చక్రింశ్ఛిన్ధి భవాఞ్ఛౌరిర్భవాఞ్శౌరిరిత్యపి
నీవే చక్రధారి, నీవే దొంగ, నీవే శౌర్యవంతుడవు.
తేజాంసి మంస్యతే గఙ్గా హరిశ్ఛేత్తా మరఃశివః
ఆమె ఆ తేజస్సులను గంగగా భావిస్తుంది; హరి కోసినచో అది మరణమే; శివుడు నాశనం చేస్తే అది వినాశనమే.
రోమో దృష్టో ఽబలా అత్ర సుప్తా ఇష్టా ఇమా యతః
ఇక్కడ రోమాలు కనిపిస్తాయి; బలహీనులు ఇక్కడ నిద్రపోతున్నారు; ఇవన్నీ కోరుకున్నవే, అందుకే.
ఏష శార్ఙ్గీ సైష రామః సంహితైవం ప్రకీర్తితా
ఇతడు శారంగధారి, ఇతడే రాముడు; ఈ సమాహారం ఇలానే ప్రసిద్ధి చెందింది.
రామే రఞ్జత్ మే మనః సువిశదం హే రామ తుభ్యం నమః
నా మనసు రామునిలో ఆనందిస్తుంది, అది నిర్మలంగా, స్పష్టంగా ఉంది. ఓ రామా! నీకు నమస్కారం.
సర్వ ఇత్యాదికా గోపాః సఖా చైవ పతిర్హరిః
గోపకులందరూ స్నేహితులుగా ఉన్నారు; హరే, నీవే భర్తవు.
అనఙ్ఘాన్గోధుగ్లిట్ చ ద్వే త్రయశ్చత్వార ఏవ చ
నిర్దోషురాలు, ఆవు అవయవాలతో ఉన్నది, రెండూ, మూడూ, నాలుగూ కూడా ఉన్నాయి.
అష్టౌ అయం మునే సమ్రాట్ సవిభ్రద్వపుఙ్మనః
ఓ మునీశ్వరా! ఎనిమిది ఉన్న ఈ రాజు, చంచలమైన రూపం, మనస్సుతో ఉన్నాడు.
ఉశనాసావింమే పుంసి స్యారక్తలవిరామకాః
ఉశనసు, ఆవి ఈ మనుష్యునిలో ఉన్నాయి; అవి ఎర్రగా, ఆపిన గుర్తుతో ఉంటాయి.
గౌర్నౌంరుపాన్ దూద్యౌర్గోః క్షుత్ కకుప్సంవిత్తు వా క్వచిత్
ఆవు, నౌక, రూపాలు, పాలు, ఆకలి, ఆకాశం, కొన్నిసార్లు జ్ఞానం కూడా ఉంటాయి.
గ్రామణ్యంబురవలప్వేవం కర్తృ చాతిరి వాతిను
గ్రామపెద్ద, నీరు, మాట, అలాగే కర్త, అధికం, గాలి కూడా ఉంటాయి.
ఏతద్బ్రహ్మాహశ్చ దణ్డీ అసృక్కిఞ్చిత్త్యదాది చ
ఇది బ్రహ్మ, దండధారి, రక్తం, కొంత, ఆది కూడా.
తిర్యగ్యకృచ్ఛకృచ్చైవ దదద్భవత్పచత్తుదత్
అడ్డంగా కదలడం, కష్టం, ఇవ్వడం, అవడం, తినడం, కొట్టడం కూడా ఉన్నాయి.
గుణద్రవ్య క్రియాయోగాంస్రిలిఙ్గాంశ్చ కతి బ్రువే
ఎన్ని గుణాలు, పదార్థాలు, క్రియలు, కలయికలు, లింగాలు ఉన్నాయో నేను చెబుతాను.
పటుః స్వయంభూః కర్తా చ మాతా చైవ వ పితా చ నా
పాండు, స్వయంభూ, కర్త, తల్లి ఉన్నారు, కాని తండ్రి లేరు.
