గ్రామణ్యంబురవలప్వేవం కర్తృ చాతిరి వాతిను
గ్రామపెద్ద, నీరు, మాట, అలాగే కర్త, అధికం, గాలి కూడా ఉంటాయి.
ఏతద్బ్రహ్మాహశ్చ దణ్డీ అసృక్కిఞ్చిత్త్యదాది చ
ఇది బ్రహ్మ, దండధారి, రక్తం, కొంత, ఆది కూడా.
తిర్యగ్యకృచ్ఛకృచ్చైవ దదద్భవత్పచత్తుదత్
అడ్డంగా కదలడం, కష్టం, ఇవ్వడం, అవడం, తినడం, కొట్టడం కూడా ఉన్నాయి.
గుణద్రవ్య క్రియాయోగాంస్రిలిఙ్గాంశ్చ కతి బ్రువే
ఎన్ని గుణాలు, పదార్థాలు, క్రియలు, కలయికలు, లింగాలు ఉన్నాయో నేను చెబుతాను.
పటుః స్వయంభూః కర్తా చ మాతా చైవ వ పితా చ నా
పాండు, స్వయంభూ, కర్త, తల్లి ఉన్నారు, కాని తండ్రి లేరు.
ధనాకృసోమౌ చాగర్హస్తవిర్గ్రథాస్వర్ణన్బహూ
ధనం, చంద్రుడు, ఆవు చేయి, రథం, బంగారం, ఇంకా మరెన్నో ఉన్నాయి.
రిమపవ్విషాద్వజాతానహో తథా సర్వం విశ్వోభయే చోభౌ అన్యాన్తరేతరాణి చ
రిమం నుండి పుట్టినవి, విషం, వజ్రం, పాము, అలాగే అన్నీ, విశ్వం, రెండూ, పరస్పరం వేరే వేరే కూడా ఉన్నాయి.
పూర్వోత్తరోత్తరాశ్చైవ దక్షిణశ్చోత్తరాధరౌ
ముందు, తరువాత, దక్షిణ, పై, క్రింద కూడా ఉన్నాయి.
యుష్మదస్మఞ్చ ప్రథమశ్చరమోల్పస్తథార్ధకః
మీరు, మేము — మొదటి, చివరి, తక్కువ, అర్థం — ఇవన్నీ మీకు మాకు సంబంధించినవే.
స్వేకాభువిరోధపరి విపర్యయశ్చావ్యయాస్తథా
తద్విధంగా, తనవాళ్లతో పరాయివాళ్ల మధ్య వ్యతిరేకత, మార్పు, అక్షయం కూడా ఉంటాయి.
గార్గ్యో నాడాయనాత్రేయౌ గాఙ్గేయః పైతృష్వస్రీయః
గార్గ్యుడు, నాడాయనుడు, ఆత్రేయుడు, గాంగేయుడు — వీరంతా మామగారి పిల్లలు.
క్రియాయుజోః కర్మకర్త్రోర్ధైరియః కౌఙ్కుమం తథా
కార్యాన్ని కలిపి చేసే ఇద్దరిలో, పని చేసే వాడు, ధైర్యం, అలాగే కుంకుమ కూడా ఉంటాయి.
స్వార్థే చౌరస్తు తుల్యార్థే చన్ద్రవన్ముఖమీక్షతే
తన ప్రయోజనంలో దొంగలా ఉంటాడు; సమాన ప్రయోజనంలో చంద్రునిలా ముఖాన్ని చూస్తాడు.
గోమాన్ధనీ చ ధనవానస్త్యర్థే ప్రమితౌ కియాన్
ఆవు ధనం; ధనవంతుడు కష్టసమయంలో ఎంత ఉపయోగపడతాడో కొలవాలి.
స్రగ్వీ తపస్వీ మేధావీ మాయావ్యస్త్యర్థ ఏవ చ
హారమేసుకున్నవాడు, తపస్సు చేసే వాడు, తెలివైనవాడు, మాయగాడు — వీరంతా విషయానుసారంగా ఉంటారు.
ఈషదపరిసమాప్తౌ కల్పవ్దేశీయ ఏవ చ
ఏదైనా కొంచెం పూర్తికాకపోతే దాన్ని 'దగ్గరగా', 'తక్కువగా' అని అంటారు.
పటుజాతీయః కుత్సాయాం వైద్యపాశః ప్రశంసనే
పటు జాతికి నిందలో, వైద్యుని కట్టులో ప్రశంసలో ఉపయోగిస్తారు.
ప్రాచుర్యాదిష్వన్నమయో మృణ్మయః స్రీమయస్తథా
పుష్కలత వంటి సందర్భాల్లో అన్నంతో చేసినది, మట్టితో చేసినది, బంగారంతో చేసినదీ ఉంటాయి.
కృష్ణతరః శుక్లతమః కిమ ఆఖ్యానతో ఽవ్యయాన్
ముదురు, తెల్లగా — వీటిని పేరుతో ఏమంటారు? అవి నిత్యమైనవే.
పరిమాణే జానుదఘ్నం జానుద్వయసమిత్యపి
కొలతలో మోకాళ్ల వరకు, రెండు మోకాళ్ల సమానంగా అని అంటారు.
కతమః కతరః సంఖ్యేయవిశేషావధారణే
'ఏది', 'రెండింటిలో ఏది' అనే పదాలు సంఖ్యను నిర్దిష్టంగా చూపించడానికి వాడతారు.
ఏతాదశః కతిపయః కతిథః కతి నారద
'ఇంత', 'కొన్ని', 'ఎన్ని సార్లు', 'ఎన్ని' అని నారదా, ఇలా అంటారు.
ద్వేధా ద్వైధా ద్విధా సంఖ్యా ప్రకారే ఽథ మునీశ్వర
'రెండు విధాలుగా', 'రెండు భాగాలుగా', 'రెండు భాగాలు' — ఇవన్నీ సంఖ్యలో విధానాలు, మునీశ్వరా.
ద్వితయం త్రితపం చాపి సంఖ్యాయాం హి ద్వయం త్రయమ్
'జంట', 'మూడు', సంఖ్యలో రెండు, మూడు అని అంటారు.
త్రైణః పౌష్ణస్తుణ్డిభశ్చ వృన్దారకకృషీవలౌ
త్రైన, పౌష్ణ, తుండిభ, వృందారక, కృషీవల — వీరే.
అవటీటోవనాటే నిబిడం చేక్షుశాకినమ్
అవటీట, వనాట, నిబిడ, చెక్షుషాకిన — వీరిని కూడా గుర్తించాలి.
విద్యాథుఞ్చుర్బహుతిథం పర్వతః శృఙ్గిణస్తథా
విద్యాతుంచు, బహుతిథ, పర్వత, శృంగిణా అనే పేర్లు కూడా ఉన్నాయి.
చిల్లశ్చ చిపిటం చిక్వం వాతూలః కుతపస్తథా
చిల్ల, చిపిట, చిక్వ, వాతూల, కుతప అనే పేర్లు కూడా ఉన్నాయి.
ఊర్ణాయుశ్చ మరూతశ్చైకాకీ చర్మణ్వతీ తథా
ఊర్ణాయు, మరూత, ఏకాకీ, చర్మణ్వతి అనే పేర్లు కూడా ఉన్నాయి.
ఆసందీ వఞ్చ చక్రీవత్తూష్ణీకాం జల్పతక్యపి
ఆసంది, వంచ, చక్రీవత్, తూష్ణీక, జల్పతకి అనే పేర్లు కూడా ఉన్నాయి.