క్రుష్టేన దేవా జీవన్తి ప్రథమేన తు మానుషాః
దేవతలు ఎత్తైన స్వరంతో జీవిస్తారు, మనుషులు మొదటి స్వరంతో జీవిస్తారు.
అన్ధజాః పితరశ్చైవ చతుర్థస్వరజీవినః
అంధులు, పితృదేవతలు నాలుగవ స్వరంతో జీవిస్తారు.
అతిస్వరేణ నీచేన జగత్స్థావరజఙ్గమాః
చాలా తక్కువ స్వరంతో స్థిరమైనవీ, చలించే జీవులూ జీవిస్తాయి.
దీప్తాయతాకరుణానాం మృదుమధ్యమయోస్తథా
ప్రకాశవంతమైనవి, పొడవైనవి, దయతో కూడినవి, అలాగే మృదువైనవి, మధ్యస్థమైనవి కూడా ఉంటాయి.
దీప్తా మన్ద్రే ద్వితీయ చ ప్రచతుర్థే తథైవ చ
ప్రకాశం మంద్ర స్వరంలో, రెండవదానిలో, అలాగే నాలుగవదానిలో కూడా ఉంటుంది.
శ్రుతయో యా ద్వితీయస్య మృదుమధ్యాయతాః స్మృతాః
రెండవ స్వరానికి సంబంధించిన అంతరాలు మృదువైనవి, మధ్యస్థమైనవి, పొడవైనవిగా గుర్తించబడతాయి.
ఆయతాత్వం భవేన్నీచే మృదుతా తు విపర్యయే
తక్కువ స్వరంలో పొడవైనదనం ఉంటుంది, వ్యతిరేకంగా మృదుత్వం ఉంటుంది.
ద్వితీయే విరతా యా తు క్రుష్టశ్చ పరతో భవేత్
రెండవదానిలో నియమితమైనవి, తరువాత ఎత్తైన స్వరం వస్తుంది.
అత్రైవ విరతా యా తు చతుర్థేన ప్రవర్తతే
ఇక్కడ నియమితమైనవి నాలుగవ స్వరంతో కొనసాగుతాయి.
నాతితారశ్రుతిం కుర్యాత్స్వరయోర్నాపి చాన్తరే
అతి ఎత్తైన స్వరాంతరాన్ని చేయకూడదు, స్వరాల మధ్య కూడా చేయకూడదు.
ద్వివిధా గతిః పదాన్తస్థితసంధిః సహోష్మభిః
చలనం రెండు విధాలుగా ఉంటుంది: పదాంతంలో సంధి, ఊపిరితో కలిపి.
స్వరాన్తరావిరతాని హ్రస్వదీర్ఘఘుటాని చ
స్వరాల మధ్య నియమితమైన అంతరాలు చిన్నవి, పొడవైనవి, అకస్మాత్తుగా ఉండేవి.
దీప్తాముదాత్తే జానీయాద్దీప్తాం చ స్వరితే విదుః
ప్రకాశాన్ని ఉద్గార స్వరంలో తెలుసుకోవాలి; అలాగే స్వరితంలో కూడా ప్రకాశం ఉంటుందని జ్ఞానులు చెబుతారు.
ఉదాత్తశ్చానుదాత్తశ్చ స్వరితప్రచితే తథా
ఉద్గార స్వరం, అనుదాత్త స్వరం, అలాగే స్వరితంతో కూడిన స్వరాలు ఉంటాయి.
అత ఊర్ధ్వం ప్రవక్ష్యామి ఆచికస్య స్వరత్రయమ్
ఇప్పుడు నేను మూడు రకాల స్వరాలను వివరంగా చెప్పబోతున్నాను.
య ఏవోదాత్త ఇత్యుక్తః స ఏవ స్వరితాత్పరః
ఉదాత్తం అని పిలవబడేది వెంటనే స్వరితంతో కలిసిపోతుంది.
వర్ణస్వరో ఽతీతస్వరః స్వరితో ద్వివిధః స్మృతః
ఒక అక్షరానికి స్వరం దాటి పోయినప్పుడు దానిని స్వరితం అంటారు; ఇది రెండు విధాలుగా ఉంటుంది.
స తు సప్తవిధో జ్ఞేయః స్వరః ప్రత్యయదర్శనాత్
ఈ స్వరం సందర్భాన్ని బట్టి ఏడు విధాలుగా ఉండాలని తెలుసుకోవాలి.
సప్తస్వరాన్ప్రయుఞ్జీత దక్షిణం శ్రవణం ప్రతి
ఏడు స్వరాలను కుడి చెవి వినిపించే విధంగా ఉపయోగించాలి.
ఉచ్చాదుఞ్చతరం నాస్తి నీచాన్నీచతరం తథా
ఎత్తైనదానికంటే ఇంకా ఎత్తైనది లేదు; తక్కువదానికంటే ఇంకా తక్కువదీ లేదు.
ఉచ్చనీచస్య యన్మధ్యే సాధారణమితి శ్రుతిః
ఎత్తు, తక్కువ మధ్యలో ఉన్నదాన్ని సంప్రదాయం ప్రకారం సాధారణం అంటారు.
ఉదాత్తే నిషాదగాన్ధారావనుదాత్తేం ఋషభధైవతో
ఉదాత్తంలో నిషాదం, గాంధారం ఉంటాయి; అనుదాత్తంలో ఋషభం, ధైవతం ఉంటాయి.
యత్ర కఖపరా ఊష్మా జిహ్వామూలప్రయోజనాః
ఎక్కడ క, ఖ, ప, ర, ఊష్మ అక్షరాలు, నాలుక మూలం నుండి ఉచ్చరించేవి ఉంటాయో,
జాత్యః క్షైప్రో ఽభినిహిత స్తైరవ్యఞ్జన ఏవ చ
స్వభావంగా పుట్టినవి, త్వరగా, స్పష్టంగా, స్థిరంగా ఉచ్చరించబడే వ్యంజనాలు ఉంటాయో,
స్వరాణామహమేతేషాం పృథగ్వక్ష్యామి లక్షణమ్
ఈ స్వరాల లక్షణాలను నేను విడివిడిగా వివరంగా చెప్పబోతున్నాను.
సపకారం సవం వాపి హ్యక్షరం స్వరితం భవేత్
క లేదా వ తో కూడిన అక్షరం స్వరితంగా మారుతుంది.
ఇఉవర్ణో యదోదాత్తావాపద్యేతే పవౌ క్వచిత్
ఎక్కడైనా 'ఇ' అక్షరం ఉదాత్తంగా ఉంటే, కొన్నిసార్లు 'ప' లేదా 'వ' లో కనిపిస్తుంది.
ఏఓ ఆభ్యాముదాత్తాభ్యామకారో నిహితశ్చ యః
'ఏ' లేదా 'ఓ' రెండు ఉదాత్త అక్షరాల నుండి వచ్చినప్పుడు, లేదా 'అ' స్పష్టంగా ఉచ్చరించబడినప్పుడు,
ఉదాత్తపూర్వే యత్కిఞ్చిచ్ఛన్దసి స్వరితం భవేత్
ఛందస్సులో ఉదాత్తానికి వెంటనే వచ్చే అక్షరం స్వరితంగా మారుతుంది.
అవగ్రహాత్పరం యత్ర స్వరితం స్యాదనన్తరమ్
అవగ్రహానికి వెంటనే స్వరితం వస్తే, అది అక్కడ ఉంచాలి.