శృణుయాత్తచ్చ మోక్షాయ భాష్యమాణం భవిష్యతి
విముక్తికి ఇది చెప్పబడబోతుంది, వినండి.
నిత్యం మిథ్యావినీతానాం క్లేశో దుఃఖావహో తమః
ఎప్పుడూ అబద్ధానికి లోనయ్యే వారికి బాధలు, దుఃఖాన్ని, చీకటిని తెస్తాయి.
సుఖత్యాగా తపో యోగం సర్వత్యాగే సమాపనా
సుఖాన్ని వదిలిపెట్టడమే తపస్సు; అన్ని వదిలిపెట్టడంలో యోగం పూర్తవుతుంది.
విప్రహాణాయ దుఃఖస్య దుర్గతిర్హి తథా భవేత్
దుఃఖాన్ని తొలగించేందుకు ఇలాంటి త్యాగం దుర్గతిని తొలగిస్తుంది.
బసషష్టాని వక్ష్యామి పఞ్చ కర్మేద్రియాణి తు
ఇప్పుడు ఆరు, ఐదు కర్మేంద్రియాలను నేను వివరించబోతున్నాను.
ప్రజనాన దయోమేఢ్రో విసర్గో పాయురిన్ద్రియమ్
సంతానం, మాట, పట్టుకోవడం, నడక, విసర్జన — ఇవే కర్మేంద్రియాలు.
ఏవమేకాదశేతాని బుద్ధ్యా త్వవసృజన్మనః
ఇలా ఈ పదకొండు బుద్ధి, మనస్సు ద్వారా పుట్టాయి.
తథా స్పర్శే తథా రూపే తథైవ రసగన్ధయోః
అలాగే స్పర్శ, రూపం, రుచి, వాసన కూడా అలాగే ఉన్నాయి.
యేనాయం త్రివిధో భావః పర్యాయాత్సముపస్థితః
దాని ద్వారా ఈ మూడు విధాలైన స్థితి వరుసగా ఏర్పడుతుంది.
త్రివిధా వేదానా యేషు ప్రసృతా సర్వసాధినీ
దానిలో మూడు విధాలైన వేదాలు స్థిరంగా ఉండి, అన్నీ సాధించగలవు.
అకుతశ్చిత్కుతశ్చిద్వా చిత్తతః సాత్త్వికో గుణః
మనసులో సాత్విక గుణం ఎక్కడి నుంచో, లేదా ఎక్కడినుంచైనా ఉద్భవిస్తుంది.
లిఙ్గాని రజసస్తాని దృశ్యన్తే హేత్వహేతుతః
రజోగుణానికి లక్షణాలు కారణంతోనైనా, కారణం లేకపోయినా కనిపిస్తాయి.
కథఞ్చిదపి వర్తన్తే వివిధాస్తామసా గుణాః
తమోగుణానికి సంబంధించిన వివిధ లక్షణాలు ఏదో ఒక విధంగా ఉండిపోతూనే ఉంటాయి.
న లిప్యతే కర్మపలైరనిష్టైః పత్రం విషస్యేవ జలేన సిక్తమ్
అతడు చెడిన ఫలితాలతో కలుషితుడవడంలేదు, అది నీటిలో తడవని కమలదళంలా ఉంటుంది.
యదా హ్యసౌ దుఃఖసౌఖ్యే జహాతి ముక్తస్తదాగ్ర్యాం గతిమేత్యలిఙ్గః
అతడు బాధ, ఆనందాన్ని వదిలి విముక్తుడైనప్పుడు, అన్ని గుర్తులు లేని స్థితిని పొందుతాడు.
క్షీణే చ పుణ్యే విగతే చ పాపే తనోర్నిమిత్తే చ ఫలే వినష్టే
పుణ్యం తగ్గిపోయినప్పుడు, పాపం పోయినప్పుడు, శరీరానికి కారణమైన ఫలితాలు నశించినప్పుడు—
యథోర్ణనాభిః పరివర్తమానస్తన్తుక్షయే తిష్టతి యాత్యమానః
ఒక చిలుక దాని దారాలు అయిపోతే తిరుగుతూ అక్కడే ఉండొచ్చు, లేదా వెళ్లిపోవొచ్చు.
