పీడితే ఽన్యతరే హ్యేషాం సంఘాతో యాతి పఞ్చతామ్
వాటిలో ఏదైనా బాధపడితే, ఆ సముదాయం అంతా నశిస్తుంది.
కిం ఖేదయతి వా జీవః కిం శృణోతి బ్రవీతి చ
జీవుడు ఏదితో అలసిపోతాడు? ఏది వింటాడు? ఏది మాట్లాడతాడు?
యో దత్త్వా మ్రియతే జన్తుః సా గౌః కం తారయిష్యతి
ఇచ్చి మరణించిన ప్రాణి — ఆ ఆవు ఎవరిని రక్షిస్తుంది?
ఇహైవ విలయం యాన్తి కుతస్తేషాం సమాగమః
వాటన్నీ ఇక్కడే కలిసిపోతాయి; మరి వాటికి మళ్లీ కలిసే అవకాశం ఎక్కడుంది?
అగ్నినా చోపయుక్తస్య కుతః సంజీవనం పునః
అగ్నిలో కాలిపోయినవానికి మళ్లీ జీవితం ఎలా కలుగుతుంది?
జీవన్యస్య ప్రవర్తన్తే మృతః క్వ పునరేష్యతి
జీవించేవరకు పనులు జరుగుతాయి; మరణించినవాడు మళ్లీ ఎలా వస్తాడు?
మృతాః ప్రణశ్యన్తి బీజాద్బీజం ప్రణశ్యతి
చనిపోయినవారు పోతారు; విత్తనం నుంచి విత్తనం పోతుంది.
త నివర్తయ సర్వజ్ఞ యతస్త్వామాశ్రితో హ్యహమ్
సర్వజ్ఞుడా! నిన్ను ఆశ్రయించాను, వాటిని దయచేసి వెనక్కి తిప్పు.
పునరాహు మునిశ్రేష్ఠ తత్సందేహనివృత్తయే
మహర్షులలో శ్రేష్ఠుడా! ఆ సందేహం పోవడానికి మళ్లీ వివరించు.
యాతి దేహాన్తరం ప్రాణీ శరీరం తు విశీర్యతే
ప్రాణి ఇంకొక శరీరాన్ని పొందుతుంది, కానీ ఈ శరీరం మాత్రం క్షీణిస్తుంది.
సమిధామగ్నిదగ్ధానాం యథాగ్రిర్ద్దశ్యతే తథా
అగ్నిలో కాలిన దారిలో అగ్ని ఎలా కనిపిస్తుందో, అలాగే ఇది కూడా.
ఇన్ధనస్యోపయోగాన్తే స వాగ్నిర్నోపలభ్యతే
ఇంధనం పూర్తయిన తర్వాత ఆ అగ్ని ఇక కనిపించదు.
గతిర్యస్య ప్రమాణం వా సంస్థానం వా న విద్యతే
యవని గమనమో, పరిమాణమో, రూపమో ఎవరికీ తెలియదు.
నశ్యతీత్యేవ జానామి శాన్తమగ్నిమనిన్ధనమ్
అది నశించిపోతుందని మాత్రమే నాకు తెలుసు; ఇంధనం లేకుండా మంట ఆగిపోతున్న అగ్నిలా.
సమిధాముపయోగాన్తే యథాగ్నిర్నోపలభ్యతే
ఇంధనం పూర్తిగా కాలిపోయిన తర్వాత అగ్ని కనిపించదు కదా.
తథా శరీరసంత్యాగే జీవో హ్యాకాశవత్స్థితః
అలాగే, శరీరం వదిలిన తర్వాత జీవుడు ఆకాశంలా ఉండిపోతాడు.
ప్రాణాన్ధారయతే హ్యగ్నిః స జీవ ఉపధార్యతామ్
ప్రాణాలను నిలబెట్టేది అగ్నే. ఆ జీవుని తెలుసుకోవాలి.
తస్మిన్నష్టే శరీరాగ్నౌ తతో దేహమచేతనమ్
ఆ శరీరాగ్ని పోయినప్పుడు, శరీరం చైతన్యం కోల్పోతుంది.
జగమానాం హి సర్వేషాం స్థావరాణాం తథైవ చ
ఇది అన్ని చరాచర జీవులకు, స్థావరాలకు కూడా వర్తిస్తుంది.
తేషాం త్రయాణామేకత్వాద్వయం భూమౌ ప్రతిష్టితమ్
ఈ మూడింటి ఏకత్వం వల్ల, వాటి ద్వంద్వం భూమిలో స్థిరంగా ఉంటుంది.
అమూర్తయస్తే విజ్ఞేయా మూర్తిమన్తః శరీరిణః
రూపం లేనివారు అలాంటివారే; శరీరమున్నవారు రూపంతో ఉంటారు అని తెలుసుకో.
జీవః కింలక్షణస్తత్రేత్యేతదాచక్ష్వ మే ఽనఘ
అక్కడ జీవునికి లక్షణాలు ఏమిటో చెప్పు, పాపరహితుడా.
శరీరే ప్రాణినాం జీవం వేత్తుభిచ్ఛామి యాదృశమ్
ప్రాణుల శరీరాల్లో జీవుడు ఎలా ఉంటాడో తెలుసుకోవాలని నాకు ఉంది.
భిద్యమానే శరీరే తు జీవో నైవోపలభ్యతే
శరీరం విరిగిపోయినప్పుడు, జీవుడు ఎక్కడా కనిపించడు.
శరీరే మానసే దుఃఖ కస్తాం వేదయతే రుజమ్
మనస్సులో బాధ కలిగినప్పుడు, ఆ బాధను ఎవరు అనుభవిస్తున్నారు?
మహర్షే మనసి వ్యగ్రే తస్మాజ్జీవో నిరర్థకః
మహర్షీ, మనస్సు చంచలంగా ఉన్నప్పుడు జీవుడు పనికిరాడు.
మనసి వ్యాకులే చక్షుః పశ్యన్నపి న పశ్యతి
మనస్సు కలతలో ఉన్నప్పుడు, కళ్లతో చూస్తున్నా కూడా చూడలేడు.
న చ స్మర్శమసౌ వేత్తి నిద్రావశగతః పునః
నిద్రలో మునిగిపోయినప్పుడు, అతడు జ్ఞాపకమో, ప్రయత్నమో ఏదీ గుర్తుపట్టడు.
ఇచ్ఛతి ధ్యాయతి ద్వేష్టి వాక్యం వాచయతే చ కః
ఇచ్చించు, ధ్యానం చేయు, ద్వేషించు, మాట మాట్లాడేది ఎవరు?
స వేత్తి గన్ధాంశ్చ రసాఞ్ఛుతీశ్చ స్పర్శం చ రూపం చ గుణాంశ్చ యే ఽల్యే
అతడే వాసనలు, రుచులు, శబ్దాలు, స్పర్శ, రూపాలు, సూక్ష్మగుణాలను గ్రహిస్తాడు.