విశ్వమేతత్పరం చాన్యద్భేదభిన్నదృశాం నృప
ఈ విశ్వం పరమమైనదిగా, వేరుగా కూడా, భేదంగా చూస్తున్నవారికి కనిపిస్తుంది, ఓ రాజా.
వచసామాత్మసంతోద్యం తజ్జ్ఞానం బ్రహ్మసంజ్ఞితమ్
మాటల ద్వారా ఆత్మలోంచి ఉద్భవించే జ్ఞానం బ్రహ్మజ్ఞానం అని పిలవబడుతుంది.
విశ్వస్వరూపం వైరూప్యలక్షణం పరమాత్మనః
విశ్వరూపం, దాని వైవిధ్యం — ఇవన్నీ పరమాత్మ యొక్క లక్షణాలు.
తతః స్థూలం హరే రూపం చిన్త్యం యఞ్చక్షుగోచరమ్
అంతట తరువాత, కళ్లకు కనిపించే హరిదేవుని స్థూలరూపాన్ని ధ్యానించాలి.
మరుతో వసవో రుద్రా భాస్కారాస్తారకా గ్రహాః
మరుతులు, వసువులు, రుద్రులు, సూర్యుడు, నక్షత్రాలు, గ్రహాలు—
మనుష్యాః పశవః శైలాసముద్రాః సరితో ద్రుమాః
మనుషులు, జంతువులు, పర్వతాలు, సముద్రాలు, నదులు, చెట్లు—
ప్రధానాదివిశేషాన్తాశ్చేతనాఞ్చేతనాత్మకమ్
ప్రధానం మొదలుకొని అత్యంత సూక్ష్మమైన వాటివరకు, చైతన్యమున్నవి, చైతన్యం లేనివి—
మూర్త్తమేతద్ధరే రూపం భావనాత్రితయాత్మకమ్
ఇవి అన్నీ హరిదేవుని రూపంగా, మూడు స్వభావాలతో కూడినవిగా ఉన్నాయి.
పరబ్రహ్మస్వరూపస్య విష్ణోః శక్తిసమన్వితమ్
పరబ్రహ్మ స్వరూపమైన విష్ణువు శక్తితో ఇవి నిండిపోయి ఉన్నాయి.
అవిద్యాకర్మసంజ్ఞాన్యా తృతీయా శక్తిరిష్యతే
అజ్ఞానం, కర్మ అని పిలవబడే మూడవ శక్తిని కూడా అంగీకరిస్తారు.
అసారభూతే సంసారే ప్రోక్తా తత్ర మహామతే
ఈ అసారమైన లోకంలో, ఓ మహామతీ, దాన్ని ఇలా వివరించారు.
తయా తిరోహితత్వాత్తు శక్తిః క్షేత్రజ్ఞ సంజ్ఞితా
ఆ శక్తి మూలంగా దాచబడినందున, దానిని క్షేత్రజ్ఞుడు అని అంటారు.
అప్రాణవత్సు ఖల్వల్పా స్థావరేషు తతో ఽధికా
ప్రాణం లేని వాటిలో అది చాలా తక్కువగా ఉంటుంది; స్థావరాలలో అది కొంత ఎక్కువగా ఉంటుంది.
పతత్ర్రిభ్యో మృగాస్తేభ్యః స్వశక్త్యా పశవో ఽధికాః
పక్షుల కంటే మృగాల్లో, వాటిలోని స్వశక్తివల్ల, జంతువులు మరింత ఉన్నతంగా ఉంటాయి.
తేభ్యో ఽపి నాగగన్ధర్వయక్షాద్యా దేవతా నృప
వాటికన్నా పైగా, రాజా, నాగులు, గంధర్వులు, యక్షాదులు, ఇతర దేవతలు ఉంటారు.
హిరణ్యగర్భో ఽపి తతః పుంసః శక్త్యుపలక్షితః
అదే శక్తితో, హిరణ్యగర్భుడు కూడా ప్రాణులలో ఉన్నతుడిగా గుర్తించబడతాడు.
యతస్తచ్ఛక్తియోగేన యుక్తాని నభసా యథా
ఆ శక్తి కలిసినందువల్ల, అన్ని వస్తువులు ఆకాశం ద్వారా నిలబడినట్లు నిలబడతాయి.
అమృర్తం బ్రహ్మణో రూపం యత్సదిత్యుచ్యతే బుధైః
బ్రహ్మ యొక్క అమృత స్వరూపాన్ని, జ్ఞానులు 'సత్' అని పిలుస్తారు.
నహి స్వరూపరూపం వై రూపమన్యద్ధరేర్మహత్
హరిదేవునికి తన స్వరూపాన్ని తప్ప మరొక గొప్ప రూపం లేదు.
దేవతిర్యఙ్మనుష్యాదిచేష్టావన్తి స్వలీలయా
తన లీలతో దేవతలు, జంతువులు, మనుషుల క్రియలను ఆడిస్తాడు.
చేష్టా తస్యాప్రమేయస్య వ్యాపిన్యవిహితాత్మికా
ఆయన యొక్క క్రియ, అపారంగా, అన్నింటినీ వ్యాపించి, ఆయన స్వభావంగా స్థిరంగా ఉంటుంది.
తస్య హ్యాత్మవిశుద్ధ్యర్థం సర్వకిల్బిషనాశనమ్
ఆయన ఆత్మను పవిత్రం చేయడానికి, అది అన్ని పాపాలను నాశనం చేస్తుంది.
తథా చిత్తస్థితో విష్ణుర్యోగినాం సర్వకిల్బిషమ్
ఈ విధంగా, విష్ణువు మనస్సులో స్థిరంగా ఉన్నప్పుడు, యోగులకు ఉన్న అన్ని పాపాలు నశించిపోతాయి.
కుర్వీత సంస్థితం సాధు విజ్ఞేయా శుద్ధలక్షణా
ఇలా బలంగా నిలిచినదాన్ని పవిత్రతకు గుర్తుగా తెలుసుకోవాలి.
త్రిభావభావనాతీతో ముక్తయే యోగినాం నృప
ఓ రాజా! మూడు స్థితుల ధ్యానాన్ని దాటి పోవడం యోగులకు విముక్తి కోసం అవసరం.
అశుద్ధాస్తే సమస్తాస్తు దేవాద్యాః కర్మయోనయః
దేవతలతో మొదలయ్యే అన్ని కర్మమూలాలు పవిత్రమైనవి కావు.
ఏషా వై ధారణా జ్ఞేయా యఞ్చితం తత్ర ధార్యతే
ఇదే ధారణ అని తెలుసుకోవాలి. అక్కడ స్థిరంగా ఉన్నదే మనస్సులో నిలుస్తుంది.
తచ్ఛ్రూయతా మనాధారే ధారణా నోపపద్యతే
విను, మనస్సుకు ఆధారం లేకుండా ధారణ కలగదు.
సుకపోలం సువిస్తీర్ణం లలాటఫలకోజ్జ్వమ్
అతడిని అందమైన, విస్తృతమైన చెక్కలు, ప్రకాశవంతమైన విస్తారమైన నుదురు కలవాడిగా ధ్యానం చేయాలి.
కమ్బుగ్రీవం సువిస్తీర్ణశ్రీవత్సాంకితవక్షసమ్
శంఖంలాంటి మెడ, విస్తారమైన ఛాతీపై శ్రీవత్సం గుర్తుతో ఉన్నవాడిగా ధ్యానం చేయాలి.