ఉవాహ శిబికామస్య క్షత్తుర్వచనచోదితః
పరిచారకుడు చెప్పిన మాటకు అనుగుణంగా అతడు శిబికను మోశాడు.
గృహీతో విష్టినా విప్ర సర్వజ్ఞానైకభాజనమ్
అన్ని జ్ఞానానికి మూలమైన ఆ బ్రాహ్మణుడిని శిబిక మోయువాడు పట్టుకున్నాడు.
యయౌ జడగతిస్తత్ర యుగమాత్రావలోకనమ్
అతడు అక్కడ మెల్లగా నడుచుకుంటూ, క్షణం మాత్రమే చూసి ముందుకు సాగాడు.
విలోక్య నృపతిః సో ఽథ విషమం శిబికాగతమ్
ఆ రాజు శిబిక సరిగా కదలడం లేదని గమనించాడు.
పునస్తథైవ శిబికాం విలోక్య విషమాం హసన్
మళ్లీ శిబిక అసమంగా కదలడం చూసి, రాజు నవ్వాడు.
శిబికావాహకాః ప్రోచురయం యాతీత్యసత్వరమ్
శిబిక మోయువారు, "అతడు వెళ్తున్నాడు కానీ త్వరగా కాదు" అని చెప్పారు.
కిమాయాససహో న త్వం పీవా నాసి నిరీక్ష్యసే
"నువ్వు శ్రమను ఎందుకు భరించలేవు? నీవు బలిష్టుడివి కాకపోయినా, బలంగా కనిపించవు కూడా," అని అడిగారు.
న శ్రాన్తో ఽస్మి న చాయాసో వోఢాన్యో ఽస్తి మహీపతే
"నాకు అలసట లేదు, శ్రమ కూడా లేదు; మరిచేవాడు ఇంకొక్కడు లేడు, ఓ రాజా," అని అన్నాడు.
శ్రమశ్చ భారో ద్వహనే భవత్యేవ హి దేహినామ్
శరీరమున్నవారికి మోసే పనిలో శ్రమ, భారమూ సహజంగా కలుగుతాయి.
బలవానబలశ్చేతి వాచ్యం పశ్చాద్విశేషణమ్
"బలవంతుడు, బలహీనుడు" అని చెప్పడం తర్వాతి వేరుచేయడమే.
మిథ్యా తదప్యత్ర భవాన్ శృణోతు వచనం మమ
అది కూడా నిజం కాదు; కానీ మీరు నా మాట వినండి.
ఊరు జఙ్ఘాద్వయావస్థౌ తదాధారం తథోదరమ్
తొడలు, రెండు కాలుళ్లు, కడుపు — ఇవే మోసే భాగాలు.
స్కన్ధాశ్రితయేం శిబికా మమాధారో ఽత్ర కిఙ్కృతః
ఈ శిబికా నా భుజాలపై ఆధారపడింది. ఇక్కడ దాని మోయడంలో నేను ఏ పాత్ర పోషిస్తున్నాను?
తత్ర త్వమహమప్యత్రేత్యుచ్యతే చేదమన్యథా
ఇక్కడ నువ్వు, నేనూ ఉన్నామని చెబితే, అది వేరే విధంగా వివరించాలి.
గుణప్రవాహపతితో భూతవర్గో ఽపి యాత్యయమ్
గుణాల ప్రవాహంలో పడిపోయిన అన్ని జీవులు కూడా ఇలాగే సాగిపోతుంటాయి.
అవిద్యాసంచితం కర్మతశ్చాశేషేషు జన్తుషు
అజ్ఞానం వల్ల, చేసిన పనుల వల్ల అనేక జంతువులు ఇలానే బంధించబడతాయి.
ప్రవృద్ధ్యపచయౌ న స్త ఏకస్యాఖిలజన్తుషు
అన్ని జీవులకు ఒకే విధంగా వృద్ధి, క్షయం జరగవు.
తదాపి బాలిశో ఽసి త్వం కయా యుక్త్యా త్వయేరితమ్
ఇప్పటికీ నువ్వు బాలిషుడివే. నువ్వు ఇలా ఎందుకు అన్నావో ఏ తర్కంతో చెప్పు.
శిబికేయం యదా స్కన్ధే తదా భారః సమస్త్వయా
ఈ శిబికా నీ భుజంపై ఉన్నప్పుడు, ఆ భారమంతా నీదే అవుతుంది.
శైలద్రుమగృహోత్థో ఽపి పృథివీసంభవో ఽపి చ
ఈ శిబికా పర్వతం, చెట్టు, ఇల్లు లేదా భూమి నుండి వచ్చినదైనా,
సోఢవ్యః సుమహాన్భారః కతమో నృప తే మయా
రాజా! వీటిలో ఏ గొప్ప భారాన్ని నేను మోసినట్టు లేదు?
భవతో మే ఽఖిలస్యాస్య సమత్వేనోపబృంహితః
ఇవి అన్నిటినీ నువ్వు నాకు సమానంగా పెంచావు.
సో ఽపి రాజావతీర్యోర్వ్యాం తత్పాదౌ జగృహే త్వరన్
అప్పుడు రాజు త్వరగా భూమిపై దిగాడు, అతని పాదాలను పట్టుకున్నాడు.
కథ్యతాం కో భవానత్ర జాల్మరుపధరః స్థితః
ఇక్కడ నీవెవరు? దాసుని వేషంలో నిలబడి ఉన్నావు, చెప్పు.
తత్సర్వం కథ్యతాం విద్వన్మహ్యం శుశ్రూషవే త్వయా
పండితుడా! నేను వినాలని ఆసక్తిగా ఉన్నాను. నువ్వు నాకు ఇవన్నీ చెప్పు.
ఉపయోగనిమిత్తం చ సర్వత్రాగమనక్రియా
ప్రతి చోటా రావడం, చేయడం ఉపయోగం కోసం మాత్రమే జరుగుతుంది.
ధర్మాధర్మోద్భవౌ భోక్తుం జన్తుర్దేహాదిమృచ్ఛతి
ధర్మం, అధర్మం ఫలితాలు అనుభవించేందుకు జీవి శరీరం మొదలైనవాటిని కోరుకుంటాడు.
ధర్మాధర్మౌం యతస్తస్మాత్కారణం పృచ్ఛ్యతే కుతః
ధర్మం, అధర్మం దానివల్ల కలుగుతాయి. అందుకే కారణం ఎక్కడ నుంచి వచ్చిందో అడుగుతారు.
ఉపభోగనిమిత్తం చ దేహాద్దేహాన్తరాగమః
భోగం కోసం జీవి ఒక శరీరం నుంచి మరొకదానికి మారుతాడు.
వక్తుం న శక్యతే శ్రోతుం తన్మమేచ్చా ప్రవర్తతే
ఇది చెప్పడం, వినడం సాధ్యం కాదు. అయినా నాకు తెలుసుకోవాలనే కోరిక వస్తోంది.