నిష్పాదితో మయా యాగః సమ్యక్ త్వదుపదేశతః
నీ ఉపదేశంతో నేను యాగాన్ని సక్రమంగా పూర్తిచేశాను.
ఇత్యుక్తో మన్త్రయామాస స భూయో మన్త్రిభిః సహ
అలా చెప్పగానే, అతడు మళ్లీ తన మంత్రులతో ఆలోచించాడు.
తమూచుర్మన్త్రిణో గజ్యమశేషం యాచ్యతామయమ్
మంత్రులు అతనితో, 'ఆనగా, ఆ ఏనుగును పూర్తిగా అడుగు' అని అన్నారు.
ప్రాహస్య తానాహ నృపః స ఖాణ్డిక్యో మహాపతిః
అప్పుడు ఖాండిక్యుడు ఆ మహారాజు నవ్వుతూ వారితో ఇలా అన్నాడు.
ఏతమేతద్భంవతో ఽత్ర స్వార్థ సాధనమన్త్రిణః
'మంత్రులారా, ఇదే మీకు ఇక్కడ మేలు కలిగించే మార్గం.'
ఇత్యుక్త్వా సముపేత్యైంనం స తు కేశిధ్వజం నృపమ్
అని చెప్పి, అతడు ఆ కేశిధ్వజుని దగ్గరకు వెళ్లాడు.
బాఢమిత్యేవ తేనోక్తః ఖాణ్డిక్యస్తమథాబ్రవీత్
బాగుంది అని ఆతడు అంగీకరించగా, ఖాండిక్యుడు అతనితో ఇలా అన్నాడు.
యది చేద్దీయతే మహ్యం భవతా గురునిష్క్రయః
భవంతుడు గురుదక్షిణగా నాకు ఇస్తే,
న ప్రార్థితం త్వయా కస్మాన్మమ రాజ్యమకణ్టకమ్
నీవు ఎందుకు నా రాజ్యాన్ని, ఎలాంటి అడ్డంకులు లేని రాజ్యాన్ని అడగలేదు?
కేశిధ్వజ నిబోధ త్వం మయా న ప్రార్థితం యతః
కేశిధ్వజా, నేను ఎందుకు అడగలేదో నీవు విను.
క్షత్రియాణామయం ధర్మో యత్ప్రజాపరిపాలనమ్
క్షత్రియులకు ఉన్న ధర్మం అంటే ప్రజలను రక్షించడమే.
యత్రాశక్తస్య మే దోషో నైవాస్త్యపకృతే త్వయా
నేను చేయలేని చోట నీవు తప్పు చేసినా, ఆ తప్పు నాది కాదు.
జన్మోపర్భాగలిప్సార్థమియం గజ్యస్పృహా మమ
పుట్టుకలో, అదృష్టంలో నాకు భాగం రావాలనే కోరికతోనే నాకు ఈ రాజ్యాసక్తి కలిగింది.
న యాచ్ఞా క్షత్రబన్ధూనాం ధర్మాయైతత్సతాం మతమ్
క్షత్రియ స్నేహితుల దగ్గర దానం అడగడం ధర్మంగా మంచివారు భావించరు.
రాజ్యం గృధ్నన్తి విద్వాంసో మమత్వాకృష్టచేతసః
తమ మనస్సు మమకారంతో ఆకర్షితమైన పండితులు రాజ్యాన్ని కోరుకుంటారు.
అహం చ విద్యయా మృత్యుం తర్తుకామః కరోమి వై
నేను కూడా జ్ఞానం ద్వారా మరణాన్ని దాటి పోవాలని ఆశించి ప్రయత్నిస్తున్నాను.
తదిదం తే మనో దిష్ట్యా వివేకైశ్చర్యతాం గతమ్
అందుకే, నీ మనస్సు అదృష్టవశాత్తూ వివేకంతో ఆశ్చర్యానికి చేరుకుంది.
అనాత్మన్యాత్మబుద్ధిర్యా హ్యస్వే స్వవిషయా మతిః
తనది కానిదాన్ని తనదిగా భావించడం, ఆత్మను అనాత్మలో చూడడం — ఇదే తప్పు జ్ఞానం.
పఞ్చభూతాత్మకే దేహే దేహీ మోహతమోవృత్తః
ఐదు భూతాలతో కూడిన ఈ శరీరంలో, మోహాంధకారంతో మునిగిపోయిన జీవుడు నివసిస్తాడు.
ఆకాశవాయ్వగ్రిజలపృథివీభిః పృథక్ స్థితే
ఆకాశం, గాలి, అగ్ని, నీరు, భూమి — ఇవన్నీ వేర్వేరుగా ఉంటాయి.
కలేవరోపభోగ్యం హి గృహక్షేత్రాదికం చ యత్
ఇది శరీరంతో అనుభవించే ఇల్లు, భూమి మొదలైనవి అన్నీ కూడా అంతే.
ఇత్థం చ పుత్రపౌత్రేషు తద్దేహోత్పాదితేషు చ
అలాగే, కుమారులు, మనవులు, ఆ శరీరం నుంచి పుట్టినవారిలో కూడా అంతే.
సర్వదేహోపభోగాయ కురుతే కర్మ మానవః
ప్రతి మనిషి అన్ని శరీరాల ఆనందం కోసం కర్మలు చేస్తాడు.
మృణ్మయం హి యథా గేహం లిప్యతే వై మృదం భసా
మట్టి ఇల్లు మట్టి, గోమయంతో పూత వేస్తారు కదా — అలాగే.
పఞ్చభోగాత్మకైర్భోగైః పఞ్చభోగాత్మకం వపుః
ఐదు రకాల అనుభవాలతో కూడిన శరీరం, ఐదు రకాల భోగాలతో ఆనందించబడుతుంది.
అనేకజన్మసాహస్త్రం ససారపదవీం వ్రజన్
అనేక జన్మల వేల మార్గాన్ని జీవుడు సంచరిస్తూ పోతాడు.
ప్రక్షాల్యతే యదా సౌమ్య రేణుర్జ్ఞానోష్ణవారిణా
ఓ మృదువైనవాడా! జ్ఞానపు వేడినీటితో ధూళి కడుగబడినప్పుడు —
మోహశ్రమే శమం యాతే స్వచ్ఛాన్తఃకరణః పుమాన్
మోహపు అలసట పోయినప్పుడు, మనిషి మనస్సు నిర్మలంగా, ప్రశాంతంగా మారుతుంది.
నిర్వాణమయ ఏవాయమాత్మా జ్ఞానమయో ఽమలః
ఈ ఆత్మ స్వరూపం విముక్తి, జ్ఞానం, పవిత్రతతో కూడి ఉంటుంది.
జలస్య నాగ్నినా సంగః స్థాలీసంగాత్తథాపి హి
నీళ్ళు ఎప్పుడూ అగ్నితో కలవవు, కానీ పాత్రను తాకుతాయి.