అపద్ధస్తవపుః సో ఽపి మలినాంబరధృఙ్ మునే
అతనూ, మునీ, వంకర శరీరం, మురికి బట్టలు వేసుకున్నవాడే.
సంమానేన పరాం హానిం యోగర్ద్ధేః కురుతే యతః
గౌరవం వల్ల యోగబలం చాలా తగ్గిపోతుందని తెలిసి,
తస్మాఞ్చరేత వై యోగీ సతాం ధర్మమదూషయన్
అందుకే యోగి, మంచివారి ధర్మాన్ని చెడగొట్టకుండా జీవించాలి.
హిరణ్యగర్భవచనం విచిన్త్యేత్థం మహామతిః
హిరణ్యగర్భుని మాటలను ఇలా ఆలోచిస్తూ, ఆ మహాత్ముడు...
భుఙ్క్తే కుల్మాషవటకాన్ శాకం త్రన్యఫలం కణాన్
అతడు ముదురు ధాన్యపు రొట్టెలు, కూరగాయలు, అడవి పండ్లు, గింజలు తింటాడు.
పితర్యుపరతే సో ఽథ భ్రాతృభ్రాతృవ్యబాన్ధవైః
తండ్రి మరణించిన తరువాత, అతడు అన్నదమ్ములు, మేనమామలు, బంధువులతో ఉంటాడు.
సరూక్షపీనావయవో జడకారీ చ కర్మణి
అతని అవయవాలు పొడిగా, ఉబ్బినట్లు ఉంటాయి; పనిలో మెల్లగా, అలసత్వంగా వ్యవహరిస్తాడు.
తం తాదృశమసంస్కారం విప్రాకృతివిచేష్టితమ్
అలాంటి సంస్కారం లేని వాడి ప్రవర్తన బ్రాహ్మణునికి తగినట్లు ఉండదు.
స రాజా శిబికారూఢో గన్తుం కృతమతిర్ద్విజ
ఆ రాజు శిబికపై కూర్చొని, వెళ్లాలని నిర్ణయించుకున్నాడు, ఓ బ్రాహ్మణా.
శ్రేయః కిమత్ర సంసారే దుఃఖప్రాయే నృణామితి
ఈ లోకంలో మనుషులకు ఎక్కువగా బాధలు మాత్రమే ఉంటే, ఇక్కడ శ్రేయస్సు ఏమిటి? అని అతడు ఆలోచించాడు.
ఉవాహ శిబికామస్య క్షత్తుర్వచనచోదితః
పరిచారకుడు చెప్పిన మాటకు అనుగుణంగా అతడు శిబికను మోశాడు.
గృహీతో విష్టినా విప్ర సర్వజ్ఞానైకభాజనమ్
అన్ని జ్ఞానానికి మూలమైన ఆ బ్రాహ్మణుడిని శిబిక మోయువాడు పట్టుకున్నాడు.
యయౌ జడగతిస్తత్ర యుగమాత్రావలోకనమ్
అతడు అక్కడ మెల్లగా నడుచుకుంటూ, క్షణం మాత్రమే చూసి ముందుకు సాగాడు.
విలోక్య నృపతిః సో ఽథ విషమం శిబికాగతమ్
ఆ రాజు శిబిక సరిగా కదలడం లేదని గమనించాడు.
పునస్తథైవ శిబికాం విలోక్య విషమాం హసన్
మళ్లీ శిబిక అసమంగా కదలడం చూసి, రాజు నవ్వాడు.
శిబికావాహకాః ప్రోచురయం యాతీత్యసత్వరమ్
శిబిక మోయువారు, "అతడు వెళ్తున్నాడు కానీ త్వరగా కాదు" అని చెప్పారు.
కిమాయాససహో న త్వం పీవా నాసి నిరీక్ష్యసే
"నువ్వు శ్రమను ఎందుకు భరించలేవు? నీవు బలిష్టుడివి కాకపోయినా, బలంగా కనిపించవు కూడా," అని అడిగారు.
న శ్రాన్తో ఽస్మి న చాయాసో వోఢాన్యో ఽస్తి మహీపతే
"నాకు అలసట లేదు, శ్రమ కూడా లేదు; మరిచేవాడు ఇంకొక్కడు లేడు, ఓ రాజా," అని అన్నాడు.
శ్రమశ్చ భారో ద్వహనే భవత్యేవ హి దేహినామ్
శరీరమున్నవారికి మోసే పనిలో శ్రమ, భారమూ సహజంగా కలుగుతాయి.
బలవానబలశ్చేతి వాచ్యం పశ్చాద్విశేషణమ్
"బలవంతుడు, బలహీనుడు" అని చెప్పడం తర్వాతి వేరుచేయడమే.
మిథ్యా తదప్యత్ర భవాన్ శృణోతు వచనం మమ
అది కూడా నిజం కాదు; కానీ మీరు నా మాట వినండి.
ఊరు జఙ్ఘాద్వయావస్థౌ తదాధారం తథోదరమ్
తొడలు, రెండు కాలుళ్లు, కడుపు — ఇవే మోసే భాగాలు.
స్కన్ధాశ్రితయేం శిబికా మమాధారో ఽత్ర కిఙ్కృతః
ఈ శిబికా నా భుజాలపై ఆధారపడింది. ఇక్కడ దాని మోయడంలో నేను ఏ పాత్ర పోషిస్తున్నాను?
తత్ర త్వమహమప్యత్రేత్యుచ్యతే చేదమన్యథా
ఇక్కడ నువ్వు, నేనూ ఉన్నామని చెబితే, అది వేరే విధంగా వివరించాలి.
గుణప్రవాహపతితో భూతవర్గో ఽపి యాత్యయమ్
గుణాల ప్రవాహంలో పడిపోయిన అన్ని జీవులు కూడా ఇలాగే సాగిపోతుంటాయి.
అవిద్యాసంచితం కర్మతశ్చాశేషేషు జన్తుషు
అజ్ఞానం వల్ల, చేసిన పనుల వల్ల అనేక జంతువులు ఇలానే బంధించబడతాయి.
ప్రవృద్ధ్యపచయౌ న స్త ఏకస్యాఖిలజన్తుషు
అన్ని జీవులకు ఒకే విధంగా వృద్ధి, క్షయం జరగవు.
తదాపి బాలిశో ఽసి త్వం కయా యుక్త్యా త్వయేరితమ్
ఇప్పటికీ నువ్వు బాలిషుడివే. నువ్వు ఇలా ఎందుకు అన్నావో ఏ తర్కంతో చెప్పు.
శిబికేయం యదా స్కన్ధే తదా భారః సమస్త్వయా
ఈ శిబికా నీ భుజంపై ఉన్నప్పుడు, ఆ భారమంతా నీదే అవుతుంది.
శైలద్రుమగృహోత్థో ఽపి పృథివీసంభవో ఽపి చ
ఈ శిబికా పర్వతం, చెట్టు, ఇల్లు లేదా భూమి నుండి వచ్చినదైనా,