బుభుజే తాని సర్వాణి నిరాకృత్య దివౌకసః
దేవతలను పక్కన పెట్టి, అతడు ఆ అన్నిటినీ ఆస్వాదించాడు.
భజన్తి సాగరాస్తా వై కచగ్రహబలాత్కృతాః
కచగ్రహ శక్తికి లోబడి, ఆ సముద్రాలే అతనికి సేవ చేస్తున్నాయి.
భూషయన్తి స్వదేహాని మద్యపానపరాయణాః
మద్యం తాగడంలో మునిగి, వారు తమ శరీరాలను అలంకరించుకుంటున్నారు.
మిత్రైశ్చ యోద్రుమారబ్ధా బలినో ఽత్యన్తపాపినః
స్నేహితులతో కలిసి, ఆ పాపిష్టులు మరియు బలవంతులు యోద్రుమ వృక్షాలను పెకిలించారు.
విచారం పరమం చక్రురేతేషుం నాశహేతవే
వారి నాశనానికి మార్గం గురించి వారు లోతుగా ఆలోచించారు.
కపిలం దేవదేవేశం యయుః ప్రచ్ఛన్నరుపిణః
దాగిన రూపాల్లో, వారు దేవదేవేశ్వరుడైన కపిలుని వద్దకు వెళ్లారు.
ప్రాణమ్య దణ్డవద్రూమౌ తుష్టువువ్రిదశాస్తతః
వృక్షాలవలె భూమికి నమస్కరించి, దేవతలు ఆయనను స్తుతించారు.
నరరుపప్రతిచ్ఛిన్నవిష్ణవే జిష్ణవే నమః
మనుష్యరూపంలో దాగి ఉన్న విజయవంతుడైన విష్ణువుకు నమస్సులు.
సంసారారణ్యదావాగ్రే ధర్మపాలనసేతవే
సంసార అరణ్యంలో అగ్ని అంచున ధర్మాన్ని కాపాడే వంతెనవాడవు.
సాగరైః పీడితానస్మాంస్త్రాయస్వ శరణాగతాన్
సముద్రాల బాధ నుంచి తాపడుతున్న మేము నీ ఆశ్రయానికి వచ్చాము, రక్షించు.
త ఏవ లోకాన్బాధన్తే నాత్రాశ్వార్యం సుగేతమాః
అదే వారు లోకాలను బాధిస్తున్నారు; ఇక్కడ ఆనందానికి ఆశ లేదు.
తం విద్యాత్సర్వలోకేషు పాపభోగరతం సురాః
అతడు పాపకార్యాలలో ఆనందించే వాడని దేవతలు అన్ని లోకాల్లో తెలుసుకోవాలి.
తం హన్తి దైవమేవాశు నాత్ర కార్యా విచారణా
దైవమే అతడిని త్వరగా నాశనం చేయాలి; ఇక ఆలోచన అవసరం లేదు.
ప్రణమ్య తం యథాన్యాయం గతా నాకం దివౌకసః
అతనికి విధిగా నమస్కరించి, దేవతలు స్వర్గానికి వెళ్లారు.
ఆరేభే హయమేధాఖ్యం యజ్ఞం కర్త్తుమనుత్తమమ్
అతడు హయమేధ అనే అత్యుత్తమ యజ్ఞాన్ని ప్రారంభించాడు.
పాతాలే స్థాపయామాస కపిలో యత్ర తిష్టతి
కపిలుడు అతడిని తానే ఉండే పాతాళంలో ఉంచాడు.
అన్వేష్టుం బభ్రభుర్లోకాన్ భూరాదీంశ్చ సువిస్మితాః
ఆశ్చర్యంతో, వారు భూమి మొదలైన లోకాలను వెతికారు.
చఖ్నుర్మహీతలం సర్వమేకైకో యోజనం పృథక్
ప్రతి ఒక్కరూ వేర్వేరుగా, భూమి మొత్తం యోజన చొప్పున తవ్వారు.
తద్వారేణ గతాః సర్వే పాతాలం సగరాత్మజాః
ఆ రంధ్రం ద్వారా సగరుని కుమారులు అందరూ పాతాళంలోకి ప్రవేశించారు.
విచిన్వన్తి హయం తత్ర మదోన్మత్తా విచేతసః
అక్కడ మత్తులో, మతి తప్పిపోయి, వారు గుర్రాన్ని వెతికారు.
కపిలం ధ్యాననిరతం వాజినం చ తదన్తికే
ధ్యానంలో లీనమైన కపిలుని దగ్గర, వారు ఆ గుర్రాన్ని కనుగొన్నారు.
హన్తుముద్యుక్తమనసో విద్రవన్తః సమాసదన్
వధించాలనే ఉద్దేశంతో, మనస్సు కలవరపడి వారు ముందుకు దూసుకెళ్లారు.
గుహ్యతాం గృహ్యతామాశు ఇత్యూచుస్తే పరస్పరమ్
మనము త్వరగా ఇతడిని పట్టుకొని, రహస్యంగా ఉంచుదాం అని వారు ఒకరితో ఒకరు అన్నారు.
సన్తి చారో ఖలా లోకే కుర్వన్త్యాడమ్బరం మహత్
ఈ లోకంలో దుర్మార్గులు, గూఢచారులు ఉండి, పెద్ద కలహాలు సృష్టిస్తారు.
సమస్తేన్ద్రియసందోహం నియమ్యాత్మానమాత్మని
అతడు తన అన్ని ఇంద్రియాలను నియంత్రించి, తనను తాను లోనికి తేవడంలో స్థిరపడ్డాడు.
ఆస్థితః కపిలస్తేషాం తత్కర్మ జ్ఞాతవాన్నహి
అలా స్థిరంగా ఉన్న కపిలుడు, వారి కార్యాన్ని తెలుసుకున్నాడు.
పద్భిః సంతాడయామాసుర్బుహూం చ జగృహుః పరే
వారు అతడిని కాళ్లతో తన్నారు, మరికొందరు భూమిని పట్టుకున్నారు.
ఉవాచ భావగమ్భీరం లోకోపద్రవకారిణః
లోకానికి క్షోభం కలిగించే వారికి, లోతైన భావంతో అతడు మాటలాడాడు.
అహౄఙ్కారవిమూఢానాం వివేకో నైవ జాయతే
అహంకారంతో మూర్ఖులైనవారికి వివేకం కలగదు.
తదేవ మానవా భుక్త్వా జ్వలన్తీతి కిమద్భుతమ్
అదే భుజించి, మనుషులు మండిపోతే అందులో ఆశ్చర్యమేముంది?