆమలక ఫలాలతో స్నానం చేస్తే—
అర్థపుత్రక్షయస్తస్య ద్వితీయాయాం న సంశయః
వారికి ద్వితీయ రోజున ధనం, పిల్లలు నష్టం తప్పదు, దీనిలో సందేహం లేదు.
యా పౌర్ణిమా దివా చన్ద్రమతీ సానుమతీ స్మృతా
పూర్ణిమ రోజు పగలు చంద్రుడు కనబడితే, ఆ రోజును అనుమతి అంటారు.
సినీవాలీ చేన్దుమతీ కుహూర్నేన్దుమతీ మతా
సినీవాళి, ఎండుమతి, కుహూ, నెందుమతి అని కూడా పిలుస్తారు.
త్రేతాదిర్మాధవే శుక్లే తృతీయా పుణ్యసంజ్ఞితా
మాధవ మాసంలో శుక్ల పక్ష తృతీయ తిథి పవిత్రమైనదిగా భావిస్తారు.
కల్పాదిః స్యాత్కృష్ణపక్షే నభస్తస్య త్రయోదశీ
నభస మాసంలో కృష్ణ పక్ష త్రయోదశి కల్ప ప్రారంభంగా చెప్పబడింది.
చైత్రే భాద్రపదే చైవ తృతీయా శుక్లసంజ్ఞితా
చైత్ర, భాద్రపద మాసాల్లో శుక్ల పక్ష తృతీయ తిథి ప్రత్యేకమైనదిగా పరిగణిస్తారు.
మాఘే చ సప్తమీ శుక్లా నభస్యే త్వసితాష్టమీ
మాఘ మాసంలో శుక్ల సప్తమి, నభస మాసంలో కృష్ణ అష్టమి ముఖ్యమైనవి.
ఆషాఢే కార్తికే మాసి జ్యష్టే చైత్రే చ పౌర్ణిమా
ఆషాఢ, కార్తీక, జ్యేష్ఠ, చైత్ర మాసాల్లో పూర్ణిమ తిథి వస్తుంది.
భాద్రే కృష్ణత్రయోదశ్యాం మఘామిన్దుః కరే రవిః
భాద్ర మాసంలో కృష్ణ త్రయోదశి రోజున చంద్రుడు మఘ నక్షత్రంలో, సూర్యుడు కర్కాటక రాశిలో ఉంటారు.
ఏకస్మిన్వాసరే తిస్రస్తిథయః స్యాత్తిథిక్షయః
ఒకే రోజున మూడు తిథులు కలిసివస్తే, దాన్ని తిథిక్షయం అంటారు.
సూర్యాస్తమనపర్యన్తం యస్మిన్వారే తు యా తిథిః
ఏ రోజు సూర్యాస్తమయం వరకు ఏ తిథి కొనసాగుతుందో, ఆ తిథి ముఖ్యమైనది.