దాదయో ధాతవో వేదాః పరస్మైపదినో మతాః
దా మొదలైన ధాతువులు వేదాలలో పరస్మైపదంగా భావించబడతాయి.
మాఙ్హాఙ్ద్వావనుదాత్తేతౌ స్వరితేద్దానధాతుషు
మా, హా, ద్వా అనే ధాతువులు అనుదాత్త స్వరంతో ఉన్నప్పుడు, దాన ధాతువులలో స్వరితంగా పరిగణించబడతాయి.
ఘృముఖా ద్వాదశ తథా పరస్మైపతినో మతాః
అలాగే, ఘృ తో ప్రారంభమయ్యే పన్నెండు ధాతువులు పరస్మైపదంగా భావించబడతాయి.
పరస్మైపదినః ప్రోక్తా దివాద్యాః పఞ్చవింశతిః
దివ తో మొదలయ్యే ఇరవై ఐదు ధాతువులు పరస్మైపదంగా చెప్పబడ్డాయి.
ఓదితః పూఙ్ముఖాః సప్త ఆత్మనేదపినో మతాః
పూ తో ప్రారంభమయ్యే ఏడు ధాతువులు ఆత్మనేపదంగా పరిగణించబడతాయి.
స్యతిప్రభృతయో వేదాః పరస్మైపదినో మతాః
స్యతి తో మొదలయ్యే ధాతువులు పరస్మైపదంగా భావించబడతాయి.
మృషాద్యాః స్వరితేతస్తు ధాతవః పఞ్చ కీర్తితాః
మృష తో ప్రారంభమయ్యే ఐదు ధాతువులు స్వరితంగా చెప్పబడ్డాయి.
రాధోః కర్మక ఏవాత్ర వృద్ధౌ స్వాదిచురాదికే
ఇక్కడ రాధు అనే ధాతువు, వృద్ధి వర్గంలోని స్వాది, చురాది మొదలైనవన్నీ కర్మక ధాతువులుగా పరిగణించబడతాయి.
పరస్మైపదినో ఽష్టాత్ర రధాద్యాః పరికీర్తితాః
ఇక్కడ రధ తో ప్రారంభమయ్యే ఎనిమిది ధాతువులు పరస్మైపదంగా పేర్కొనబడ్డాయి.
చత్వారిశచ్ఛతం చాపి దివాదౌ ధాతవో మతాః
దివ వర్గంలో నలభై నాలుగు వందల ధాతువులు పరిగణించబడ్డాయి.
సప్తాఖ్యాతో దునోతిస్తు పరస్మైపదినో మునే
మహర్షీ, దునోతి తో ప్రారంభమయ్యే ఏడు ధాతువులు పరస్మైపదంగా ఉంటాయి.
పరస్మైపదినస్త్వత్ర తికాద్యాస్తు చతుర్దశ
ఇక్కడ టిక తో ప్రారంభమయ్యే పద్నాలుగు ధాతువులు పరస్మైపదంగా పరిగణించబడతాయి.
స్వరితేతః షఙాఖ్యాతాస్తుదాద్యా మునిసత్తమ
మహర్షీ, తుద్ తో ప్రారంభమయ్యే ఆరు ధాతువులు స్వరితంగా చెప్పబడ్డాయి.
వ్రశ్చాదయ ఉదాత్తేతః ప్రోక్తాః పఞ్చాధికం శతమ్
వ్రశ్చ తో మొదలయ్యే నూరు ఐదు ధాతువులు ఉదాత్త స్వరంతో ఉన్నవిగా ప్రకటించబడ్డాయి.
ణూముఖాశ్చైవ చత్వారః పరస్మైపదినో మతాః
ణు తో ప్రారంభమయ్యే నాలుగు ధాతువులు పరస్మైపదంగా పరిగణించబడతాయి.
పృఙ్ మృఙ్ చాత్మనేభాషౌ షట్ పరస్మైపదే రిపేః
పృం, మృం అనే ధాతువులు ఆత్మనేపదంలో ఉంటాయి; రి తో ప్రారంభమయ్యే ఆరు ధాతువులు పరస్మైపదంగా ఉంటాయి.
