ఏతాన్సంసేవతే యస్తు తపస్తస్య ప్రహీయతే
ఇవన్నీ చేసే వాడి తపస్సు తగ్గిపోతుంది.
ఇహ చిన్తా బహువిధా ధర్మాధర్మస్య కర్మణః
ఇక్కడ ధర్మాధర్మ సంబంధమైన పనుల గురించి ఎన్నో రకాల ఆందోళనలు ఉంటాయి.
శుభైః శుభమవాప్నోతి తథాశుభమథాన్యథా
మంచి పనులతో మంచి ఫలితాన్ని పొందుతాడు, చెడు పనులతో చెడు ఫలితాన్ని పొందుతాడు.
ఇష్టేష్టతపసః పూతా బ్రహ్మలోకముపాశ్రితాః
యజ్ఞాలు, తపస్సుతో పవిత్రులైన వారు బ్రహ్మలోకాన్ని చేరుతారు.
ఇహస్థాస్తత్ర జాయన్తే యే వై పుణ్యకృతో జనాః
ఇక్కడ పుణ్యకార్యాలు చేసినవారు అక్కడ జన్మిస్తారు.
క్షీణాయుషస్తథా చాన్యే నశ్యన్తి పృథివీతలే
ప్రాణాలు పూర్తయిన మరికొందరు భూమిమీదే నశించిపోతారు.
ఇహైవ పరివర్త్తన్తే న చ యాన్త్యుత్తరాం దిశమ్
వారు ఇక్కడే తిరుగుతారు, ఎత్తైన లోకాలకు వెళ్లరు.
పన్థానం సర్వాలోకానాం విజానన్తి మనీషిణః
ప్రజ్ఞావంతులు అన్ని లోకాల దారిని తెలుసుకుంటారు.
ధర్మాధర్మౌం హి లోకస్య యో వై వేత్తి స బుద్ధిమాన్
ఈ లోకంలో ధర్మం, అధర్మం ఎవరికి నిజంగా తెలుసునో, వారు నిజమైన జ్ఞానులు.
యదధ్యాత్మం యథా చైతత్తన్మే బ్రూహి తపోధన
తపస్సుతో నిండినవాడా, ఆత్మకు సంబంధించినది ఏమిటో, అది ఎలా ఉందో నాకు చెప్పు.
తద్వ్యాఖ్యాంస్యామి తే తాత శ్రేయస్కరతమం సుఖమ్
ప్రియమైనవాడా, నేను నీకు పరమమైన సుఖాన్ని ఇచ్చే విషయాన్ని వివరంగా చెప్పుతాను.
యజ్జ్ఞాత్వా పురుషో లోకే ప్రీతిం సౌఖ్యం చ విన్దతి
దానిని తెలుసుకుంటే, మనిషి ఈ లోకంలో ఆనందం, సంతోషం పొందుతాడు.
పృథివీ వాయురాకాశమాపో జ్యోతిశ్చ పఞ్చమమ్
భూమి, గాలి, ఆకాశం, నీరు, ఐదవదిగా అగ్ని —
యతః సృష్టాని తత్రైవ తాని యాన్తి లయం పునః
అన్ని వాటి నుండి ఉత్పన్నమై, మళ్లీ వాటిలోనే లయమవుతాయి.
ప్రసార్య చ యథాఙ్గాని కూర్మః సంహరతే పునః
కూర్మం తన అవయవాలను చాపి, మళ్లీ లోపలికి తీసుకునే విధంగా,
మహాభూతాని పఞ్చైవ సర్వభూతేషు భూతకృత్
ఈ ఐదు మహాభూతాలు అన్ని జీవులకు మూలంగా ఉంటాయి.
శబ్దః శ్రోత్రం తథా ఖాని త్రయమాకాశయోనిజమ్
శబ్దం, చెవి, మూడు మార్గాలు — ఇవన్నీ ఆకాశం నుండి ఉద్భవించాయి.
రూపం చక్షుస్తథా పాకస్త్రివిధం తేజ ఉచ్యతే
రూపం, కంటి, మూడు విధాల జీర్ణక్రియ — ఇవన్నీ అగ్నికి చెందినవే అని చెప్పబడింది.
ఘ్రేయం ఘ్రాణం శరీరం చ ఏతే భూమిగుణాస్త్రయః
వాసన, ముక్కు, శరీరం — ఈ మూడు భూమికి లక్షణాలు.
ఇన్ద్రియాణి మనశ్చైవ విజ్ఞాతాన్యస్య భారత
ఇంద్రియాలు, మనస్సు — ఇవన్నీ అతనివే అని, ఓ భారత వంశజా, తెలుసుకో.
శ్రోత్రం వై శ్రవణార్థాయ స్పర్శనాయ చ త్వక్ స్మృతా
చెవి వినడానికి, చర్మం తాకడానికి అని చెప్పబడింది.
చక్షురాలోకనాయైవ సంశయం కురుతే మనః
కంటి చూడటానికి, మనస్సు సందేహించడానికి ఉపయోగపడుతుంది.
ఉర్ద్ధం పాదతలాభ్యాం యదవాక్చోదక్చ పశ్యతి
పాదతలాలతో పైకి, కిందకి, నీటిలో ఏమి కనిపిస్తుందో అది —
పురుషైరిన్ద్రియాణీహ వేదితవ్యాని కృత్స్త్రశః
ఇక్కడ మనుషులు ఇంద్రియాలను పూర్తిగా తెలుసుకోవాలి.
ఏతాం బుద్ధిం నరో బుద్ధా భూతానాగతిం గతిమ్
ఈ జ్ఞానాన్ని తెలిసిన జ్ఞాని, భూతాల రాకపోకలను కూడా తెలుసుకుంటాడు.
గుణైర్వినశ్యతే బుద్దిర్బుద్ధేరేవేన్ద్రియాణ్యపి
గుణాల వల్ల బుద్ధి నశిస్తుంది; బుద్ధి వల్ల ఇంద్రియాలు కూడా నశిస్తాయి.
ఇతి తన్మయమేవైతత్సర్వం స్థావరజఙ్గమమ్
ఇలా, ఈ సృష్టిలోని స్థావరజంగమమయమైన ప్రతిదీ ఆ పరమాత్మ తానై వ్యాపించి ఉంది.
యేన పశ్యతి తఞ్చక్షుః శృణోతి శ్రోత్రముచ్యతే
మనము చూస్తున్నదానికి కన్ను, మనము వినడానికి చెవి అని అంటారు.
త్వచా స్పర్శయతి స్పర్శం బుద్ధిర్విక్రియతే సకృత్
చర్మం ద్వారా మనం స్పర్శను అనుభవిస్తాము; బుద్ధి ఒక్కసారిగా మారిపోతుంది.
అధిష్టానాత్తు బుద్ధేర్హి పృథగర్థాని పఞ్చధా
బుద్ధి ఆధారంగా ఐదు విధాలుగా వేర్వేరు విషయాలు ఉత్పన్నమవుతాయి.