అమూర్తయస్తే విజ్ఞేయా మూర్తిమన్తః శరీరిణః
రూపం లేనివారు అలాంటివారే; శరీరమున్నవారు రూపంతో ఉంటారు అని తెలుసుకో.
జీవః కింలక్షణస్తత్రేత్యేతదాచక్ష్వ మే ఽనఘ
అక్కడ జీవునికి లక్షణాలు ఏమిటో చెప్పు, పాపరహితుడా.
శరీరే ప్రాణినాం జీవం వేత్తుభిచ్ఛామి యాదృశమ్
ప్రాణుల శరీరాల్లో జీవుడు ఎలా ఉంటాడో తెలుసుకోవాలని నాకు ఉంది.
భిద్యమానే శరీరే తు జీవో నైవోపలభ్యతే
శరీరం విరిగిపోయినప్పుడు, జీవుడు ఎక్కడా కనిపించడు.
శరీరే మానసే దుఃఖ కస్తాం వేదయతే రుజమ్
మనస్సులో బాధ కలిగినప్పుడు, ఆ బాధను ఎవరు అనుభవిస్తున్నారు?
మహర్షే మనసి వ్యగ్రే తస్మాజ్జీవో నిరర్థకః
మహర్షీ, మనస్సు చంచలంగా ఉన్నప్పుడు జీవుడు పనికిరాడు.
మనసి వ్యాకులే చక్షుః పశ్యన్నపి న పశ్యతి
మనస్సు కలతలో ఉన్నప్పుడు, కళ్లతో చూస్తున్నా కూడా చూడలేడు.
న చ స్మర్శమసౌ వేత్తి నిద్రావశగతః పునః
నిద్రలో మునిగిపోయినప్పుడు, అతడు జ్ఞాపకమో, ప్రయత్నమో ఏదీ గుర్తుపట్టడు.
ఇచ్ఛతి ధ్యాయతి ద్వేష్టి వాక్యం వాచయతే చ కః
ఇచ్చించు, ధ్యానం చేయు, ద్వేషించు, మాట మాట్లాడేది ఎవరు?
స వేత్తి గన్ధాంశ్చ రసాఞ్ఛుతీశ్చ స్పర్శం చ రూపం చ గుణాంశ్చ యే ఽల్యే
అతడే వాసనలు, రుచులు, శబ్దాలు, స్పర్శ, రూపాలు, సూక్ష్మగుణాలను గ్రహిస్తాడు.
సవేతి దుఃఖాని సుఖాని చాత్ర తద్విప్రయోగాత్తు న వేత్తి దేహమ్
ఈ లోకంలో సుఖదుఃఖాలను అనుభవిస్తాడు, కానీ అవి వేరయ్యాక తన శరీరాన్ని కూడా గుర్తించడు.
తదా శాన్తే శరీరాగ్నౌ దేహత్యాగేన నశ్యతి
ఆ సమయంలో శరీరంలోని అగ్ని శాంతించగానే, శరీరాన్ని వదిలిపెట్టినప్పుడు అది నశించిపోతుంది.
తత్రాత్మా మానసో బ్రహ్మా సర్వభూతేషు లోకకృత్
అక్కడ ఆత్మ, మనసుతో పుట్టిన బ్రహ్మ, సమస్త ప్రాణుల్లో లోకాల సృష్టికర్తగా ఉంటుంది.
తస్మిన్యః సంశ్రితో దేహే హ్యబ్బిన్దురివ పుష్కరే
ఆ శరీరంలో ఎవరు స్థిరంగా ఉంటారో వారు కమలంపైని నీటి బొట్టులా ఉంటారు.
తమోరజశ్చ సత్త్వం చ విద్ధి జీవగుణానిమామ్
అంధకారం, రజస్సు, సత్త్వం ఇవన్నీ జీవుని లక్షణాలని తెలుసుకో.
