తతః ప్రాహ యథావృత్తం హోమధేనువధం మునే
తర్వాత, యజ్ఞంలో గోవును ఎలా చంపారో మునికి వివరంగా చెప్పాడు.
స చాచష్ట యథాన్యాయం మునే కేశిధ్వజాయ తత్
మరి, మునీశ్వరా, ఆ విషయాన్ని కేశిధ్వజునికి కూడా సరిగ్గా వివరించాడు.
విదితార్థః స తేనైవమనుజ్ఞాతో మహాత్మనా
ఆ విషయం తెలుసుకున్న అతడిని ఆ మహాత్ముడు అనుమతించాడు.
క్రమేణ విధివద్యాగం నీత్వా సో ఽవభృథాప్లుతః
అతడు యాగాన్ని క్రమంగా, విధిగా నిర్వహించి, చివర్లో స్నానం చేశాడు.
పూజితా ఋత్విజః సర్వే సదస్యా మానితా మయా
అందరు ఋత్విజులు గౌరవించబడ్డారు, సభలోని సభ్యులందరినీ నేను సత్కరించాను.
యథాహం మర్త్యలోకస్య మయా సర్వం విచష్టితమ్
నేను మానవ లోకానికి సంబంధించిన సంగతులన్నీ చెప్పినట్లుగానే,
ఇత్థం తు చిన్తయన్నేవ సంమార స మహీపతిః
ఇలా ఆలోచిస్తూ ఆ రాజు ప్రయాణానికి సిద్ధమయ్యాడు.
స జగామ తతో భూయో రథమారుహ్య పార్థివః
ఆ తరువాత ఆ రాజు తన రథంపై ఎక్కి ముందుకు వెళ్లాడు.
ఖాణ్డిక్యో ఽపి పునర్ద్దష్ట్వా తమాయాన్తం ధృతాయుధః
ఖాండిక్యుడు ఆయుధంతో సిద్ధంగా ఉండి, అతడిని మళ్లీ వస్తున్నట్టు చూసాడు.
అహం తు నాపకారాయ ప్రాప్తః ఖాణ్డిక్య మా క్రుధః
ఖాండిక్యా, నిన్ను హాని చేయడానికి నేను రాలేదు—కోపపడవద్దు.
నిష్పాదితో మయా యాగః సమ్యక్ త్వదుపదేశతః
నీ ఉపదేశంతో నేను యాగాన్ని సక్రమంగా పూర్తిచేశాను.
ఇత్యుక్తో మన్త్రయామాస స భూయో మన్త్రిభిః సహ
అలా చెప్పగానే, అతడు మళ్లీ తన మంత్రులతో ఆలోచించాడు.
తమూచుర్మన్త్రిణో గజ్యమశేషం యాచ్యతామయమ్
మంత్రులు అతనితో, 'ఆనగా, ఆ ఏనుగును పూర్తిగా అడుగు' అని అన్నారు.
ప్రాహస్య తానాహ నృపః స ఖాణ్డిక్యో మహాపతిః
అప్పుడు ఖాండిక్యుడు ఆ మహారాజు నవ్వుతూ వారితో ఇలా అన్నాడు.
ఏతమేతద్భంవతో ఽత్ర స్వార్థ సాధనమన్త్రిణః
'మంత్రులారా, ఇదే మీకు ఇక్కడ మేలు కలిగించే మార్గం.'
ఇత్యుక్త్వా సముపేత్యైంనం స తు కేశిధ్వజం నృపమ్
అని చెప్పి, అతడు ఆ కేశిధ్వజుని దగ్గరకు వెళ్లాడు.
బాఢమిత్యేవ తేనోక్తః ఖాణ్డిక్యస్తమథాబ్రవీత్
బాగుంది అని ఆతడు అంగీకరించగా, ఖాండిక్యుడు అతనితో ఇలా అన్నాడు.
యది చేద్దీయతే మహ్యం భవతా గురునిష్క్రయః
భవంతుడు గురుదక్షిణగా నాకు ఇస్తే,
న ప్రార్థితం త్వయా కస్మాన్మమ రాజ్యమకణ్టకమ్
నీవు ఎందుకు నా రాజ్యాన్ని, ఎలాంటి అడ్డంకులు లేని రాజ్యాన్ని అడగలేదు?
కేశిధ్వజ నిబోధ త్వం మయా న ప్రార్థితం యతః
కేశిధ్వజా, నేను ఎందుకు అడగలేదో నీవు విను.
క్షత్రియాణామయం ధర్మో యత్ప్రజాపరిపాలనమ్
క్షత్రియులకు ఉన్న ధర్మం అంటే ప్రజలను రక్షించడమే.
యత్రాశక్తస్య మే దోషో నైవాస్త్యపకృతే త్వయా
నేను చేయలేని చోట నీవు తప్పు చేసినా, ఆ తప్పు నాది కాదు.
జన్మోపర్భాగలిప్సార్థమియం గజ్యస్పృహా మమ
పుట్టుకలో, అదృష్టంలో నాకు భాగం రావాలనే కోరికతోనే నాకు ఈ రాజ్యాసక్తి కలిగింది.
న యాచ్ఞా క్షత్రబన్ధూనాం ధర్మాయైతత్సతాం మతమ్
క్షత్రియ స్నేహితుల దగ్గర దానం అడగడం ధర్మంగా మంచివారు భావించరు.
రాజ్యం గృధ్నన్తి విద్వాంసో మమత్వాకృష్టచేతసః
తమ మనస్సు మమకారంతో ఆకర్షితమైన పండితులు రాజ్యాన్ని కోరుకుంటారు.
అహం చ విద్యయా మృత్యుం తర్తుకామః కరోమి వై
నేను కూడా జ్ఞానం ద్వారా మరణాన్ని దాటి పోవాలని ఆశించి ప్రయత్నిస్తున్నాను.
తదిదం తే మనో దిష్ట్యా వివేకైశ్చర్యతాం గతమ్
అందుకే, నీ మనస్సు అదృష్టవశాత్తూ వివేకంతో ఆశ్చర్యానికి చేరుకుంది.
అనాత్మన్యాత్మబుద్ధిర్యా హ్యస్వే స్వవిషయా మతిః
తనది కానిదాన్ని తనదిగా భావించడం, ఆత్మను అనాత్మలో చూడడం — ఇదే తప్పు జ్ఞానం.
పఞ్చభూతాత్మకే దేహే దేహీ మోహతమోవృత్తః
ఐదు భూతాలతో కూడిన ఈ శరీరంలో, మోహాంధకారంతో మునిగిపోయిన జీవుడు నివసిస్తాడు.
ఆకాశవాయ్వగ్రిజలపృథివీభిః పృథక్ స్థితే
ఆకాశం, గాలి, అగ్ని, నీరు, భూమి — ఇవన్నీ వేర్వేరుగా ఉంటాయి.