అథ యద్దుఃఖసంయుక్తమప్రీతికరమాత్మనః
అలాగే, నీకు దుఃఖాన్ని కలిగించే, ఇష్టం లేని దేనైనా,
అథయన్మోహసంయుక్తమవ్యక్త విషమం భవేత్
మరియు మోహంతో కూడి, స్పష్టంగా తెలియని, కలవరపరిచే దేనైనా,
ప్రహర్షః ప్రీతిరానన్దః సుఖం వా శాన్తచిత్తతా
ఆనందం, సంతోషం, పరమానందం, సుఖం లేదా మనస్సు ప్రశాంతత—
అతుష్టిః పరితాపశ్చ శోకో లోభస్తథా క్షమా
అసంతృప్తి, బాధ, శోకం, లోభం, అలాగే సహనం—
అపమానస్తథా మోహః ప్రమాదః స్వప్నతన్ద్రితే
అవమానం, మాయ, అలసత్వం, నిద్ర, మత్తు ఇవన్నీ—
దూషణం బహుధాగామి ప్రార్థనాసంశయాత్మకమ్
ఈ అనేక దోషాలు కోరికలు, సందేహాల వల్ల కలుగుతాయి.
సత్త్వక్షేత్రజ్ఞయోరేతదన్తరం యస్య సూక్ష్మయోః
సత్త్వం, క్షేత్రజ్ఞుడు—ఈ ఇద్దరి మధ్య ఉన్న సూత్ష్మమైన తేడా,
మశకోదుంబరౌ వాపి సంప్రయుక్తౌ యథా సదా
ఎప్పుడూ కలిసే ఉండే దోమ, ఉద్ంబరపండు లాంటిది.
పృథగ్భూతౌ ప్రకృత్యా తౌ సప్రంయుక్తౌ చ సర్వదా
స్వభావంగా వీరు వేరు అయినా, ఎప్పుడూ కలిసే కనిపిస్తారు.
న గుణా విదురాత్మానం స గుణాన్వేత్తి సర్వశః
గుణాలు ఆత్మను తెలుసుకోలేవు; కానీ ఆత్మ మాత్రం అన్ని గుణాలను తెలుసుకుంటుంది.
ఇన్ద్రియస్తు ప్రదీపార్థం కురుతే బుద్ధిసత్తమైః
ఇంద్రియాలు, నిర్మలమైన బుద్ధితో కలసి, వెలుగు కోసం పనిచేస్తాయి.
సృజతే హి గుణాన్సత్త్వం క్షేత్రజ్ఞః పరిపశ్యతి
సత్త్వం గుణాలను సృష్టిస్తుంది; క్షేత్రజ్ఞుడు వాటిని చూస్తూ ఉంటాడు.
ఆశ్రయో నాస్తి సత్త్వస్య క్షేత్రజ్ఞస్య చ కశ్చన
సత్త్వానికి, క్షేత్రజ్ఞునికీ నిజమైన ఆధారం ఏదీ లేదు.
రశ్మీంస్తేషాం స మనసా యదా సమ్యఙ్నియచ్ఛతి
వారి కిరణాలను మనస్సుతో సరిగ్గా నియంత్రించినప్పుడు—
త్యక్త్వా యః ప్రాకృతం కర్మ నిత్యమాత్మరతిర్మునిః
ప్రకృతిసంబంధమైన కర్మను విడిచిపెట్టి, ఎప్పుడూ ఆత్మలో ఆనందించే ముని—
యథా వారిచరః పక్షీ సలిలేన న లిప్యతే
నీటిలో ఉండే పక్షి నీటితో తడవదు ఎలా ఉంటుందో,
ఏవం స్వభావమేవైతత్స్వబుద్ధ్యా విహరేన్నరః
అలాగే, మనిషి తన స్వభావంలో, తన బుద్ధితో జీవించాలి.
భావయుక్త్యా ప్రయుక్తస్తు స నిత్యం సృజతే గుణాన్
ధ్యానం ద్వారా నడిపించబడినవాడు, ఎప్పుడూ గుణాలను సృష్టిస్తాడు.
ప్రధ్వస్తా న నివర్తన్తే నివృత్తిర్నోపలభ్యతే
వాటిని నశింపజేసిన తర్వాత, అవి తిరిగి రావు; ఆపడం అనిపించదు.
ఏవమేకే వ్యవస్యన్తి నివృత్తిరితి చాపరే
ఇలా కొందరు ఇదే ఆపడం అని భావిస్తారు, మరికొందరు కాదు అంటారు.
ఇతీమం హృదయగ్రథిం బుద్ధిచిన్తామయం దృఢమ్
ఇలా, బుద్ధి, ఆలోచనలతో ఏర్పడిన గాఢమైన హృదయగ్రంథి—
మలినాః ప్రాణ్నుయుః శుద్ధిం యథా పూర్ణాం నదీం నరాః
పరిశుద్ధమైన నదిని, అపవిత్రులు శుద్ధి కోసం చేరినట్లు,
మహానద్యా హి పారజ్ఞస్తప్యతే న తరన్యథా
ఎవరైనా పెద్ద నదిని దాటి వెళ్లడం తెలిసినవాడు బాధపడడు, అలాగే ఇది కూడా అంతే.
ఏవం యే విదురధ్యాత్మం కైవల్యం జ్ఞానముత్తమమ్
అలాగే, ఆత్మను, మోక్షానికి సంబంధించిన ఉత్తమమైన జ్ఞానాన్ని తెలిసినవారు,
అవేక్ష్య చ శనైర్బుద్ధ్యా లభతే చ శమం తతః
వారు బుద్ధితో శాంతిగా పరిశీలించి, దాని ద్వారా మనశ్శాంతిని పొందుతారు.
అన్విష్య మనసా యుక్తస్తత్త్వదర్శీ నిరుత్సుకః
మనస్సుతో విచారిస్తూ, నిజాన్ని చూస్తూ, ఆశలు లేకుండా ఉండేవాడు,
తత్ర తత్ర విసృష్టేషు దుర్వాపేష్వకృతాత్మాభిః
ఇక్కడ అక్కడ చెల్లాచెదురుగా ఉన్న, సులభంగా చేరుకోలేని, ఇంకా మనస్సు పరిపక్వం కానివారి మధ్య,
విజ్ఞాయ తద్ధి మన్యన్తే కతకృత్యా మనీషిణః
దాన్ని తెలుసుకుని, పండితులు అదే చేయవలసిన పని అని భావిస్తారు.
నహి గతిరధికాస్తి కస్యచిత్సతి హి గుణేప్రవదత్యతుల్యతామ్
ఎవరికి అయినా దీని కంటే గొప్ప మార్గం లేదు; గుణం ఉన్నప్పుడు అసమానత ఉండదు.
నాప్రియం తదుభయం కుతః ప్రియం తస్య తజ్జనయతీహ కుర్వతః
వారికి ఇక్కడ ఇష్టమైనదీ, అనిష్టమైనదీ ఉండదు; చేయడంలో ఆనందం లేదా బాధ ఎలా కలుగుతుంది?