స తస్య వైశ్వదేవన్తి ద్వారాలోకనగోచరః
అతడు ఆ ద్వారం వద్ద వైశ్వదేవుడిగా కనబడాడు.
ప్రక్షాలితాఙ్ఘ్రిపాణిం చ కృతాసనపరిగ్రహమ్
చేతులు, కాళ్లు కడిగి, ఆసనం ఎక్కి కూర్చున్నాడు.
భో విప్రవర్య భోక్తవ్యం యదత్ర భవతో గృహే
బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా! మీ ఇంట్లో ఏ ఆహారం ఉన్నదో అది భోజనం చేయాలి.
సక్తుయావకవ్రీహీనామపూపానాం చ మే గృహే
నా ఇంట్లో సక్తు, యావక, బియ్యం, అప్పాలు ఉన్నాయి.
కదన్నాని దిజైతాని మిష్టమన్నం ప్రయచ్ఛ మే
ద్విజుడా! సరళమైనదైనా, రుచికరమైనదైనా, వండిన అన్నాన్ని నాకు ఇవ్వండి.
గృహే శాలిని మద్గేహే యత్కిఞ్చిదతి శోభనమ్
నా ఇంట్లో బియ్యం లేదా బార్లీతో ఉన్న మంచి ఆహారం ఏదైనా ఉంది.
ఇత్యుక్తా తేన సా పత్నీ మిష్టమన్నం ద్విజస్య తత్
అతను అలా అడిగినప్పుడు, అతని భార్య ఆ రుచికరమైన అన్నాన్ని బ్రాహ్మణునికి ఇచ్చింది.
న భుక్తవన్తమిచ్ఛాతో మిష్టమన్నం మహామునిమ్
ఆ మహర్షి, రుచికరమైన అన్నం ఇచ్చినా, భోజనం చేయాలని ఆశపడలేదు.
అపి తే పరమా తృప్తిరుత్పన్నా పుష్టిరేవ
నీకు పరమ తృప్తి లేదా పోషణ కలిగిందా?
క్వ నివాసీ భవాన్విప్ర క్వ వా గన్తుం సముద్యతః
బ్రాహ్మణా! మీరు ఎక్కడ నివసిస్తున్నారు? ఎక్కడికి వెళ్ళాలని ఉద్దేశిస్తున్నారు?
క్షుధితస్య చ భుక్తే ఽన్నే తృప్తిర్బ్రహ్మన్విజాయతే
బ్రాహ్మణా! ఆకలితో ఉన్నవాడు అన్నం తినినప్పుడు తృప్తి కలుగుతుంది.
వహ్నినా పార్థివేనాదౌ దగ్ధే వై క్షురాపీశ్వః
మొదట అగ్ని లేదా భూమి వల్ల యజ్ఞ కత్తి కాలిపోయినప్పుడు—
క్షుత్తృష్ణే దేహధర్మాఖ్యే న మమైతే యతో ద్విజ
బ్రాహ్మణా! ఆకలి, దాహం ఇవి శరీరానికి సంబంధించిన లక్షణాలు మాత్రమే. ఇవి నాకు చెందవు.
మనసః స్వస్థతా తుష్టిశ్చిత్తధర్మావిమౌ ద్విజ
మనస్సుకు సంబంధించిన లక్షణాలు ఏమిటంటే — మనశ్శాంతి, సంతృప్తి. ఇవి రెండూ మనస్సు ధర్మాలు, బ్రాహ్మణా!
క్వ నివాసస్తవేత్యుక్తం క్వ గన్తాసి చ యత్త్వయా
నీవు, 'నీ నివాసం ఎక్కడ?', 'నువ్వు ఎక్కడికి వెళ్తావు?' అని అడిగినప్పుడు—
పుమాన్సవర్గతో వ్యాపీత్యాకాశవదయం యతః
మనిషి స్వభావతః అంతటా వ్యాపించి ఉంటాడు. ఆకాశంలా అన్నిచోట్ల ఉంటాడు అని తెలుసుకో.
సో ఽహం గన్తా న చాగన్తా నైకదేశనికేతనః
నేనే వెళ్ళేవాడిని, కానీ వచ్చేవాడిని కాదు. నాకు ఒకే ఒక చోట నివాసం లేదు.
మిష్టన్నే మిష్టమిత్యేషా జిహ్వా సా మే కృతా తవ
ఇది రుచికరమని చెప్పే నా నాలుకను నువ్వే నాకు ఇచ్చావు.
మిష్టమేవ యదామిష్టం తదేవోద్వేగకారణమ్
ఏదైనా రుచికరమని అనిపించినది, అది రుచికరంగా అనిపించకపోతే అదే బాధకు కారణమవుతుంది.
ఆదిమధ్యావసానేషు కిమన్నం రుచికారణమ్
ఆరంభంలో, మధ్యలో, చివర్లో — ఏ ఆహారం నిజంగా ఆనందాన్ని ఇస్తుంది?
పార్థివో ఽయం తథా దేహః పార్థివైః పరమాణుభిః
ఈ శరీరం కూడా భూమిలోని కణాల ద్వారానే ఏర్పడింది.
గుడః ఫలానీతి తథా పార్థివాః పరమాణవః
బెల్లం, పండ్లు కూడా భూమిలోని కణాల ద్వారానే ఏర్పడినవే.
తన్మనః శమనాలబి కార్యం ప్రాప్యం హి ముక్తయే
మేధావీ! మనస్సును అదుపులో పెట్టుకో. ఇదే ముక్తికి మార్గం.
ప్రణిపత్య మహాభాగో నిదాఘో వాక్యమబ్రవీత్
విశిష్టుడైన నిదాఘుడు నమస్కరించి ఇలా అన్నాడు.
నష్టో మోహస్తవాకర్ణ్య వచాంస్యేతాని మే ద్విజ
బ్రాహ్మణా! నీ మాటలు విని నా మాయా పోయింది.
ఇహాగతో ఽహం దాస్యామి పరమార్థం సుబోధితమ్
నేను ఇక్కడికి వచ్చాను. నీకు పరమార్థాన్ని స్పష్టంగా వివరించి చెప్పుతాను.
వాసుదేవాభిధేయస్య స్వరుపం పరాత్మనః
వాసుదేవుడు అనే పరమాత్మ యొక్క నిజ స్వరూపాన్ని.
పూజితః పరయా భక్త్యానిచ్ఛితః ప్రయయౌ విభుః
పరమభక్తితో పూజించబడిన ప్రభువు, కోరకపోయినా అక్కడినుంచి వెళ్లిపోయాడు.
నిదాఘజ్ఞానదానాయ తదేవ నగరం గురుః
నిదాఘుడికి జ్ఞానం ఇవ్వడానికి అదే నగరం గురువయ్యింది.
మహాబలపరీవారే పురం విశతి పార్థివే
మహాబలవంతుల వలయంతో కూడినవాడై, భూమిపై ఉన్న నగరంలోకి ప్రవేశించాడు.