శ్రోత్రం వై శ్రవణార్థాయ స్పర్శనాయ చ త్వక్ స్మృతా
చెవి వినడానికి, చర్మం తాకడానికి అని చెప్పబడింది.
చక్షురాలోకనాయైవ సంశయం కురుతే మనః
కంటి చూడటానికి, మనస్సు సందేహించడానికి ఉపయోగపడుతుంది.
ఉర్ద్ధం పాదతలాభ్యాం యదవాక్చోదక్చ పశ్యతి
పాదతలాలతో పైకి, కిందకి, నీటిలో ఏమి కనిపిస్తుందో అది —
పురుషైరిన్ద్రియాణీహ వేదితవ్యాని కృత్స్త్రశః
ఇక్కడ మనుషులు ఇంద్రియాలను పూర్తిగా తెలుసుకోవాలి.
ఏతాం బుద్ధిం నరో బుద్ధా భూతానాగతిం గతిమ్
ఈ జ్ఞానాన్ని తెలిసిన జ్ఞాని, భూతాల రాకపోకలను కూడా తెలుసుకుంటాడు.
గుణైర్వినశ్యతే బుద్దిర్బుద్ధేరేవేన్ద్రియాణ్యపి
గుణాల వల్ల బుద్ధి నశిస్తుంది; బుద్ధి వల్ల ఇంద్రియాలు కూడా నశిస్తాయి.
ఇతి తన్మయమేవైతత్సర్వం స్థావరజఙ్గమమ్
ఇలా, ఈ సృష్టిలోని స్థావరజంగమమయమైన ప్రతిదీ ఆ పరమాత్మ తానై వ్యాపించి ఉంది.
యేన పశ్యతి తఞ్చక్షుః శృణోతి శ్రోత్రముచ్యతే
మనము చూస్తున్నదానికి కన్ను, మనము వినడానికి చెవి అని అంటారు.
త్వచా స్పర్శయతి స్పర్శం బుద్ధిర్విక్రియతే సకృత్
చర్మం ద్వారా మనం స్పర్శను అనుభవిస్తాము; బుద్ధి ఒక్కసారిగా మారిపోతుంది.
అధిష్టానాత్తు బుద్ధేర్హి పృథగర్థాని పఞ్చధా
బుద్ధి ఆధారంగా ఐదు విధాలుగా వేర్వేరు విషయాలు ఉత్పన్నమవుతాయి.
పురుషే తిష్టతీ బుద్ధిస్త్రిషు భావేషు వర్తతే
బుద్ధి మనిషిలో ఉండి, మూడు స్వభావాలలో పనిచేస్తుంది.
న సుఖేన న దుఃఖేన కదాచిదపి వర్తతే
అది ఎప్పుడూ సుఖంతో గానీ, దుఃఖంతో గానీ కలవదు.
సేయం భావాత్మికా భావాంస్త్రీనేతానతివర్తతే
ఈ బుద్ధి మూడు స్వభావాలతో కూడి ఉండి, వాటిని దాటి పోదు.
అతిభావగతా బుద్ధిర్భావైర్మనసి వర్తతే
బుద్ధి ఆ స్వభావాలను దాటి పోయినా, మనస్సులో ఆ స్వభావాల మధ్యనే పనిచేస్తుంది.
ఇన్ద్రియాణి హి సర్వాణి ప్రవర్తయతి సా సదా
అదే అన్ని ఇంద్రియాలను ఎప్పుడూ నడిపిస్తుంది.
యే యే చ భావా లోకే ఽస్మిన్సర్వే ప్యేతేషు వై త్రిషు
ఈ లోకంలో ఉన్న అన్ని స్వభావాలూ, నిజంగా ఈ మూడు స్వభావాలలోనే ఉంటాయి.
ఇన్ద్రియాణి చ సర్వాణి విజేతవ్యాని ధీమతా
ధీమంతుడు అన్ని ఇంద్రియాలను జయించాలి.
త్రివిశ్వావేదనాశ్చైవ సర్వసత్త్వేషు దృశ్యతే
మూడు విధాలుగా విశ్వాన్ని గ్రహించడం అన్ని జీవుల్లో కనిపిస్తుంది.
సుఖస్పర్శః సత్త్వగుణో దుఃఖస్పర్శో రజోగుణః
సుఖాన్ని అనుభవించడమే సత్త్వగుణ లక్షణం; దుఃఖాన్ని అనుభవించడమే రజోగుణ లక్షణం.
తవ యత్ప్రీతిసంయుక్తం కాయే మనసి వా భవేత్
నీకు శరీరంలో గానీ, మనస్సులో గానీ ఆనందంగా అనిపించేది,
అథ యద్దుఃఖసంయుక్తమప్రీతికరమాత్మనః
అలాగే, నీకు దుఃఖాన్ని కలిగించే, ఇష్టం లేని దేనైనా,
అథయన్మోహసంయుక్తమవ్యక్త విషమం భవేత్
మరియు మోహంతో కూడి, స్పష్టంగా తెలియని, కలవరపరిచే దేనైనా,
ప్రహర్షః ప్రీతిరానన్దః సుఖం వా శాన్తచిత్తతా
ఆనందం, సంతోషం, పరమానందం, సుఖం లేదా మనస్సు ప్రశాంతత—
అతుష్టిః పరితాపశ్చ శోకో లోభస్తథా క్షమా
అసంతృప్తి, బాధ, శోకం, లోభం, అలాగే సహనం—
అపమానస్తథా మోహః ప్రమాదః స్వప్నతన్ద్రితే
అవమానం, మాయ, అలసత్వం, నిద్ర, మత్తు ఇవన్నీ—
దూషణం బహుధాగామి ప్రార్థనాసంశయాత్మకమ్
ఈ అనేక దోషాలు కోరికలు, సందేహాల వల్ల కలుగుతాయి.
సత్త్వక్షేత్రజ్ఞయోరేతదన్తరం యస్య సూక్ష్మయోః
సత్త్వం, క్షేత్రజ్ఞుడు—ఈ ఇద్దరి మధ్య ఉన్న సూత్ష్మమైన తేడా,
మశకోదుంబరౌ వాపి సంప్రయుక్తౌ యథా సదా
ఎప్పుడూ కలిసే ఉండే దోమ, ఉద్ంబరపండు లాంటిది.
పృథగ్భూతౌ ప్రకృత్యా తౌ సప్రంయుక్తౌ చ సర్వదా
స్వభావంగా వీరు వేరు అయినా, ఎప్పుడూ కలిసే కనిపిస్తారు.
న గుణా విదురాత్మానం స గుణాన్వేత్తి సర్వశః
గుణాలు ఆత్మను తెలుసుకోలేవు; కానీ ఆత్మ మాత్రం అన్ని గుణాలను తెలుసుకుంటుంది.