ప్రీతిప్రసన్నవదనః పార్శ్వస్థే చాభవన్మృగే
ఆయన ముఖం ఆనందంతో, ప్రేమతో మెరిసిపోతూ, ఆ జింక పక్కన ఉండేవాడు.
కాలేన గచ్ఛతా సో ఽథ కాలం చక్రే మహీపతిః
కాలం గడుస్తుండగా, ఆ రాజు తన ప్రాణాలు విడిచాడు.
మృగమేవ తదాద్రాక్షీత్త్యజన్ప్రాణానసావపి
ఆ సమయంలో, ఆ జింకను చూస్తూ, అతడూ తన ప్రాణాలు విడిచాడు.
జాతి స్మరత్వాదుద్విగ్నః సంసారస్య ద్విజోత్తమ
తన పూర్వజన్మను గుర్తు చేసుకోవడం వల్ల, అతడు ఈ లోకంలో బాధపడేవాడు, ద్విజశ్రేష్ఠా.
శుష్కైస్తృణైస్తథా పర్ణైః స కుర్వన్నాత్మపోషణమ్
అక్కడ, ఎండిపోయిన గడ్డి, ఆకులు తింటూ తనను తాను పోషించుకున్నాడు.
తత్ర చోత్సృష్టదేహో ఽసౌ జజ్ఞే జాతిస్మరో ద్విజః
అక్కడ, ఆ శరీరాన్ని వదిలి, పూర్వజన్మ జ్ఞానం కలిగిన ద్విజుడిగా పుట్టాడు.
సర్వవిజ్ఞాన సంపన్నః సర్వశాస్త్రార్థతత్త్వవిత్
అతనికి అన్ని రకాల జ్ఞానం ఉండేది, అన్ని శాస్త్రాల సారాన్ని తెలుసుకునేవాడు.
ఆత్మనోధిగతజ్ఞానాద్ద్వేవాదీని మహామునే
తన స్వంత అనుభవంతో జ్ఞానం పొందినవాడై, మహర్షీ, ఆది అంత్యాలను తెలిసినవాడు.
న పపాఠ గురుప్రోక్తం కృతోపనయనః శ్రుతమ్
ఉపనయనం జరిగినా, గురువు చెప్పిన విద్యను అతడు చదవలేదు.
ఉక్తో ఽపి బహుశః కిఞ్చిజ్జణ్డ వాక్యమభాషత
ఎన్ని సార్లు అడిగినా, అతడు కొద్దిపాటి మౌనంగా మాటలు మాత్రమే చెప్పేవాడు.
అపద్ధస్తవపుః సో ఽపి మలినాంబరధృఙ్ మునే
అతనూ, మునీ, వంకర శరీరం, మురికి బట్టలు వేసుకున్నవాడే.
సంమానేన పరాం హానిం యోగర్ద్ధేః కురుతే యతః
గౌరవం వల్ల యోగబలం చాలా తగ్గిపోతుందని తెలిసి,
తస్మాఞ్చరేత వై యోగీ సతాం ధర్మమదూషయన్
అందుకే యోగి, మంచివారి ధర్మాన్ని చెడగొట్టకుండా జీవించాలి.
హిరణ్యగర్భవచనం విచిన్త్యేత్థం మహామతిః
హిరణ్యగర్భుని మాటలను ఇలా ఆలోచిస్తూ, ఆ మహాత్ముడు...
భుఙ్క్తే కుల్మాషవటకాన్ శాకం త్రన్యఫలం కణాన్
అతడు ముదురు ధాన్యపు రొట్టెలు, కూరగాయలు, అడవి పండ్లు, గింజలు తింటాడు.
పితర్యుపరతే సో ఽథ భ్రాతృభ్రాతృవ్యబాన్ధవైః
తండ్రి మరణించిన తరువాత, అతడు అన్నదమ్ములు, మేనమామలు, బంధువులతో ఉంటాడు.
సరూక్షపీనావయవో జడకారీ చ కర్మణి
అతని అవయవాలు పొడిగా, ఉబ్బినట్లు ఉంటాయి; పనిలో మెల్లగా, అలసత్వంగా వ్యవహరిస్తాడు.
తం తాదృశమసంస్కారం విప్రాకృతివిచేష్టితమ్
అలాంటి సంస్కారం లేని వాడి ప్రవర్తన బ్రాహ్మణునికి తగినట్లు ఉండదు.
స రాజా శిబికారూఢో గన్తుం కృతమతిర్ద్విజ
ఆ రాజు శిబికపై కూర్చొని, వెళ్లాలని నిర్ణయించుకున్నాడు, ఓ బ్రాహ్మణా.
శ్రేయః కిమత్ర సంసారే దుఃఖప్రాయే నృణామితి
ఈ లోకంలో మనుషులకు ఎక్కువగా బాధలు మాత్రమే ఉంటే, ఇక్కడ శ్రేయస్సు ఏమిటి? అని అతడు ఆలోచించాడు.
ఉవాహ శిబికామస్య క్షత్తుర్వచనచోదితః
పరిచారకుడు చెప్పిన మాటకు అనుగుణంగా అతడు శిబికను మోశాడు.
గృహీతో విష్టినా విప్ర సర్వజ్ఞానైకభాజనమ్
అన్ని జ్ఞానానికి మూలమైన ఆ బ్రాహ్మణుడిని శిబిక మోయువాడు పట్టుకున్నాడు.
యయౌ జడగతిస్తత్ర యుగమాత్రావలోకనమ్
అతడు అక్కడ మెల్లగా నడుచుకుంటూ, క్షణం మాత్రమే చూసి ముందుకు సాగాడు.
విలోక్య నృపతిః సో ఽథ విషమం శిబికాగతమ్
ఆ రాజు శిబిక సరిగా కదలడం లేదని గమనించాడు.
పునస్తథైవ శిబికాం విలోక్య విషమాం హసన్
మళ్లీ శిబిక అసమంగా కదలడం చూసి, రాజు నవ్వాడు.
శిబికావాహకాః ప్రోచురయం యాతీత్యసత్వరమ్
శిబిక మోయువారు, "అతడు వెళ్తున్నాడు కానీ త్వరగా కాదు" అని చెప్పారు.
కిమాయాససహో న త్వం పీవా నాసి నిరీక్ష్యసే
"నువ్వు శ్రమను ఎందుకు భరించలేవు? నీవు బలిష్టుడివి కాకపోయినా, బలంగా కనిపించవు కూడా," అని అడిగారు.
న శ్రాన్తో ఽస్మి న చాయాసో వోఢాన్యో ఽస్తి మహీపతే
"నాకు అలసట లేదు, శ్రమ కూడా లేదు; మరిచేవాడు ఇంకొక్కడు లేడు, ఓ రాజా," అని అన్నాడు.
శ్రమశ్చ భారో ద్వహనే భవత్యేవ హి దేహినామ్
శరీరమున్నవారికి మోసే పనిలో శ్రమ, భారమూ సహజంగా కలుగుతాయి.
బలవానబలశ్చేతి వాచ్యం పశ్చాద్విశేషణమ్
"బలవంతుడు, బలహీనుడు" అని చెప్పడం తర్వాతి వేరుచేయడమే.