నిఖిలమభిసమీక్ష్య నిశ్చితార్థః పరమసుఖీ విజహార వీతశోకః
అన్నిటినీ పరిశీలించి, సత్యాన్ని గ్రహించి, పరమ సంతోషంతో, శోకములేని జీవితం గడిపాడు.
న ఖలు మమ హి దహ్యతే ఽత్ర కిఞ్చిత్స్వయమిదమాహ కిల స్మ భూమిపాలః
ఇక్కడ నాకు ఏదీ హానిచేయడం లేదు — ఇదే రాజు తనే స్వయంగా చెప్పాడని అంటారు.
ఉపద్రవాననుభఘవతే హ్యదుః ఖితః ప్రముచ్యతే కపిలమివైత్య మైథిలః
కష్టాలను అనుభవించినా, బాధపడకుండా, మిథిలా రాజు కపిలుణ్ని కలిసినట్టు విముక్తుడవుతాడు.
పునః పప్రచ్ఛ తం ప్రీత్యా సనన్దనముదారధీః
మళ్లీ ఆ ఉదారమైన మనస్సు కలవాడు ప్రేమతో సనందనుని అడిగాడు.
ప్రబ్రూహి తన్మునే మహ్యం ప్రపన్నాయ దయానిధే
దయాసాగరా! మునివరా! ఆశ్రయించిన నన్ను దయచేసి అది చెప్పు.
గర్బే జన్మజరాద్యేషుస్థానేషు ప్రభవిష్యతః
గర్భంలోనూ, ఇతర స్థితులలోనూ ఉండే జననం, ముదింపు మొదలైన వాటికి పరిష్కారం ఏమిటి?
భేషజం భగవత్ప్రాప్తిరైకా చాత్యన్తికీ మతా
ఈ బాధలకు ఒకటే పరిపూర్ణమైన ఔషధం ఉంది — అది భగవంతుని సాక్షాత్కారం.
తత్ప్రాప్తిహేతుజ్ఞానం చ కర్మ చోక్తం మహామునే
అయితే, ఆయనను పొందడానికి కారణమైన జ్ఞానం, కర్మలు కూడా చెప్పబడ్డాయి, మహామునివరా.
శబ్దబ్రహ్మాగమమయం పరం బ్రహ్మవివేకజమ్
బ్రహ్మాన్ని తెలుసుకునే గాఢమైన జ్ఞానం, శబ్దబ్రహ్మ పరంపర ద్వారా కలుగుతుంది.
తదేతచ్ఛ్రూయతామత్ర సుబోధం గదతో మమ
ఇప్పుడు నేను స్పష్టంగా చెప్పబోయే ఈ విషయాన్ని శ్రద్ధగా విను.
శబ్దబ్రహ్మణి నిష్ణాతః పరం బ్రహ్మాధిగచ్ఛతి
శబ్దబ్రహ్మలో నిపుణుడైనవాడు పరబ్రహ్మాన్ని పొందుతాడు.
పరమా త్వక్షరప్రాప్తిరృగ్వేదాదిమయా పరా
ఋగ్వేదాది రూపమైన, నశించని పరమ పదాన్ని పొందడం అత్యుత్తమం.
అనిర్దేశ్యమరూపం చ పాణిపాదాదిసంయుతమ్
అది వర్ణించలేనిది, రూపరహితం అయినా, చేతులు కాళ్లు మొదలైన లక్షణాలు కలిగి ఉంటుంది.
వ్యాప్యం వ్యాప్తం యతః సర్వం తం వై పశ్యన్తి సూరయః
అన్ని విషయాల్లో వ్యాపించి, అన్నింటినీ వ్యాపించుకునే దానిని మునులు చూస్తారు.
శ్రుతివాక్యోదితం సూక్ష్మం తద్విష్ణోః పరమం పదమ్
వేదవాక్యాలలో చెప్పబడిన, విష్ణువు యొక్క సూక్ష్మమైన పరమ స్థానం అదే.