యథా రురుః శృఙ్గమథో పురాణం హిత్వా త్వచం వాప్యురగో యథా చ
ఎలాగైతే జింక దాని పాత కొమ్మును వదిలిపెడదో, లేదా పాము తన చర్మాన్ని తొలగించేదో,
మత్స్యం యథా వాప్యుదకే పతన్తముత్సృజ్య పక్షీ నిపతత్సశక్తః
ఎలాగైతే చేప చెరువులో పడిపోతే వదిలిపెట్టబడుతుందో, లేదా పక్షి బలంతో కిందికి దిగుతుందో,
తథా హ్యసౌ దుఃఖసౌఖ్యే విహాయ ముక్తః పరార్ద్ధ్యా గతిమేత్యలిఙ్గః
అలాగే అతడు బాధ, ఆనందాన్ని వదిలి విముక్తుడైనప్పుడు, అన్ని గుర్తులు లేకుండా పరమ స్థితిని పొందుతాడు.
నిఖిలమభిసమీక్ష్య నిశ్చితార్థః పరమసుఖీ విజహార వీతశోకః
అన్నిటినీ పరిశీలించి, సత్యాన్ని గ్రహించి, పరమ సంతోషంతో, శోకములేని జీవితం గడిపాడు.
న ఖలు మమ హి దహ్యతే ఽత్ర కిఞ్చిత్స్వయమిదమాహ కిల స్మ భూమిపాలః
ఇక్కడ నాకు ఏదీ హానిచేయడం లేదు — ఇదే రాజు తనే స్వయంగా చెప్పాడని అంటారు.
ఉపద్రవాననుభఘవతే హ్యదుః ఖితః ప్రముచ్యతే కపిలమివైత్య మైథిలః
కష్టాలను అనుభవించినా, బాధపడకుండా, మిథిలా రాజు కపిలుణ్ని కలిసినట్టు విముక్తుడవుతాడు.
పునః పప్రచ్ఛ తం ప్రీత్యా సనన్దనముదారధీః
మళ్లీ ఆ ఉదారమైన మనస్సు కలవాడు ప్రేమతో సనందనుని అడిగాడు.
ప్రబ్రూహి తన్మునే మహ్యం ప్రపన్నాయ దయానిధే
దయాసాగరా! మునివరా! ఆశ్రయించిన నన్ను దయచేసి అది చెప్పు.
గర్బే జన్మజరాద్యేషుస్థానేషు ప్రభవిష్యతః
గర్భంలోనూ, ఇతర స్థితులలోనూ ఉండే జననం, ముదింపు మొదలైన వాటికి పరిష్కారం ఏమిటి?
భేషజం భగవత్ప్రాప్తిరైకా చాత్యన్తికీ మతా
ఈ బాధలకు ఒకటే పరిపూర్ణమైన ఔషధం ఉంది — అది భగవంతుని సాక్షాత్కారం.
తత్ప్రాప్తిహేతుజ్ఞానం చ కర్మ చోక్తం మహామునే
అయితే, ఆయనను పొందడానికి కారణమైన జ్ఞానం, కర్మలు కూడా చెప్పబడ్డాయి, మహామునివరా.
శబ్దబ్రహ్మాగమమయం పరం బ్రహ్మవివేకజమ్
బ్రహ్మాన్ని తెలుసుకునే గాఢమైన జ్ఞానం, శబ్దబ్రహ్మ పరంపర ద్వారా కలుగుతుంది.
తదేతచ్ఛ్రూయతామత్ర సుబోధం గదతో మమ
ఇప్పుడు నేను స్పష్టంగా చెప్పబోయే ఈ విషయాన్ని శ్రద్ధగా విను.