అసారభూతే సంసారే ప్రోక్తా తత్ర మహామతే
ఈ అసారమైన లోకంలో, ఓ మహామతీ, దాన్ని ఇలా వివరించారు.
తయా తిరోహితత్వాత్తు శక్తిః క్షేత్రజ్ఞ సంజ్ఞితా
ఆ శక్తి మూలంగా దాచబడినందున, దానిని క్షేత్రజ్ఞుడు అని అంటారు.
అప్రాణవత్సు ఖల్వల్పా స్థావరేషు తతో ఽధికా
ప్రాణం లేని వాటిలో అది చాలా తక్కువగా ఉంటుంది; స్థావరాలలో అది కొంత ఎక్కువగా ఉంటుంది.
పతత్ర్రిభ్యో మృగాస్తేభ్యః స్వశక్త్యా పశవో ఽధికాః
పక్షుల కంటే మృగాల్లో, వాటిలోని స్వశక్తివల్ల, జంతువులు మరింత ఉన్నతంగా ఉంటాయి.
తేభ్యో ఽపి నాగగన్ధర్వయక్షాద్యా దేవతా నృప
వాటికన్నా పైగా, రాజా, నాగులు, గంధర్వులు, యక్షాదులు, ఇతర దేవతలు ఉంటారు.
హిరణ్యగర్భో ఽపి తతః పుంసః శక్త్యుపలక్షితః
అదే శక్తితో, హిరణ్యగర్భుడు కూడా ప్రాణులలో ఉన్నతుడిగా గుర్తించబడతాడు.
యతస్తచ్ఛక్తియోగేన యుక్తాని నభసా యథా
ఆ శక్తి కలిసినందువల్ల, అన్ని వస్తువులు ఆకాశం ద్వారా నిలబడినట్లు నిలబడతాయి.
అమృర్తం బ్రహ్మణో రూపం యత్సదిత్యుచ్యతే బుధైః
బ్రహ్మ యొక్క అమృత స్వరూపాన్ని, జ్ఞానులు 'సత్' అని పిలుస్తారు.
నహి స్వరూపరూపం వై రూపమన్యద్ధరేర్మహత్
హరిదేవునికి తన స్వరూపాన్ని తప్ప మరొక గొప్ప రూపం లేదు.
దేవతిర్యఙ్మనుష్యాదిచేష్టావన్తి స్వలీలయా
తన లీలతో దేవతలు, జంతువులు, మనుషుల క్రియలను ఆడిస్తాడు.
చేష్టా తస్యాప్రమేయస్య వ్యాపిన్యవిహితాత్మికా
ఆయన యొక్క క్రియ, అపారంగా, అన్నింటినీ వ్యాపించి, ఆయన స్వభావంగా స్థిరంగా ఉంటుంది.
తస్య హ్యాత్మవిశుద్ధ్యర్థం సర్వకిల్బిషనాశనమ్
ఆయన ఆత్మను పవిత్రం చేయడానికి, అది అన్ని పాపాలను నాశనం చేస్తుంది.
తథా చిత్తస్థితో విష్ణుర్యోగినాం సర్వకిల్బిషమ్
ఈ విధంగా, విష్ణువు మనస్సులో స్థిరంగా ఉన్నప్పుడు, యోగులకు ఉన్న అన్ని పాపాలు నశించిపోతాయి.
కుర్వీత సంస్థితం సాధు విజ్ఞేయా శుద్ధలక్షణా
ఇలా బలంగా నిలిచినదాన్ని పవిత్రతకు గుర్తుగా తెలుసుకోవాలి.
త్రిభావభావనాతీతో ముక్తయే యోగినాం నృప
ఓ రాజా! మూడు స్థితుల ధ్యానాన్ని దాటి పోవడం యోగులకు విముక్తి కోసం అవసరం.
అశుద్ధాస్తే సమస్తాస్తు దేవాద్యాః కర్మయోనయః
దేవతలతో మొదలయ్యే అన్ని కర్మమూలాలు పవిత్రమైనవి కావు.
ఏషా వై ధారణా జ్ఞేయా యఞ్చితం తత్ర ధార్యతే
ఇదే ధారణ అని తెలుసుకోవాలి. అక్కడ స్థిరంగా ఉన్నదే మనస్సులో నిలుస్తుంది.
తచ్ఛ్రూయతా మనాధారే ధారణా నోపపద్యతే
విను, మనస్సుకు ఆధారం లేకుండా ధారణ కలగదు.
సుకపోలం సువిస్తీర్ణం లలాటఫలకోజ్జ్వమ్
అతడిని అందమైన, విస్తృతమైన చెక్కలు, ప్రకాశవంతమైన విస్తారమైన నుదురు కలవాడిగా ధ్యానం చేయాలి.
కమ్బుగ్రీవం సువిస్తీర్ణశ్రీవత్సాంకితవక్షసమ్
శంఖంలాంటి మెడ, విస్తారమైన ఛాతీపై శ్రీవత్సం గుర్తుతో ఉన్నవాడిగా ధ్యానం చేయాలి.
ప్రలంబాష్టభుజం విష్ణుమథ వాపి చతుర్భుజమ్
ఎనిమిది పొడవైన చేతులు గల విష్ణువుని, లేక నాలుగు చేతులు ఉన్నవాడిని ధ్యానించాలి.
చిన్తయేద్బూహ్యభూతం తం పీతనిర్మలవాససమ్
అతడిని ప్రత్యక్షంగా, పవిత్రమైన పసుపు వస్త్రాలు ధరించినవాడిగా మనస్సులో నిలిపుకోవాలి.
శార్ఙ్గశఙ్ఖగదాఖడ్గప్రకాశవలయాఞ్చితమ్
శారంగం విల్లు, శంఖం, గద, ఖడ్గం ధరించి, మెరిసే వలయాలతో అలంకరించబడినవాడిగా ధ్యానం చేయాలి.
తావద్యావద్ దృఢీభూతా తత్రైవ నృప ధారణా
ఓ రాజా! ధారణ అక్కడ బలంగా నిలిచినంతవరకు కొనసాగుతుంది.
నాపయాతి యదా చిత్తాత్సిద్ధాం మన్యేత తాం తదా
మనస్సు నుండి అది పోకుండా ఉన్నప్పుడు, ఆ ధారణ సంపూర్ణమైంది అని భావించాలి.
చిన్తయే ద్భగవద్రూపం ప్రశాన్తం సాక్షసూత్రకమ్
ప్రశాంతంగా, ఛాతీపై యజ్ఞోపవీతం ధరించిన భగవంతుని రూపాన్ని ధ్యానం చేయాలి.
కిరీటకేయూరముఖైర్భూషణై రహితం స్మరేత్
కిరీటము, కేయూరము, హారము వంటి ఆభరణాలు లేని వాడిగా ఆయనను స్మరించాలి.
కుర్యాత్తతో ఽవయవిని ప్రాణిధానపరో భవేత్
అనంతరం, ప్రతి అవయవంలో ప్రాణాన్ని స్థిరపరచడంలో మనస్సును కేంద్రీకరించాలి.
తద్ధ్యానం ప్రథమైరఙ్గైః షఙ్భిర్నిష్పాద్యతే నృప
ఓ రాజా! ఆ ధ్యానం మొదటి ఆరు అంగాలతో సంపూర్ణమవుతుంది.
మనసా ధ్యాననిష్పాద్యం సమాధిః సో ఽభిధీయతే
మనస్సుతో సాధించే ధ్యానమే సమాధి అని పిలవబడుతుంది.