వహన్మూత్రం పురీషం వాప్యపానః పరివర్తతే
అపాన వాయువు మూత్రం లేదా మలాన్ని మోసుకుంటూ చుట్టూ తిరుగుతుంది.
ఉదాన ఇతి తం ప్రాహురధ్యాత్మజ్ఞానకోవిదాః
అధ్యాత్మ జ్ఞానంలో నిపుణులు దానిని ఉదాన అని పిలుస్తారు.
శరీరేషు మనుష్యాణాం వ్యాన ఇత్యుపదిశ్యతే
మనుషుల శరీరాల్లో దానిని వ్యాన అని చెప్తారు.
రసాన్వారు దోషాంశ్చ వర్తయన్నతి చేష్టతే
అది రసాలు, దోషాలను పంచుతూ కదులుతుంది.
సమన్వితస్త్వధిష్టానం సమ్యక్ పచతి పావకః
తన స్థానంతో కూడిన అగ్ని, అన్నాన్ని సరిగ్గా జీర్ణిస్తుంది.
రేతస్తస్మాత్ప్రజాయన్తే సర్వస్రోతాంసి దేహినామ్
దానివల్ల వీర్యం, అన్ని నాడులు ఉత్పన్నమవుతాయి.
ఊష్మా చాగిరీతి జ్ఞేయో యో ఽన్నం పచతి దేహినామ్
శరీరధారులకు అన్నాన్ని జీర్ణించేదాన్ని ఉష్ణం, అగ్ని అని తెలుసుకోవాలి.
స ఊర్ధ్వమాగమ్య పునః సముత్క్షిపతి పావకమ్
అది పైకి వెళ్లి మళ్లీ అగ్నిని పైకి లేపుతుంది.
నాభిమూలే శరీరస్య సర్వే ప్రాణాశ్చ సంస్థితాః
శరీరంలో నాభి మూలంలో అన్ని ప్రాణాలు స్థిరంగా ఉంటాయి.
వహౄన్త్యన్నరసాన్నాడ్యో దశప్రాణప్రచోదితాః
పది ప్రాణాలు ప్రేరేపించిన నాడులు అన్నరసాన్ని మోసుకుంటాయి.
జితక్లమాః సమా ధీరా మూర్ద్ధన్యాత్మానమాదధన్
బాధలను జయించిన సమమైన ధీరులు, ఆత్మను తలలో స్థాపిస్తారు.
తస్మిన్సమిధ్యతే నిత్యమగ్నిః స్థాల్యామివాహితః
అక్కడ అగ్ని ఎప్పుడూ వెలిగిపోతూ ఉంటుంది, స్టౌ మీద పెట్టిన పాత్రలోని అగ్నిలా.
శ్వసిత్యాభాషతే చైవ తతో జీవో నిరర్థకః
అతడు ఊపిరి పీల్చి మాట్లాడతాడు, ఆ తరువాత జీవుడు ప్రయోజనం లేకుండా పోతాడు.
అగ్నిర్జరయతే చైతత్తదా జీవో నిరర్థకః
అగ్ని దీనిని హరించి వేస్తుంది, అప్పుడు జీవుడు ప్రయోజనం లేకుండా పోతాడు.
వాయురేవ జహాత్యేనమూష్మభావశ్చ నశ్యతి
వాయువు మాత్రమే వదిలిపోతుంది, అతని శరీరంలోని వేడి కూడా పోతుంది.
వాయుమఞ్జలవత్పశ్యేద్గచ్ఛేత్సహ మరుద్గుణైః
వాయువు చేతిలో నీళ్లు పట్టుకున్నట్టు చూడాలి, అది వాయువు లక్షణాలతో కలిసి వెళ్లిపోతుంది.
మహార్ణవవిముక్తత్వాదన్యత్సలిలభాజనమ్
పెద్ద సముద్రం నుంచి విడిపోతే, ఇంకొక నీటి పాత్ర మిగిలిపోతుంది.
క్షిప్రం ప్రవిశ్య నశ్యేత యథా నశ్యత్యసౌ తథా
అది త్వరగా లోపలికి వెళ్లి నశిస్తుంది, అది ఎలా పోతుందో అలాగే.
యేషామన్యతరాభావాఞ్చతుర్ణాం నాస్తి సంశయః
ఆ నలుగురిలో ఎవరో ఒకరు లేకపోతే, ఎలాంటి సందేహం ఉండదు.
నశ్యతే కోష్టభేదార్థమగ్రిర్నశ్యత్యభోజనాత్
ఇంధనం లేకపోతే అగ్ని పోతుంది, ఆహారం లేకపోయినా అగ్ని నశిస్తుంది.
పీడితే ఽన్యతరే హ్యేషాం సంఘాతో యాతి పఞ్చతామ్
వాటిలో ఏదైనా బాధపడితే, ఆ సముదాయం అంతా నశిస్తుంది.
కిం ఖేదయతి వా జీవః కిం శృణోతి బ్రవీతి చ
జీవుడు ఏదితో అలసిపోతాడు? ఏది వింటాడు? ఏది మాట్లాడతాడు?
యో దత్త్వా మ్రియతే జన్తుః సా గౌః కం తారయిష్యతి
ఇచ్చి మరణించిన ప్రాణి — ఆ ఆవు ఎవరిని రక్షిస్తుంది?
ఇహైవ విలయం యాన్తి కుతస్తేషాం సమాగమః
వాటన్నీ ఇక్కడే కలిసిపోతాయి; మరి వాటికి మళ్లీ కలిసే అవకాశం ఎక్కడుంది?
అగ్నినా చోపయుక్తస్య కుతః సంజీవనం పునః
అగ్నిలో కాలిపోయినవానికి మళ్లీ జీవితం ఎలా కలుగుతుంది?
జీవన్యస్య ప్రవర్తన్తే మృతః క్వ పునరేష్యతి
జీవించేవరకు పనులు జరుగుతాయి; మరణించినవాడు మళ్లీ ఎలా వస్తాడు?
మృతాః ప్రణశ్యన్తి బీజాద్బీజం ప్రణశ్యతి
చనిపోయినవారు పోతారు; విత్తనం నుంచి విత్తనం పోతుంది.
త నివర్తయ సర్వజ్ఞ యతస్త్వామాశ్రితో హ్యహమ్
సర్వజ్ఞుడా! నిన్ను ఆశ్రయించాను, వాటిని దయచేసి వెనక్కి తిప్పు.
పునరాహు మునిశ్రేష్ఠ తత్సందేహనివృత్తయే
మహర్షులలో శ్రేష్ఠుడా! ఆ సందేహం పోవడానికి మళ్లీ వివరించు.
యాతి దేహాన్తరం ప్రాణీ శరీరం తు విశీర్యతే
ప్రాణి ఇంకొక శరీరాన్ని పొందుతుంది, కానీ ఈ శరీరం మాత్రం క్షీణిస్తుంది.