నర్దత్యృషభవద్యస్మాత్తస్మాదృషేర్భ ఉచ్యతే
ఎందుకంటే అది ఎద్దు లా అరుస్తుంది కాబట్టి దాన్ని ఋషభం అంటారు.
వాతి గన్ధవహః పుణ్యో గాన్ధారస్తేన హేతునా
పవిత్రమైన గాంధారం పరిమళాన్ని తీసుకెళ్తుంది కనుక దానికి ఆ పేరు వచ్చింది.
నాభిప్రాప్తో మధ్యవర్తీ మధ్యమత్వం సమర్శ్నుతే
నాభి వద్ద మధ్యలో ఉండే స్వరం, తన మధ్యస్థత్వాన్ని పొందుతుంది.
పఞ్చస్థానోత్థితస్యాస్య పఞ్చమత్వం విధీయతే
ఐదు చోట్ల నుంచి పుట్టినందున దీనికి 'ఐదవది' అనే పేరు ఏర్పడింది.
శేషాన్పఞ్చ స్వరాంస్త్వన్యే పఞ్చస్థానోత్థితాన్విదుః
మిగతా ఐదు స్వరాలు కూడా ఐదు చోట్ల నుంచే పుట్టాయని తెలుసు.
అగ్నిగీతస్వరః షఙ్జ ఋషభో బ్రహ్మణోచ్యతే
షంజ అనే స్వరం అగ్నిలో పాడబడుతుంది, ఋషభం బ్రహ్మకు చెందినదిగా చెప్పబడింది.
పఞ్చమస్తు స్వరో గీతస్త్వయైవేతి నిధారయ
ఐదవ స్వరం నీవే పాడావు; కాబట్టి దీనిని అర్థం చేసుకో.
ఆద్యంస్య దైవతం బ్రహ్మా షఙ్జస్యాప్యుచ్యతే బుధైః
మొదటి స్వరానికి దేవుడు బ్రహ్మ, అలాగే షంజకూ బ్రహ్మనే అని జ్ఞానులు చెబుతారు.
గావః ప్రణీతే తుష్యన్తి గాన్ధారస్తేన హేతునా
ఆవులను నడిపితే అవి సంతోషిస్తాయి, అందుకే గాంధారానికి ఆ పేరు వచ్చింది.
సోమస్తు పఞ్చమస్యాపి దైవతం బ్రహ్మరాద్రస్మృతమ్
ఐదవ స్వరానికి దేవుడు సోముడు అని బ్రహ్మరాద్రులు గుర్తించారు.
అతిసంధీయతే యస్మాదేతాన్పూర్వోత్థితాన్స్వరాన్
ఇది ముందు పుట్టిన స్వరాలను కలిపే కారణంగా.
నిషీదన్తి స్వరా యస్మాన్నిషాదస్తేన హేతునా
స్వరాలు అక్కడే కూర్చుంటాయి కాబట్టి దాన్ని నిషాదం అంటారు.
సర్వాంశ్చాభిభవత్యేష యదాదిత్యో ఽస్య దైవతమ్
అది అన్నింటిని అధిగమిస్తుంది, ఎందుకంటే దానికి దేవుడు సూర్యుడు.
దారవీ గాత్రవీణా చ ద్వే వీణే గానజాతిషు
దారవీ, గాత్రవీణా అనే రెండు వాద్యాలు గానవంశాలలో ఉన్నాయి.
గాత్రవీణా తు సా ప్రోక్తా యస్యాం గాయన్తి సామఙ్గాః
సామవేద గాయకులు పాడే వాద్యాన్ని గాత్రవీణా అంటారు.
హస్తౌ తు సంయతౌ ధార్యౌం జానుభ్యాముపరిస్థితౌ
చేతులు కలిపి, మోకాలిపై పైభాగంలో ఉంచాలి.
ప్రణవం ప్రాక్ప్రయుఞ్జీత వ్యాహృతీస్తదనన్తరమ్
ముందుగా ప్రణవాన్ని ఉచ్చరించి, వెంటనే వ్యాహృతులను చెప్పాలి.
ప్రసార్య చాఙ్గులీః సర్వా రోపయేత్స్వరమణ్డలమ్
అన్ని వేళ్లు చాచి, స్వరమండలాన్ని అమర్చాలి.
విరలా నాఙ్గులీః కుర్యాన్మూలే చైతాం న సంస్పృశేత్
వేర్వేరు వేళ్లను విడదీసి ఉంచాలి, వాటి మూలాలు కలిపి తాకకూడదు.
మాత్రాద్విమాత్రవృద్ధానాం విభాగార్థే విభాగవిత్
రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ మోతాదులో పెద్దవారికి, విభజనను తెలిసినవాడు సరిగా పంచాలి.
త్రిరేఖా యస్య దృశ్యతే సిద్ధిం తత్ర వినిర్దిశేత్
ఎక్కడ మూడు గీతలు కనిపిస్తాయో అక్కడ విజయాన్ని ప్రకటించాలి.
పర్వాన్తరం సామసు చ ఋక్షు కుర్యాత్తిలాన్తరమ్
ప్రతి భాగం చివర, సామవేదం, ఋక్సూక్తాలలోనూ, ఒక నువ్వుల పరిమాణం అంత దూరం విడిచి ఉంచాలి.
న చాత్ర కంపయేత్కిఞ్చిదఙ్గస్యావయవం బుధః
ఇక్కడ, జ్ఞానులు శరీరంలోని ఏ భాగాన్నీ కదిలించకూడదు.
అభ్రమధ్యే యథా విద్యుదృశ్యతే మణిసూత్రవత్
మేఘాల మధ్యలో మెరుపు ఎలా కనిపిస్తుందో, మణిపూసల దారం లాగా —
కూర్మో ఽగాని చ సంహృత్య చేతోదృష్టిం దిశన్మనః
కూర్మం లాగా అవయవాలను లోపలికి తీసుకుని, మనస్సును, దృష్టిని ఒక దిశగా నిలిపి ఉంచాలి.
నాసికాయాస్తు పూర్వేణ హస్తం గోకర్ణవద్ధరేత్
ముక్కు ముందు చేతిని, ఆవు చెవి లాగా ఉంచాలి.
సమ్యక్ప్రచారయేద్వాక్యం హస్తేన చ ముఖేన చ
పదాలను చేతితోను, నోటితోను సరిగ్గా పలకాలి.
నాత్యాహన్యాన్న నిర్హణ్యాన్న ప్రగాయేన్న కంపయేత్
బయటగా గట్టిగా కూడా, మృదువుగా కూడా మాట్లాడకూడదు; పాడకూడదు, శరీరాన్ని కదిలించకూడదు.
యథా సుచరతాం మార్గో మీనానాం నోపలభ్యతే
చేపలు సరిగ్గా ఈదే దారి ఎవరికీ కనిపించదు కదా —
యథా దధిని సర్పిః స్యాత్కాష్టస్థో వా యథానలః
మజ్జిగలో నెయ్యి ఎలా ఉంటుందో, కలపలో అగ్ని ఎలా దాగి ఉంటుందో —