ఋగ్యజుఃసామనిష్పాద్యం యజ్ఞకర్మ మతం తవ
ఋగ్వేదం, యజుర్వేదం, సామవేదంతో చేసే యజ్ఞకర్మను నువ్వు గొప్పదిగా భావిస్తున్నావు.
యత్తు నిష్పాద్యతే కార్యం మృదా కారణభూతయా
కానీ మట్టి వంటి కారణంతో చేసే పనులు,
ఏవం వినాశిభిర్ద్రవ్యైః సమిదాజ్యకుశాదిభిః
అలాగే, సమిధ, నెయ్యి, దర్భ వంటి నశ్వర పదార్థాలతో చేసే క్రియలు కూడా,
అనాశీ పరమార్థస్తు ప్రాజ్ఞైరభ్యుపగమ్యతే
కాని నశించని పరమార్థాన్ని జ్ఞానులు అంగీకరిస్తారు.
తదేవాపలదం కర్మ పరమార్థో మతో మమ
ఫలితం లేని ఆ క్రియనే నేను పరమార్థంగా భావిస్తున్నాను.
ధ్యానమేవాత్మనో భూపపరమార్థార్థశబ్దితమ్
ఓ రాజా! ఆత్మపై ధ్యానం చేయడమే పరమార్థం అని అంటారు.
పరమార్థాత్మనోర్యోగః పరమార్థ ఇతీష్యతే
పరమార్థం, ఆత్మ రెండింటి ఐక్యమే పరమార్థంగా భావిస్తారు.
తస్మాచ్ఛ్రేయాంస్యశేషాణి నృపైతాని న సంశయః
కాబట్టి రాజా! ఇవే అన్నింటికంటే శ్రేష్ఠమైనవి, దీనిలో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
ఏకో వ్యాపీ సమః శుద్ధో నిర్గుణ ప్రకృతేః పరః
ఆయన ఒక్కడే, అన్నిచోట్ల వ్యాపించి, సమంగా ఉండి, పవిత్రుడై, గుణరహితుడై, ప్రకృతికి అతీతుడై ఉంటాడు.
పరిజ్ఞానమయో సద్భిర్నామజాత్యాదిభివిభుః
ఆయనను సద్బుద్ధి గలవారు నిజమైన జ్ఞానంతో తెలుసుకుంటారు; ఆయన పేరు, వర్గం మొదలైనవన్నీ దాటి ఉన్నవాడు.
తస్యాత్మపరదేహేషు సతో ఽప్యేకమయం హి తత్
తన శరీరంలోనూ, ఇతరుల శరీరాల్లోనూ ఉన్నా, ఆయన సత్యంగా ఒక్కటే.
వేణురఙ్ఘ్రవిభేదేన భేదః షఙ్జాదిసంజ్ఞితః
వేణువు, పాదం వంటి పేర్లతో పిలవబడే భేదం, వేరువేరు రూపాల వల్ల కలుగుతుంది.
ఏకత్వం రూపభేదశ్చ వాహ్యకర్మప్రవృత్తిజః
ఒకటితనం, రూప భేదం అన్నీ బయట జరిగే క్రియల వల్ల కలుగుతాయి.
శృణ్వత్ర భూప ప్రాగ్వృత్తం యద్గీతమృభుణా భవేత్
ఓ రాజా! ఇప్పుడు విను, మునుపు ఋభు మహర్షి పాడినదాన్ని.
ఋభుర్నామాబవత్పుత్రో బ్రహ్మణః పరమేష్టినః
బ్రహ్మదేవుడికి ఋభు అనే కుమారుడు జన్మించాడు.
తస్య శిష్యో నిదాఘో ఽభూత్పులస్త్యతనయః పురా
పురాతన కాలంలో పులస్త్యుని కుమారుడు నిదాఘుడు అతని శిష్యుడయ్యాడు.
అవాప్తజ్ఞాన తత్త్వస్య న తస్యాద్వైతవాసనా
అతడు సత్యజ్ఞానాన్ని పొందినవాడైనా, అద్వైత భావన పట్ల ఆసక్తి కలిగించలేదు.
దేవికాయాస్తటే వీర నాగరం నామ వై పురమ్
ఓ వీరా! దేవికా నది ఒడ్డున నాగర అనే నగరం ఉండేది.
రమ్యోపవనపర్యన్తం స తస్మిన్పార్థవోత్తమ
పార్థవోతమా! ఆ నగరాన్ని అందమైన తోటలు చుట్టుముట్టి ఉండేవి.
దివ్యే వర్షసహస్రే తు సమతీతే ఽస్య తత్పురమ్
దివ్యమైన వెయ్యేండ్లు గడిచిన తర్వాత, అతని ఆ నగరం—
స తస్య వైశ్వదేవన్తి ద్వారాలోకనగోచరః
అతడు ఆ ద్వారం వద్ద వైశ్వదేవుడిగా కనబడాడు.
ప్రక్షాలితాఙ్ఘ్రిపాణిం చ కృతాసనపరిగ్రహమ్
చేతులు, కాళ్లు కడిగి, ఆసనం ఎక్కి కూర్చున్నాడు.
భో విప్రవర్య భోక్తవ్యం యదత్ర భవతో గృహే
బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా! మీ ఇంట్లో ఏ ఆహారం ఉన్నదో అది భోజనం చేయాలి.
సక్తుయావకవ్రీహీనామపూపానాం చ మే గృహే
నా ఇంట్లో సక్తు, యావక, బియ్యం, అప్పాలు ఉన్నాయి.
కదన్నాని దిజైతాని మిష్టమన్నం ప్రయచ్ఛ మే
ద్విజుడా! సరళమైనదైనా, రుచికరమైనదైనా, వండిన అన్నాన్ని నాకు ఇవ్వండి.
గృహే శాలిని మద్గేహే యత్కిఞ్చిదతి శోభనమ్
నా ఇంట్లో బియ్యం లేదా బార్లీతో ఉన్న మంచి ఆహారం ఏదైనా ఉంది.
ఇత్యుక్తా తేన సా పత్నీ మిష్టమన్నం ద్విజస్య తత్
అతను అలా అడిగినప్పుడు, అతని భార్య ఆ రుచికరమైన అన్నాన్ని బ్రాహ్మణునికి ఇచ్చింది.
న భుక్తవన్తమిచ్ఛాతో మిష్టమన్నం మహామునిమ్
ఆ మహర్షి, రుచికరమైన అన్నం ఇచ్చినా, భోజనం చేయాలని ఆశపడలేదు.
అపి తే పరమా తృప్తిరుత్పన్నా పుష్టిరేవ
నీకు పరమ తృప్తి లేదా పోషణ కలిగిందా?
క్వ నివాసీ భవాన్విప్ర క్వ వా గన్తుం సముద్యతః
బ్రాహ్మణా! మీరు ఎక్కడ నివసిస్తున్నారు? ఎక్కడికి వెళ్ళాలని ఉద్దేశిస్తున్నారు?