ఇన్ద్రియస్తు ప్రదీపార్థం కురుతే బుద్ధిసత్తమైః
ఇంద్రియాలు, నిర్మలమైన బుద్ధితో కలసి, వెలుగు కోసం పనిచేస్తాయి.
సృజతే హి గుణాన్సత్త్వం క్షేత్రజ్ఞః పరిపశ్యతి
సత్త్వం గుణాలను సృష్టిస్తుంది; క్షేత్రజ్ఞుడు వాటిని చూస్తూ ఉంటాడు.
ఆశ్రయో నాస్తి సత్త్వస్య క్షేత్రజ్ఞస్య చ కశ్చన
సత్త్వానికి, క్షేత్రజ్ఞునికీ నిజమైన ఆధారం ఏదీ లేదు.
రశ్మీంస్తేషాం స మనసా యదా సమ్యఙ్నియచ్ఛతి
వారి కిరణాలను మనస్సుతో సరిగ్గా నియంత్రించినప్పుడు—
త్యక్త్వా యః ప్రాకృతం కర్మ నిత్యమాత్మరతిర్మునిః
ప్రకృతిసంబంధమైన కర్మను విడిచిపెట్టి, ఎప్పుడూ ఆత్మలో ఆనందించే ముని—
యథా వారిచరః పక్షీ సలిలేన న లిప్యతే
నీటిలో ఉండే పక్షి నీటితో తడవదు ఎలా ఉంటుందో,
ఏవం స్వభావమేవైతత్స్వబుద్ధ్యా విహరేన్నరః
అలాగే, మనిషి తన స్వభావంలో, తన బుద్ధితో జీవించాలి.
భావయుక్త్యా ప్రయుక్తస్తు స నిత్యం సృజతే గుణాన్
ధ్యానం ద్వారా నడిపించబడినవాడు, ఎప్పుడూ గుణాలను సృష్టిస్తాడు.
ప్రధ్వస్తా న నివర్తన్తే నివృత్తిర్నోపలభ్యతే
వాటిని నశింపజేసిన తర్వాత, అవి తిరిగి రావు; ఆపడం అనిపించదు.
ఏవమేకే వ్యవస్యన్తి నివృత్తిరితి చాపరే
ఇలా కొందరు ఇదే ఆపడం అని భావిస్తారు, మరికొందరు కాదు అంటారు.
ఇతీమం హృదయగ్రథిం బుద్ధిచిన్తామయం దృఢమ్
ఇలా, బుద్ధి, ఆలోచనలతో ఏర్పడిన గాఢమైన హృదయగ్రంథి—
మలినాః ప్రాణ్నుయుః శుద్ధిం యథా పూర్ణాం నదీం నరాః
పరిశుద్ధమైన నదిని, అపవిత్రులు శుద్ధి కోసం చేరినట్లు,
మహానద్యా హి పారజ్ఞస్తప్యతే న తరన్యథా
ఎవరైనా పెద్ద నదిని దాటి వెళ్లడం తెలిసినవాడు బాధపడడు, అలాగే ఇది కూడా అంతే.
ఏవం యే విదురధ్యాత్మం కైవల్యం జ్ఞానముత్తమమ్
అలాగే, ఆత్మను, మోక్షానికి సంబంధించిన ఉత్తమమైన జ్ఞానాన్ని తెలిసినవారు,
అవేక్ష్య చ శనైర్బుద్ధ్యా లభతే చ శమం తతః
వారు బుద్ధితో శాంతిగా పరిశీలించి, దాని ద్వారా మనశ్శాంతిని పొందుతారు.
అన్విష్య మనసా యుక్తస్తత్త్వదర్శీ నిరుత్సుకః
మనస్సుతో విచారిస్తూ, నిజాన్ని చూస్తూ, ఆశలు లేకుండా ఉండేవాడు,
తత్ర తత్ర విసృష్టేషు దుర్వాపేష్వకృతాత్మాభిః
ఇక్కడ అక్కడ చెల్లాచెదురుగా ఉన్న, సులభంగా చేరుకోలేని, ఇంకా మనస్సు పరిపక్వం కానివారి మధ్య,
విజ్ఞాయ తద్ధి మన్యన్తే కతకృత్యా మనీషిణః
దాన్ని తెలుసుకుని, పండితులు అదే చేయవలసిన పని అని భావిస్తారు.
నహి గతిరధికాస్తి కస్యచిత్సతి హి గుణేప్రవదత్యతుల్యతామ్
ఎవరికి అయినా దీని కంటే గొప్ప మార్గం లేదు; గుణం ఉన్నప్పుడు అసమానత ఉండదు.
నాప్రియం తదుభయం కుతః ప్రియం తస్య తజ్జనయతీహ కుర్వతః
వారికి ఇక్కడ ఇష్టమైనదీ, అనిష్టమైనదీ ఉండదు; చేయడంలో ఆనందం లేదా బాధ ఎలా కలుగుతుంది?
తత్ర పశ్య కుశలాన్న శోచతే జాయతే యది భయం పదం సదా
అక్కడ, నిపుణులను చూసి బాధపడడు; భయం వచ్చినా అది తాత్కాలికమే.
యజ్జ్ఞాత్వా ముచ్యతే బ్రహ్మన్నరస్త్రివిధతాపతః
బ్రహ్మన్, దాన్ని తెలుసుకుంటే మనిషి మూడు విధాల బాధల నుంచి విముక్తి పొందుతాడు.
యం జ్ఞాత్వా శాశ్వతీం సిద్ధిం గచ్ఛన్తీహ మహర్షయః
దాన్ని తెలుసుకుని, ఇక్కడ మహర్షులు శాశ్వతమైన సిద్ధిని పొందుతారు.
మహర్షయో జ్ఞానతృప్తా నిర్వాణగతమానసాః
మహర్షులు జ్ఞానంలో తృప్తి పొంది, వారి మనస్సు మోక్షంలో లీనమై ఉంటుంది.
జన్మదోషపారీక్షీణాః స్వభావే పర్యవస్థితాః
జన్మదోషాలు పూర్తిగా తొలగిపోయి, వారు తమ సహజ స్వరూపంలో నిలిచిపోతారు.
అసంగాన్య విధాదీని మనః శాన్తికరాణి చ
అన్ని చర్యల నుంచి విరక్తి కలిగి, మనస్సుకు శాంతిని తెచ్చే వాటిని పాటిస్తూ,
పిణ్డీకృత్యేన్ద్రియగ్రామమాసీనః కాష్టవన్మునిః
ఇంద్రియాలను ఒక్కటిగా చేసుకుని, ముని మట్టికట్టిలా కూర్చుంటాడు.
రూపం న చక్షుషా విన్ద్యాజ్జిహ్వయా న రసాంస్తథా
వాడు కళ్లతో రూపాన్ని చూడడు, నాలుకతో రుచులను ఆస్వాదించడు.
పఞ్చవర్గప్రమాథీని నేచ్ఛేఞ్చైతాని వీర్యవాన్
బలమైన సంకల్పంతో ఉన్నవాడు, మనస్సును కలవరపెట్టే ఐదు విషయాలను కోరడు.
సమాదధ్యాన్మనో భ్రాన్తమిన్ద్రియైః సహ పఞ్చభిః
ఇంద్రియాలతో కలసి చంచలమైన మనస్సును అదుపులోకి తేవడమే అతని లక్ష్యం.