గార్గ్యో నాడాయనాత్రేయౌ గాఙ్గేయః పైతృష్వస్రీయః
గార్గ్యుడు, నాడాయనుడు, ఆత్రేయుడు, గాంగేయుడు — వీరంతా మామగారి పిల్లలు.
క్రియాయుజోః కర్మకర్త్రోర్ధైరియః కౌఙ్కుమం తథా
కార్యాన్ని కలిపి చేసే ఇద్దరిలో, పని చేసే వాడు, ధైర్యం, అలాగే కుంకుమ కూడా ఉంటాయి.
స్వార్థే చౌరస్తు తుల్యార్థే చన్ద్రవన్ముఖమీక్షతే
తన ప్రయోజనంలో దొంగలా ఉంటాడు; సమాన ప్రయోజనంలో చంద్రునిలా ముఖాన్ని చూస్తాడు.
గోమాన్ధనీ చ ధనవానస్త్యర్థే ప్రమితౌ కియాన్
ఆవు ధనం; ధనవంతుడు కష్టసమయంలో ఎంత ఉపయోగపడతాడో కొలవాలి.
స్రగ్వీ తపస్వీ మేధావీ మాయావ్యస్త్యర్థ ఏవ చ
హారమేసుకున్నవాడు, తపస్సు చేసే వాడు, తెలివైనవాడు, మాయగాడు — వీరంతా విషయానుసారంగా ఉంటారు.
ఈషదపరిసమాప్తౌ కల్పవ్దేశీయ ఏవ చ
ఏదైనా కొంచెం పూర్తికాకపోతే దాన్ని 'దగ్గరగా', 'తక్కువగా' అని అంటారు.
పటుజాతీయః కుత్సాయాం వైద్యపాశః ప్రశంసనే
పటు జాతికి నిందలో, వైద్యుని కట్టులో ప్రశంసలో ఉపయోగిస్తారు.
ప్రాచుర్యాదిష్వన్నమయో మృణ్మయః స్రీమయస్తథా
పుష్కలత వంటి సందర్భాల్లో అన్నంతో చేసినది, మట్టితో చేసినది, బంగారంతో చేసినదీ ఉంటాయి.
కృష్ణతరః శుక్లతమః కిమ ఆఖ్యానతో ఽవ్యయాన్
ముదురు, తెల్లగా — వీటిని పేరుతో ఏమంటారు? అవి నిత్యమైనవే.
పరిమాణే జానుదఘ్నం జానుద్వయసమిత్యపి
కొలతలో మోకాళ్ల వరకు, రెండు మోకాళ్ల సమానంగా అని అంటారు.
కతమః కతరః సంఖ్యేయవిశేషావధారణే
'ఏది', 'రెండింటిలో ఏది' అనే పదాలు సంఖ్యను నిర్దిష్టంగా చూపించడానికి వాడతారు.
ఏతాదశః కతిపయః కతిథః కతి నారద
'ఇంత', 'కొన్ని', 'ఎన్ని సార్లు', 'ఎన్ని' అని నారదా, ఇలా అంటారు.
ద్వేధా ద్వైధా ద్విధా సంఖ్యా ప్రకారే ఽథ మునీశ్వర
'రెండు విధాలుగా', 'రెండు భాగాలుగా', 'రెండు భాగాలు' — ఇవన్నీ సంఖ్యలో విధానాలు, మునీశ్వరా.
ద్వితయం త్రితపం చాపి సంఖ్యాయాం హి ద్వయం త్రయమ్
'జంట', 'మూడు', సంఖ్యలో రెండు, మూడు అని అంటారు.
త్రైణః పౌష్ణస్తుణ్డిభశ్చ వృన్దారకకృషీవలౌ
త్రైన, పౌష్ణ, తుండిభ, వృందారక, కృషీవల — వీరే.
అవటీటోవనాటే నిబిడం చేక్షుశాకినమ్
అవటీట, వనాట, నిబిడ, చెక్షుషాకిన — వీరిని కూడా గుర్తించాలి.
