తస్యాత్మపరదేహేషు సతో ఽప్యేకమయం హి తత్
తన శరీరంలోనూ, ఇతరుల శరీరాల్లోనూ ఉన్నా, ఆయన సత్యంగా ఒక్కటే.
వేణురఙ్ఘ్రవిభేదేన భేదః షఙ్జాదిసంజ్ఞితః
వేణువు, పాదం వంటి పేర్లతో పిలవబడే భేదం, వేరువేరు రూపాల వల్ల కలుగుతుంది.
ఏకత్వం రూపభేదశ్చ వాహ్యకర్మప్రవృత్తిజః
ఒకటితనం, రూప భేదం అన్నీ బయట జరిగే క్రియల వల్ల కలుగుతాయి.
శృణ్వత్ర భూప ప్రాగ్వృత్తం యద్గీతమృభుణా భవేత్
ఓ రాజా! ఇప్పుడు విను, మునుపు ఋభు మహర్షి పాడినదాన్ని.
ఋభుర్నామాబవత్పుత్రో బ్రహ్మణః పరమేష్టినః
బ్రహ్మదేవుడికి ఋభు అనే కుమారుడు జన్మించాడు.
తస్య శిష్యో నిదాఘో ఽభూత్పులస్త్యతనయః పురా
పురాతన కాలంలో పులస్త్యుని కుమారుడు నిదాఘుడు అతని శిష్యుడయ్యాడు.
అవాప్తజ్ఞాన తత్త్వస్య న తస్యాద్వైతవాసనా
అతడు సత్యజ్ఞానాన్ని పొందినవాడైనా, అద్వైత భావన పట్ల ఆసక్తి కలిగించలేదు.
దేవికాయాస్తటే వీర నాగరం నామ వై పురమ్
ఓ వీరా! దేవికా నది ఒడ్డున నాగర అనే నగరం ఉండేది.
రమ్యోపవనపర్యన్తం స తస్మిన్పార్థవోత్తమ
పార్థవోతమా! ఆ నగరాన్ని అందమైన తోటలు చుట్టుముట్టి ఉండేవి.
దివ్యే వర్షసహస్రే తు సమతీతే ఽస్య తత్పురమ్
దివ్యమైన వెయ్యేండ్లు గడిచిన తర్వాత, అతని ఆ నగరం—
స తస్య వైశ్వదేవన్తి ద్వారాలోకనగోచరః
అతడు ఆ ద్వారం వద్ద వైశ్వదేవుడిగా కనబడాడు.
ప్రక్షాలితాఙ్ఘ్రిపాణిం చ కృతాసనపరిగ్రహమ్
చేతులు, కాళ్లు కడిగి, ఆసనం ఎక్కి కూర్చున్నాడు.
భో విప్రవర్య భోక్తవ్యం యదత్ర భవతో గృహే
బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా! మీ ఇంట్లో ఏ ఆహారం ఉన్నదో అది భోజనం చేయాలి.
సక్తుయావకవ్రీహీనామపూపానాం చ మే గృహే
నా ఇంట్లో సక్తు, యావక, బియ్యం, అప్పాలు ఉన్నాయి.
కదన్నాని దిజైతాని మిష్టమన్నం ప్రయచ్ఛ మే
ద్విజుడా! సరళమైనదైనా, రుచికరమైనదైనా, వండిన అన్నాన్ని నాకు ఇవ్వండి.
గృహే శాలిని మద్గేహే యత్కిఞ్చిదతి శోభనమ్
నా ఇంట్లో బియ్యం లేదా బార్లీతో ఉన్న మంచి ఆహారం ఏదైనా ఉంది.
ఇత్యుక్తా తేన సా పత్నీ మిష్టమన్నం ద్విజస్య తత్
అతను అలా అడిగినప్పుడు, అతని భార్య ఆ రుచికరమైన అన్నాన్ని బ్రాహ్మణునికి ఇచ్చింది.
న భుక్తవన్తమిచ్ఛాతో మిష్టమన్నం మహామునిమ్
ఆ మహర్షి, రుచికరమైన అన్నం ఇచ్చినా, భోజనం చేయాలని ఆశపడలేదు.
అపి తే పరమా తృప్తిరుత్పన్నా పుష్టిరేవ
నీకు పరమ తృప్తి లేదా పోషణ కలిగిందా?
క్వ నివాసీ భవాన్విప్ర క్వ వా గన్తుం సముద్యతః
బ్రాహ్మణా! మీరు ఎక్కడ నివసిస్తున్నారు? ఎక్కడికి వెళ్ళాలని ఉద్దేశిస్తున్నారు?
క్షుధితస్య చ భుక్తే ఽన్నే తృప్తిర్బ్రహ్మన్విజాయతే
బ్రాహ్మణా! ఆకలితో ఉన్నవాడు అన్నం తినినప్పుడు తృప్తి కలుగుతుంది.
వహ్నినా పార్థివేనాదౌ దగ్ధే వై క్షురాపీశ్వః
మొదట అగ్ని లేదా భూమి వల్ల యజ్ఞ కత్తి కాలిపోయినప్పుడు—
క్షుత్తృష్ణే దేహధర్మాఖ్యే న మమైతే యతో ద్విజ
బ్రాహ్మణా! ఆకలి, దాహం ఇవి శరీరానికి సంబంధించిన లక్షణాలు మాత్రమే. ఇవి నాకు చెందవు.
మనసః స్వస్థతా తుష్టిశ్చిత్తధర్మావిమౌ ద్విజ
మనస్సుకు సంబంధించిన లక్షణాలు ఏమిటంటే — మనశ్శాంతి, సంతృప్తి. ఇవి రెండూ మనస్సు ధర్మాలు, బ్రాహ్మణా!
క్వ నివాసస్తవేత్యుక్తం క్వ గన్తాసి చ యత్త్వయా
నీవు, 'నీ నివాసం ఎక్కడ?', 'నువ్వు ఎక్కడికి వెళ్తావు?' అని అడిగినప్పుడు—
పుమాన్సవర్గతో వ్యాపీత్యాకాశవదయం యతః
మనిషి స్వభావతః అంతటా వ్యాపించి ఉంటాడు. ఆకాశంలా అన్నిచోట్ల ఉంటాడు అని తెలుసుకో.
సో ఽహం గన్తా న చాగన్తా నైకదేశనికేతనః
నేనే వెళ్ళేవాడిని, కానీ వచ్చేవాడిని కాదు. నాకు ఒకే ఒక చోట నివాసం లేదు.
మిష్టన్నే మిష్టమిత్యేషా జిహ్వా సా మే కృతా తవ
ఇది రుచికరమని చెప్పే నా నాలుకను నువ్వే నాకు ఇచ్చావు.
మిష్టమేవ యదామిష్టం తదేవోద్వేగకారణమ్
ఏదైనా రుచికరమని అనిపించినది, అది రుచికరంగా అనిపించకపోతే అదే బాధకు కారణమవుతుంది.
ఆదిమధ్యావసానేషు కిమన్నం రుచికారణమ్
ఆరంభంలో, మధ్యలో, చివర్లో — ఏ ఆహారం నిజంగా ఆనందాన్ని ఇస్తుంది?