మిథ్యా తదప్యత్ర భవాన్ శృణోతు వచనం మమ
అది కూడా నిజం కాదు; కానీ మీరు నా మాట వినండి.
ఊరు జఙ్ఘాద్వయావస్థౌ తదాధారం తథోదరమ్
తొడలు, రెండు కాలుళ్లు, కడుపు — ఇవే మోసే భాగాలు.
స్కన్ధాశ్రితయేం శిబికా మమాధారో ఽత్ర కిఙ్కృతః
ఈ శిబికా నా భుజాలపై ఆధారపడింది. ఇక్కడ దాని మోయడంలో నేను ఏ పాత్ర పోషిస్తున్నాను?
తత్ర త్వమహమప్యత్రేత్యుచ్యతే చేదమన్యథా
ఇక్కడ నువ్వు, నేనూ ఉన్నామని చెబితే, అది వేరే విధంగా వివరించాలి.
గుణప్రవాహపతితో భూతవర్గో ఽపి యాత్యయమ్
గుణాల ప్రవాహంలో పడిపోయిన అన్ని జీవులు కూడా ఇలాగే సాగిపోతుంటాయి.
అవిద్యాసంచితం కర్మతశ్చాశేషేషు జన్తుషు
అజ్ఞానం వల్ల, చేసిన పనుల వల్ల అనేక జంతువులు ఇలానే బంధించబడతాయి.
ప్రవృద్ధ్యపచయౌ న స్త ఏకస్యాఖిలజన్తుషు
అన్ని జీవులకు ఒకే విధంగా వృద్ధి, క్షయం జరగవు.
తదాపి బాలిశో ఽసి త్వం కయా యుక్త్యా త్వయేరితమ్
ఇప్పటికీ నువ్వు బాలిషుడివే. నువ్వు ఇలా ఎందుకు అన్నావో ఏ తర్కంతో చెప్పు.
శిబికేయం యదా స్కన్ధే తదా భారః సమస్త్వయా
ఈ శిబికా నీ భుజంపై ఉన్నప్పుడు, ఆ భారమంతా నీదే అవుతుంది.
శైలద్రుమగృహోత్థో ఽపి పృథివీసంభవో ఽపి చ
ఈ శిబికా పర్వతం, చెట్టు, ఇల్లు లేదా భూమి నుండి వచ్చినదైనా,
సోఢవ్యః సుమహాన్భారః కతమో నృప తే మయా
రాజా! వీటిలో ఏ గొప్ప భారాన్ని నేను మోసినట్టు లేదు?
భవతో మే ఽఖిలస్యాస్య సమత్వేనోపబృంహితః
ఇవి అన్నిటినీ నువ్వు నాకు సమానంగా పెంచావు.
సో ఽపి రాజావతీర్యోర్వ్యాం తత్పాదౌ జగృహే త్వరన్
అప్పుడు రాజు త్వరగా భూమిపై దిగాడు, అతని పాదాలను పట్టుకున్నాడు.
కథ్యతాం కో భవానత్ర జాల్మరుపధరః స్థితః
ఇక్కడ నీవెవరు? దాసుని వేషంలో నిలబడి ఉన్నావు, చెప్పు.
తత్సర్వం కథ్యతాం విద్వన్మహ్యం శుశ్రూషవే త్వయా
పండితుడా! నేను వినాలని ఆసక్తిగా ఉన్నాను. నువ్వు నాకు ఇవన్నీ చెప్పు.
ఉపయోగనిమిత్తం చ సర్వత్రాగమనక్రియా
ప్రతి చోటా రావడం, చేయడం ఉపయోగం కోసం మాత్రమే జరుగుతుంది.
ధర్మాధర్మోద్భవౌ భోక్తుం జన్తుర్దేహాదిమృచ్ఛతి
ధర్మం, అధర్మం ఫలితాలు అనుభవించేందుకు జీవి శరీరం మొదలైనవాటిని కోరుకుంటాడు.
ధర్మాధర్మౌం యతస్తస్మాత్కారణం పృచ్ఛ్యతే కుతః
ధర్మం, అధర్మం దానివల్ల కలుగుతాయి. అందుకే కారణం ఎక్కడ నుంచి వచ్చిందో అడుగుతారు.
ఉపభోగనిమిత్తం చ దేహాద్దేహాన్తరాగమః
భోగం కోసం జీవి ఒక శరీరం నుంచి మరొకదానికి మారుతాడు.
వక్తుం న శక్యతే శ్రోతుం తన్మమేచ్చా ప్రవర్తతే
ఇది చెప్పడం, వినడం సాధ్యం కాదు. అయినా నాకు తెలుసుకోవాలనే కోరిక వస్తోంది.
ఆత్మన్యేవ న దోషాయ శబ్దో ఽహమితి యో ద్విజా
ఓ ద్విజులారా, 'నేను' అని తనను తాను ఉద్దేశించి చెప్పడం వల్ల ఎలాంటి తప్పు ఉండదు.
అనాత్మన్యాత్మవిజ్ఞానం శబ్దో వా శ్రుతిలక్షణః
ఆత్మకాదానిలో ఆత్మ జ్ఞానం కలిగి ఉండటం గానీ, వేదంలో చెప్పినట్లు మాటను అర్థం చేసుకోవడం గానీ, సరిగ్గా కాదు.
ఏతేనాహం యతః సర్వే వాఙ్నిష్పాదనహేతవః
ఈ విధంగా, నా వల్లే అన్ని మాటలు ఉద్భవించడానికి కారణం అవుతాను.
తథాపి వాగహమేద్వక్తుమిత్థం న యుజ్యతే
అయినా, 'నేనే మాట' లేదా 'నేనే మాట్లాడేవాడు' అని చెప్పడం సరైంది కాదు.
తతో ఽహమితి కుత్రైనాం సంజ్ఞాం రాజన్కరోమ్యహమ్
అందువల్ల, రాజా, ఈ 'నేను' అనే పదాన్ని ఎక్కడ ఉపయోగించాలి?
న దేహో ఽహమయం చాన్యే వక్తుమేవమపీష్యతే
ఈ శరీరం నేను కాదు, మరెవ్వరూ కాదు; అయినా ఇలాగే మాట్లాడాలని మనసు పడుతుంది.
తదదా హి కో భవాన్కో ఽహమిత్యేతద్విఫలం వచః
అప్పుడు, నువ్వెవరు? నేనెవరు? ఇలాంటి మాటలు అనవసరం.
అయం చ భవతో లోకో న సదేతన్నృపోచ్యతే
రాజా, ఈ నీ లోకమూ నిజమైనది కాదు అని చెప్పబడింది.
క్వ వృక్షసంజ్ఞా వై తస్యా దారుసంజ్ఞాథవా నృప
రాజా, దానికి 'చెట్టు' అని పేరు ఎక్కడ ఉంది? లేదా 'మరము' అని పేరు ఎక్కడ ఉంది?
న చ దారుణి సర్వస్త్వాం బ్రవీతి శిబికాగతమ్
మరములో ఎవ్వరూ నిన్ను శిబికలోకి వచ్చినవాడివని పిలవరు.