విద్యాథుఞ్చుర్బహుతిథం పర్వతః శృఙ్గిణస్తథా
విద్యాతుంచు, బహుతిథ, పర్వత, శృంగిణా అనే పేర్లు కూడా ఉన్నాయి.
చిల్లశ్చ చిపిటం చిక్వం వాతూలః కుతపస్తథా
చిల్ల, చిపిట, చిక్వ, వాతూల, కుతప అనే పేర్లు కూడా ఉన్నాయి.
ఊర్ణాయుశ్చ మరూతశ్చైకాకీ చర్మణ్వతీ తథా
ఊర్ణాయు, మరూత, ఏకాకీ, చర్మణ్వతి అనే పేర్లు కూడా ఉన్నాయి.
ఆసందీ వఞ్చ చక్రీవత్తూష్ణీకాం జల్పతక్యపి
ఆసంది, వంచ, చక్రీవత్, తూష్ణీక, జల్పతకి అనే పేర్లు కూడా ఉన్నాయి.
శన్తః శన్తిః శంయశన్తౌ శంయోహంయుః శుభంయువత్
శాంత, శాంతి, శంయశాంత, శంయోహంయు, శుభంయు అనే పేర్లు కూడా ఉన్నాయి.
భవతి బగభూవ భవితా భవిష్యతి భవత్వభవద్భఘవేచ్చాపి
భవతి, బగభూవ, భవితా, భవిష్యతి, భవత్, అభవత్, భగవత్, భవేచ్చ అనే పేర్లు కూడా ఉన్నాయి.
అత్తి జఘాసాత్తాత్స్యత్యత్త్వాదదద్యాద్ద్విరఘసదాత్స్యత్
అత్తి, జగ్ఘాస, అత్తాత్, స్యతి, అత్త్వా, దదత్, ద్విరఘస, దాత్స్యత్ అనే పేర్లు కూడా ఉన్నాయి.
దిదేవ దేవితా దేవిష్యతి చ అదీవ్యద్దీవ్యేద్దీవ్యాద్వై
దిదేవ, దేవితా, దేవిష్యతి, అదీవ్యత్, దీవ్యేత్, దీవ్యాత్ అనే పేర్లు కూడా ఉన్నాయి.
సునోత్వసునోత్సునుయాత్సూయాదశావీదసోష్యుత్తుదతి చ
సునోత్, అసునోత్, సునుయాత్, సూయాత్, అశావిత్, అసోష్యత్, ఉతుదతి అనే పేర్లు కూడా ఉన్నాయి.
అతౌత్సీదతోత్స్యదితి చ రుణద్ధి రూరోధ రోద్ధా రోత్స్యతి వై
అతౌత్, సీదత్, ఓత్స్యత్, ఇతి, రుణద్ధి, రూపోధ,roddha, రోత్స్యతి అనే పేర్లు కూడా ఉన్నాయి.
తనోతి తతాన తనితా తనిష్యతి తనోత్వతనోత్తనుయాద్ధి
తనోతి, తతాన, తనితా, తనిష్యతి, తనోత్, అతనోత్, తనుయాత్ అనే పేర్లు కూడా ఉన్నాయి.
అక్రీణాత్క్రీణాత్క్రీణీయాత్క్రీయాదక్రైషీదక్రేష్యఞ్చోరయతి చోరయామాస చోరయితా చోరయిష్యతి చోరయతు
అక్రీణాత్, క్రీణాత్, క్రీణీయాత్, క్రీయాత్, అక్రైషీత్, అక్రేష్యత్, చోరయతి, చోరయామాస, చోరయితా, చోరయిష్యతి, చోరయతు అనే పేర్లు కూడా ఉన్నాయి.
క్రియాసమభిహారే తు పణ్డితో బోభూయతే మునే
కార్యాల సమాహారంలో, ఓ మునీ, పండితుడిని 'బోభూయతే' అని పిలుస్తారు.
అనుదాత్తఞితో ధాతోః క్రియావినిమయే తథా
అనుదాత్త స్వరం ఉన్న ధాతువులోను, అలాగే క్రియల మార్పులోనూ ఇదే వర్తిస్తుంది.