అతః పరం క్షేత్రవిదో వదన్తి ప్రావర్తయద్యో భువనాని సప్త
ఇవి దాటి, క్షేత్రాన్ని తెలిసినవారు, ఏడు లోకాలను నడిపినవాడే మూలమని చెబుతారు.
జీవస్తు దేహాన్తరితః ప్రయాతి దశార్ద్ధతస్తస్య శరీరభేదః
జీవుడు శరీరం విడిచిన తర్వాత వెళ్ళిపోతాడు; శరీర విభజన పది అర భాగాలలో జరుగుతుంది.
దృశ్యతే త్వగ్ర్యా బుధ్యాసూక్ష్మయా తత్త్వదర్శిభిః
అది అత్యంత సూక్ష్మమైన బుద్ధితో, తత్త్వాన్ని గ్రహించినవారు మాత్రమే చూడగలరు.
లబ్ధాహారో విశుద్ధాత్మా పశ్యత్యాత్మానమాత్మని
ఆహారం పొందినవాడు, తన ఆత్మను శుద్ధి చేసుకున్నవాడు, తనలోనే ఆత్మను దర్శిస్తాడు.
ప్రసన్నాత్మాత్మని స్థిత్వా సుఖమానన్త్యమశ్నుతే
ప్రసన్నమైన మనస్సుతో తనలోనే స్థిరంగా ఉన్నవాడు అనంతమైన ఆనందాన్ని పొందుతాడు.
సృష్టిః ప్రజాపతేరేషా భూతాధ్యాత్మవినిశ్చయే
ఇది ప్రాణుల స్వభావం, ఆత్మ స్వరూపాన్ని బట్టి, ప్రజాపతికి చెందిన సృష్టి.
ఆత్మతేజో ఽభినిర్ వృత్తాన్భాస్కరాగ్నిసమప్రభాన్
ఆత్మ యొక్క తేజస్సు, సూర్యుడు, అగ్నిలా సమానమైన ప్రకాశంతో వెలిగింది.
ఆచారం చైవ శౌచం చ స్వర్గాయ విదధే ప్రభుః
ఆ ప్రభువు, స్వర్గానికి ఆచారం, శౌచాన్ని ఏర్పాటు చేశాడు.
యక్షరాక్షసనాగాశ్చ పిశాచా మనుజాస్తథా
యక్షులు, రాక్షసులు, నాగులు, పిశాచులు, మనుషులు కూడా.
చాతుర్వర్ణ్యస్య వర్ణేన యది వర్ణో విభిద్యతే
చతుర్వర్ణాల వర్ణం వేరుగా వర్ణం వల్లే విడిపోతే,
త్వన్తః క్షరతి సర్వేషాం కస్మాద్వర్ణో విభజ్యతే
అందరిలోనూ వర్ణం అంతర్లీనంగా ప్రవహిస్తుంటే, వర్ణాన్ని ఎందుకు విడగొడతారు?
తేషాం వివిధవర్ణానాం కుతో వర్ణవినిశ్చయః
వివిధ వర్ణాల మధ్య వర్ణ నిర్ణయం ఎలా వస్తుంది?
బ్రహ్మణా పూర్వసృష్టం హి కర్మణా వర్ణతాం గతమ్
బ్రహ్మ మొదట సృష్టించినది, కర్మ వల్లే వర్ణాన్ని పొందింది.
త్యక్తస్వకర్మరక్తాఙ్గాస్తే ద్విజాః క్షత్రతాం గతాః
తమ తమ కర్తవ్యాలను వదిలేసి హింసలో ఆసక్తి చూపిన ద్విజులు, క్షత్రియుల స్థితికి చేరుకున్నారు.
స్వధర్ంమన్నానుతిష్టన్తి తే ద్విజా వైశ్యతాం గతాః
తమ ధర్మాన్ని ఆచరించని ద్విజులు, నిజంగా వైశ్యులుగా మారిపోయారు.