వాచకో భగవచ్ఛబ్దస్తస్యోద్దిష్టో ఽక్షయాత్మనః
'భగవత్' అనే పదం, నశించని స్వరూపుడైన ఆయనకు సూచికగా ఉపయోగించబడుతుంది.
జ్ఞాయతే యేన తజ్జ్ఞానం పరమన్యత్రయీమయమ్
ఏదివల్ల జ్ఞానం తెలిసేది, ఆ పరమ జ్ఞానం త్రయీవేదాలకు భిన్నమైనది.
పూజాయాం భగవచ్ఛబ్దః క్రియతే హ్యౌపచారికః
పూజలో 'భగవత్' అనే పదాన్ని ఉపచారంగా ఉపయోగిస్తారు.
భగవన్భగవచ్ఛబ్దః సర్వకారణకారణే తేనాగమపితా స్రష్టా గకారో ఽయం తథా మునే
మహర్షీ, 'భగవత్' అనే పదం సమస్త కారణాలకు కారణమైనవాడిని సూచిస్తుంది. అందుకే ఆగమాలలో 'గ'ను తండ్రిగా, సృష్టికర్తగా పేర్కొన్నారు.
జ్ఞానవైరాగ్యయోశ్చైవ షణ్ణాం భగ ఇతీరణా
'భగ' అనగా ఆరు విధాలైన జ్ఞానం, వైరాగ్యాది మహిమలు అని చెప్పబడింది.
సర్వభూతేష్వశేషేషు వకారార్థస్తతో ఽవ్యయః
అందువల్ల, 'వ' అర్థం అన్ని భూతాలలో నశించని స్వరూపమే.
పరమబ్రహ్మభూతస్య వాసుదేవస్య నాన్యగః
పరబ్రహ్మ స్వరూపుడైన వాసుదేవునికి మరొకటి లేదు.
శబ్దో ఽయం నోపచారేణ చాన్యత్ర హ్యుపచారతః
ఈ పదాన్ని సాధారణంగా ఉపచారంగా ఉపయోగించరు, ఇతర సందర్భాల్లో మాత్రం అలానే వాడతారు.
వేత్తి విద్యామవిద్యాం చ స వాచ్యో భగవానితి
వాడు జ్ఞానాన్ని, అజ్ఞానాన్ని రెండింటినీ తెలిసినవాడైతే, అతడిని 'భగవాన్' అని పిలవాలి.
భగవచ్ఛబ్దవాచ్యాని వినా హేయైర్గుణాదిభిః
'భగవత్' అనే పదం సూచించే వారు, దోషాలు లేని గుణాలతో ఉంటారు.
భూతేషు వసనాదేవ వాసుదేవస్తతః స్మృతః
అన్ని భూతాల్లో నివసించేవాడైనందున, ఆయనను వాసుదేవుడు అని గుర్తిస్తారు.
నామవ్యాఖ్యామనన్తస్య వాసుదేవస్య తత్త్వతః
అనంతుడైన వాసుదేవుని పేర్లకు నిజమైన అర్థాన్ని వివరించడం.
ధాతా విధాతా జగతాం వాసుదేవస్తతః ప్రభుః
విశ్వానికి సృష్టికర్త, నియమించేవాడు వాసుదేవుడే; అందుకే ఆయన ప్రభువు.
అతీతసర్వావరణో ఽఖిలాత్మా తేనాస్తృతం యద్భువనాన్తరాలమ్
అతడు అన్ని ఆవరణలను దాటి, సమస్తానికి ఆత్మగా నిలిచి, లోకాల మధ్య ఖాళీని తానే నింపుతున్నాడు.
ఇచ్ఛాగృహీతాభిమతోరుదేహః సంసాధితాశేషజగద్ధితో ఽసౌ
తన ఇష్టానుసారం గొప్ప రూపాన్ని ధరించి, అన్ని లోకాల శ్రేయస్సును సాధించేవాడు ఆయనే.