పార్థివో ఽయం తథా దేహః పార్థివైః పరమాణుభిః
ఈ శరీరం కూడా భూమిలోని కణాల ద్వారానే ఏర్పడింది.
గుడః ఫలానీతి తథా పార్థివాః పరమాణవః
బెల్లం, పండ్లు కూడా భూమిలోని కణాల ద్వారానే ఏర్పడినవే.
తన్మనః శమనాలబి కార్యం ప్రాప్యం హి ముక్తయే
మేధావీ! మనస్సును అదుపులో పెట్టుకో. ఇదే ముక్తికి మార్గం.
ప్రణిపత్య మహాభాగో నిదాఘో వాక్యమబ్రవీత్
విశిష్టుడైన నిదాఘుడు నమస్కరించి ఇలా అన్నాడు.
నష్టో మోహస్తవాకర్ణ్య వచాంస్యేతాని మే ద్విజ
బ్రాహ్మణా! నీ మాటలు విని నా మాయా పోయింది.
ఇహాగతో ఽహం దాస్యామి పరమార్థం సుబోధితమ్
నేను ఇక్కడికి వచ్చాను. నీకు పరమార్థాన్ని స్పష్టంగా వివరించి చెప్పుతాను.
వాసుదేవాభిధేయస్య స్వరుపం పరాత్మనః
వాసుదేవుడు అనే పరమాత్మ యొక్క నిజ స్వరూపాన్ని.
పూజితః పరయా భక్త్యానిచ్ఛితః ప్రయయౌ విభుః
పరమభక్తితో పూజించబడిన ప్రభువు, కోరకపోయినా అక్కడినుంచి వెళ్లిపోయాడు.
నిదాఘజ్ఞానదానాయ తదేవ నగరం గురుః
నిదాఘుడికి జ్ఞానం ఇవ్వడానికి అదే నగరం గురువయ్యింది.
మహాబలపరీవారే పురం విశతి పార్థివే
మహాబలవంతుల వలయంతో కూడినవాడై, భూమిపై ఉన్న నగరంలోకి ప్రవేశించాడు.
క్షుత్క్షామకణ్ఠమాయాన్తమరణ్యాత్ససమిత్కుశమ్
ఆయన ఆకలితో గొంతు ఎండిపోయి, అరణ్యం నుంచి సమిత్తులు, దర్భ గడ్డి పట్టుకుని వచ్చాడు.
ఉవాచ కస్మాదేకాన్తం స్థీయత భవతా ద్విజ
ఆయన, "ఓ ద్విజా, నీవు ఇక్కడ ఒంటరిగా ఎందుకు కూర్చున్నావు?" అని అడిగాడు.
ప్రవివక్షౌ పురే రమ్యే తేనాత్ర స్థీయతే మయా
"ఈ అందమైన పట్టణంలో నేను మాట్లాడాలనుకుంటున్నాను. అందుకే ఇక్కడ ఉన్నాను," అన్నాడు.
కథ్యతాం మే ద్విజశ్రేష్ఠ త్వమభిజ్ఞో మతో మమ
"ఓ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా, నీవు జ్ఞానవంతుడివని నేను భావిస్తున్నాను. నాకు చెప్పు."
అధిరుఢో నరేన్ద్రో ఽయం పరితో యస్తథేతరః
"ఈ రాజు ఎక్కి ఉన్నాడు. చుట్టూ ఉన్నవారు మరొకరు."
భవతా నిర్విశేషేణ పృథగ్వేదోపలక్షితౌ
"నీవు వేదాల ప్రకారం ఇద్దరినీ వేరుగా గుర్తించగలవు."
జ్ఞాతుమిచ్ఛామ్యహం కో ఽత్ర గజః కో వా నరాధిపః
"ఇక్కడ ఎవరు గజము? ఎవరు నరాధిపుడు? నేను తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాను."
వాహ్యవాహకసంబన్ధం కో న జానాతి వై ద్విజ
"ఓ బ్రాహ్మణా, ఎవరికి రైడర్, ఎవరికి రైడింగ్ సంబంధం తెలియదని ఎవరు చెప్పగలరు?"
అధః సత్త్వవిభాగం కిం కిం చోర్ద్ధమభిధీయతే
"కింద జీవుల విభాగం ఏమిటి? పైగా ఏమి చెప్పబడింది?"
శ్రయతాం కథయామ్యేష యన్మాం త్వం పరిపృచ్ఛసి
"నీవు అడిగింది నేను చెబుతాను. విను."
అవబోధాయ తే బ్రహ్మన్దృష్టాన్తో దర్శితో మయా
"నీకు అర్థమయ్యేలా నేను ఉదాహరణ చూపించాను, ఓ బ్రాహ్మణా."
తదేవం త్వం సమాచక్ష్వ కతమస్త్వమహం తథా
"ఇప్పుడు నీవు చెప్పు. నువ్వెవరు? నేనెవరు?"
నిదాధః ప్రాహ భగవన్నాచార్యస్త్వమృభుర్మమ్
నిదాఘుడు ఇలా అన్నాడు: "భగవంతుడా, నువ్వు నా ఆచార్యుడు కాదవు, నీవు ఋభువు."
యథాచార్యస్య తేన త్వాం మన్యే ప్రాప్తమహం గురుమ్
"ఆచార్యునికి లాగానే, నిన్ను నేను గురువుగా భావిస్తున్నాను."
గురుస్నేహాదృభుర్నామనిదాఘం సముపాగతః
"గురువుకు ఉన్న ప్రేమతో, ఋభు అనే వారు నిదాఘుని వద్దకు వచ్చారు."
పరమార్థసారభూతం యత్తదద్వైతమశేషతః
"పరమార్థసారం అయిన అద్వైతాన్ని పూర్తిగా తెలియజేశాడు."
నిదాఘో ఽప్యుపదేశేన తేనాద్వైతపరో ఽభవత్
"ఆ ఉపదేశంతో నిదాఘుడూ అద్వైతాన్ని ఆశ్రయించాడు."
తథా బ్రహ్మతనౌ ముక్తిమవాచ పరమాద్విజః
అలా ఆ ఉత్తమ బ్రాహ్మణుడు బ్రహ్మస్వరూపంలో మోక్షాన్ని వివరించాడు.
భవ సర్వగతం జ్ఞానమాత్మానమవనీపతే
ఓ రాజా, ఆత్మ అనగా అన్నిటినీ వ్యాపించిన జ్ఞానం అని తెలుసుకో.
భ్రాన్తదృష్టిభిరాత్మాపి తథైకః సన్పృథక్ పృథక్
ఆత్మ ఒక్కటే అయినా, మాయతో కలిగిన దృష్టివల్ల వేర్వేరు, భిన్నంగా కనిపిస్తుంది.