సమిధామగ్నిదగ్ధానాం యథాగ్రిర్ద్దశ్యతే తథా
అగ్నిలో కాలిన దారిలో అగ్ని ఎలా కనిపిస్తుందో, అలాగే ఇది కూడా.
ఇన్ధనస్యోపయోగాన్తే స వాగ్నిర్నోపలభ్యతే
ఇంధనం పూర్తయిన తర్వాత ఆ అగ్ని ఇక కనిపించదు.
గతిర్యస్య ప్రమాణం వా సంస్థానం వా న విద్యతే
యవని గమనమో, పరిమాణమో, రూపమో ఎవరికీ తెలియదు.
నశ్యతీత్యేవ జానామి శాన్తమగ్నిమనిన్ధనమ్
అది నశించిపోతుందని మాత్రమే నాకు తెలుసు; ఇంధనం లేకుండా మంట ఆగిపోతున్న అగ్నిలా.
సమిధాముపయోగాన్తే యథాగ్నిర్నోపలభ్యతే
ఇంధనం పూర్తిగా కాలిపోయిన తర్వాత అగ్ని కనిపించదు కదా.
తథా శరీరసంత్యాగే జీవో హ్యాకాశవత్స్థితః
అలాగే, శరీరం వదిలిన తర్వాత జీవుడు ఆకాశంలా ఉండిపోతాడు.
ప్రాణాన్ధారయతే హ్యగ్నిః స జీవ ఉపధార్యతామ్
ప్రాణాలను నిలబెట్టేది అగ్నే. ఆ జీవుని తెలుసుకోవాలి.
తస్మిన్నష్టే శరీరాగ్నౌ తతో దేహమచేతనమ్
ఆ శరీరాగ్ని పోయినప్పుడు, శరీరం చైతన్యం కోల్పోతుంది.
జగమానాం హి సర్వేషాం స్థావరాణాం తథైవ చ
ఇది అన్ని చరాచర జీవులకు, స్థావరాలకు కూడా వర్తిస్తుంది.
తేషాం త్రయాణామేకత్వాద్వయం భూమౌ ప్రతిష్టితమ్
ఈ మూడింటి ఏకత్వం వల్ల, వాటి ద్వంద్వం భూమిలో స్థిరంగా ఉంటుంది.
అమూర్తయస్తే విజ్ఞేయా మూర్తిమన్తః శరీరిణః
రూపం లేనివారు అలాంటివారే; శరీరమున్నవారు రూపంతో ఉంటారు అని తెలుసుకో.
జీవః కింలక్షణస్తత్రేత్యేతదాచక్ష్వ మే ఽనఘ
అక్కడ జీవునికి లక్షణాలు ఏమిటో చెప్పు, పాపరహితుడా.
శరీరే ప్రాణినాం జీవం వేత్తుభిచ్ఛామి యాదృశమ్
ప్రాణుల శరీరాల్లో జీవుడు ఎలా ఉంటాడో తెలుసుకోవాలని నాకు ఉంది.
భిద్యమానే శరీరే తు జీవో నైవోపలభ్యతే
శరీరం విరిగిపోయినప్పుడు, జీవుడు ఎక్కడా కనిపించడు.
శరీరే మానసే దుఃఖ కస్తాం వేదయతే రుజమ్
మనస్సులో బాధ కలిగినప్పుడు, ఆ బాధను ఎవరు అనుభవిస్తున్నారు?
మహర్షే మనసి వ్యగ్రే తస్మాజ్జీవో నిరర్థకః
మహర్షీ, మనస్సు చంచలంగా ఉన్నప్పుడు జీవుడు పనికిరాడు.
మనసి వ్యాకులే చక్షుః పశ్యన్నపి న పశ్యతి
మనస్సు కలతలో ఉన్నప్పుడు, కళ్లతో చూస్తున్నా కూడా చూడలేడు.
న చ స్మర్శమసౌ వేత్తి నిద్రావశగతః పునః
నిద్రలో మునిగిపోయినప్పుడు, అతడు జ్ఞాపకమో, ప్రయత్నమో ఏదీ గుర్తుపట్టడు.
ఇచ్ఛతి ధ్యాయతి ద్వేష్టి వాక్యం వాచయతే చ కః
ఇచ్చించు, ధ్యానం చేయు, ద్వేషించు, మాట మాట్లాడేది ఎవరు?
స వేత్తి గన్ధాంశ్చ రసాఞ్ఛుతీశ్చ స్పర్శం చ రూపం చ గుణాంశ్చ యే ఽల్యే
అతడే వాసనలు, రుచులు, శబ్దాలు, స్పర్శ, రూపాలు, సూక్ష్మగుణాలను గ్రహిస్తాడు.
సవేతి దుఃఖాని సుఖాని చాత్ర తద్విప్రయోగాత్తు న వేత్తి దేహమ్
ఈ లోకంలో సుఖదుఃఖాలను అనుభవిస్తాడు, కానీ అవి వేరయ్యాక తన శరీరాన్ని కూడా గుర్తించడు.
తదా శాన్తే శరీరాగ్నౌ దేహత్యాగేన నశ్యతి
ఆ సమయంలో శరీరంలోని అగ్ని శాంతించగానే, శరీరాన్ని వదిలిపెట్టినప్పుడు అది నశించిపోతుంది.
తత్రాత్మా మానసో బ్రహ్మా సర్వభూతేషు లోకకృత్
అక్కడ ఆత్మ, మనసుతో పుట్టిన బ్రహ్మ, సమస్త ప్రాణుల్లో లోకాల సృష్టికర్తగా ఉంటుంది.
తస్మిన్యః సంశ్రితో దేహే హ్యబ్బిన్దురివ పుష్కరే
ఆ శరీరంలో ఎవరు స్థిరంగా ఉంటారో వారు కమలంపైని నీటి బొట్టులా ఉంటారు.
తమోరజశ్చ సత్త్వం చ విద్ధి జీవగుణానిమామ్
అంధకారం, రజస్సు, సత్త్వం ఇవన్నీ జీవుని లక్షణాలని తెలుసుకో.
అతః పరం క్షేత్రవిదో వదన్తి ప్రావర్తయద్యో భువనాని సప్త
ఇవి దాటి, క్షేత్రాన్ని తెలిసినవారు, ఏడు లోకాలను నడిపినవాడే మూలమని చెబుతారు.
జీవస్తు దేహాన్తరితః ప్రయాతి దశార్ద్ధతస్తస్య శరీరభేదః
జీవుడు శరీరం విడిచిన తర్వాత వెళ్ళిపోతాడు; శరీర విభజన పది అర భాగాలలో జరుగుతుంది.
దృశ్యతే త్వగ్ర్యా బుధ్యాసూక్ష్మయా తత్త్వదర్శిభిః
అది అత్యంత సూక్ష్మమైన బుద్ధితో, తత్త్వాన్ని గ్రహించినవారు మాత్రమే చూడగలరు.
లబ్ధాహారో విశుద్ధాత్మా పశ్యత్యాత్మానమాత్మని
ఆహారం పొందినవాడు, తన ఆత్మను శుద్ధి చేసుకున్నవాడు, తనలోనే ఆత్మను దర్శిస్తాడు.
ప్రసన్నాత్మాత్మని స్థిత్వా సుఖమానన్త్యమశ్నుతే
ప్రసన్నమైన మనస్సుతో తనలోనే స్థిరంగా ఉన్నవాడు అనంతమైన ఆనందాన్ని పొందుతాడు.