ధనాకృసోమౌ చాగర్హస్తవిర్గ్రథాస్వర్ణన్బహూ
ధనం, చంద్రుడు, ఆవు చేయి, రథం, బంగారం, ఇంకా మరెన్నో ఉన్నాయి.
రిమపవ్విషాద్వజాతానహో తథా సర్వం విశ్వోభయే చోభౌ అన్యాన్తరేతరాణి చ
రిమం నుండి పుట్టినవి, విషం, వజ్రం, పాము, అలాగే అన్నీ, విశ్వం, రెండూ, పరస్పరం వేరే వేరే కూడా ఉన్నాయి.
పూర్వోత్తరోత్తరాశ్చైవ దక్షిణశ్చోత్తరాధరౌ
ముందు, తరువాత, దక్షిణ, పై, క్రింద కూడా ఉన్నాయి.
యుష్మదస్మఞ్చ ప్రథమశ్చరమోల్పస్తథార్ధకః
మీరు, మేము — మొదటి, చివరి, తక్కువ, అర్థం — ఇవన్నీ మీకు మాకు సంబంధించినవే.
స్వేకాభువిరోధపరి విపర్యయశ్చావ్యయాస్తథా
తద్విధంగా, తనవాళ్లతో పరాయివాళ్ల మధ్య వ్యతిరేకత, మార్పు, అక్షయం కూడా ఉంటాయి.
గార్గ్యో నాడాయనాత్రేయౌ గాఙ్గేయః పైతృష్వస్రీయః
గార్గ్యుడు, నాడాయనుడు, ఆత్రేయుడు, గాంగేయుడు — వీరంతా మామగారి పిల్లలు.
క్రియాయుజోః కర్మకర్త్రోర్ధైరియః కౌఙ్కుమం తథా
కార్యాన్ని కలిపి చేసే ఇద్దరిలో, పని చేసే వాడు, ధైర్యం, అలాగే కుంకుమ కూడా ఉంటాయి.
స్వార్థే చౌరస్తు తుల్యార్థే చన్ద్రవన్ముఖమీక్షతే
తన ప్రయోజనంలో దొంగలా ఉంటాడు; సమాన ప్రయోజనంలో చంద్రునిలా ముఖాన్ని చూస్తాడు.
గోమాన్ధనీ చ ధనవానస్త్యర్థే ప్రమితౌ కియాన్
ఆవు ధనం; ధనవంతుడు కష్టసమయంలో ఎంత ఉపయోగపడతాడో కొలవాలి.
స్రగ్వీ తపస్వీ మేధావీ మాయావ్యస్త్యర్థ ఏవ చ
హారమేసుకున్నవాడు, తపస్సు చేసే వాడు, తెలివైనవాడు, మాయగాడు — వీరంతా విషయానుసారంగా ఉంటారు.
ఈషదపరిసమాప్తౌ కల్పవ్దేశీయ ఏవ చ
ఏదైనా కొంచెం పూర్తికాకపోతే దాన్ని 'దగ్గరగా', 'తక్కువగా' అని అంటారు.
పటుజాతీయః కుత్సాయాం వైద్యపాశః ప్రశంసనే
పటు జాతికి నిందలో, వైద్యుని కట్టులో ప్రశంసలో ఉపయోగిస్తారు.
ప్రాచుర్యాదిష్వన్నమయో మృణ్మయః స్రీమయస్తథా
పుష్కలత వంటి సందర్భాల్లో అన్నంతో చేసినది, మట్టితో చేసినది, బంగారంతో చేసినదీ ఉంటాయి.
కృష్ణతరః శుక్లతమః కిమ ఆఖ్యానతో ఽవ్యయాన్
ముదురు, తెల్లగా — వీటిని పేరుతో ఏమంటారు? అవి నిత్యమైనవే.
పరిమాణే జానుదఘ్నం జానుద్వయసమిత్యపి
కొలతలో మోకాళ్ల వరకు, రెండు మోకాళ్ల సమానంగా అని అంటారు.