ప్రచ్ఛాదిషోడశాఖ్యాతాః పరస్మైపదినో మునే
మహర్షీ, 'ప్రచ్చాది' అనే పదాలతో మొదలయ్యే పదహారు ధాతువులు అన్నీ పరస్మైపద రూపంలో ఉంటాయని చెప్పబడింది.
కృతీప్రభృతయ శ్చాపి పరస్మైపదినస్రయః
'కృతి' అనే ధాతువు మొదలుకొని ఉన్నవన్నీ కూడా పరస్మైపదంగా పరిగణించబడతాయి.
స్వరితేతో రుధోనన్దా పరస్మైభాషితః కృతీ
'కృతి' అనే ధాతువు స్వరిత స్వరంతో పలికితే అది పరస్మైపదంగా భావించబడుతుంది; అలాగే 'రుధ' మరియు 'నందా' కూడా పరస్మైపదమే.
ఉదాత్తేతః శిషపిషరుధాద్యాః పఞ్చవింశతిః
'ఉదాత్త', 'శిష్', 'పిష్', 'రుధ' మొదలైన ఇరవై ఐదు ధాతువులు కూడా ఇలానే చెప్పబడ్డాయి.
మనువన్వాత్మనేభాషౌ స్వరితేత్త్కృఞుదాహృతః
'మనుం', 'వన్', 'ఆత్మన్' అనే రూపాలలో ధాతువు స్వరిత స్వరంతో పలికితే దానిని 'కృఞ్' అని అంటారు.
క్యాద్యాః సప్తోభయేభాషాః సౌత్రాః స్తంభ్వాదికాస్తథా
'క్య' తో ప్రారంభమయ్యే ఏడు ధాతువులు రెండు విధాలుగా ఉపయోగించబడతాయి; అలాగే 'సౌత్ర' మరియు 'స్తంభ్వాదిక' తో మొదలైనవీ అలాగే ఉంటాయి.
ద్వావింశతిరుదాత్తేతః కుధాద్యా ధాతవో మతాః
'కుధా' తో మొదలయ్యే ఇరవై రెండు ధాతువులు ఉదాత్త స్వరంతో ఉంటాయని భావించబడతాయి.
పరస్మైపదినశ్చాథ స్వరితేద్గ్రహ ఏవ చ
ఇంకా, పరస్మైపద ధాతువులు స్వరిత స్వరంతో తీసుకోవాలి.
చురాద్యా ధాతవో ఞ్యన్తా షట్ర్త్రింశదధికః శతమ్
'చుర్' తో ప్రారంభమై 'ఞ్య' తో ముగిసే ధాతువులు మొత్తం నూరొకటి ముప్పై ఆరు ఉంటాయి.
చర్చాద్యా ఆధృషీయాస్తు ప్యన్తా వా పరికీర్తితాః
'చర్చా' తో ప్రారంభమై 'ఆధృషీయ' తో ముగిసే ధాతువులు, అలాగే 'ప్య' తో ముగిసేవి కూడా చెప్పబడ్డాయి.
పదాద్యాస్తు దశ ప్రోక్తా ధాతవో హ్యాత్మనేపదే
'పద' తో ప్రారంభమయ్యే పది ధాతువులు ఆత్మనేపదంగా చెప్పబడ్డాయి.
ధాత్వర్థే ప్రాతిపదికాద్వహులం చేష్టవన్మతమ్
ధాతు అర్థంలో, ప్రాతిపదిక పదం నుండి అనేక విధాలుగా ఉపయోగాలు గుర్తించబడ్డాయి.
ధాత్వర్థే కర్తృకరణాఞ్చిత్రాద్యాశ్చాపి ధాతవః
ధాతు అర్థంలో, 'చిత్ర' మొదలైన ధాతువులు, కర్త, కరణం సంబంధంగా కూడా ఉంటాయి.
స్తోమాద్యాః షోడశ తథా అన్దతస్యం నిదర్శనమ్
'స్తోమ' తో ప్రారంభమయ్యే పదహారు ధాతువులు ఇక్కడ చెప్పబడ్డాయి; ఇవి 'అందతస్య' కు ఉదాహరణ.