మృదఙ్గభేరీశఙ్ఖానాం స్తనయిత్నో రథస్య చ
మృదంగం, బేరి, శంఖం, మెరుపు, రథం — వీటి శబ్దాలు.
వాయవ్యస్తు గుణః స్పర్శః స్పర్శశ్చ బహుధా స్మృతః
వాయువుకు లక్షణం స్పర్శ, ఆ స్పర్శ అనేక విధాలుగా గుర్తించబడింది.
తథా ఖరో మృదుః శ్లక్ష్ణో లవుర్గురుతరో ఽపి చ
అలాగే, గట్టిగా, మృదువుగా, మృదువైనది, తేలికగా, భారంగా కూడా ఉంటుంది.
ఏవమేకాదశవిధో వాయవ్యో గుణ ఉచ్యతే
ఇలా, వాయువు లక్షణం పదకొండు విధాలుగా ఉంటుంది అని అంటారు.
అవ్యాహతైశ్చేతయతే నవేతి విషమా గతిః
అది తొందరగా, తొమ్మిది విధాలుగా నిరాటంకంగా కదులుతుంది, దాని నడక సరిగా ఉండదు.
ఆపో ఽగ్నిర్మారుశ్చైవ నిత్యం జాగ్రతి దేహిషు
నీరు, అగ్ని, వాయువు శరీరాల్లో ఎప్పుడూ చురుకుగా ఉంటాయి.
పార్థివం ధాతుమాసాద్య యథా చేష్టయతే బలీ
బలవంతుడు భూమి పదార్థాన్ని పొందినప్పుడు ఎలా ప్రవర్తిస్తాడో,
ప్రాణో మూర్ద్ధని వాగ్నౌ చ వర్తమానో విచేష్టతే
అలాగే ప్రాణం తలలో లేదా మాట అగ్నిలో ఉన్నప్పుడు అది సంచరిస్తుంది.
మనో బుద్ధిరహౄఙ్కారో భూతాని విషయశ్చ సః
మనస్సు, బుద్ధి, అహంకారం, భూతాలు, ఇంద్రియాలు—
పృష్టతస్తు సమానేన స్వాం స్వాం గతిముపాశ్రితః
వాటన్నిటినీ సమాన ప్రాణంతో అనుసరిస్తూ, ప్రతి ఒక్కటి తనదైన మార్గాన్ని చేరుకుంటుంది.
వహన్మూత్రం పురీషం వాప్యపానః పరివర్తతే
అపాన వాయువు మూత్రం లేదా మలాన్ని మోసుకుంటూ చుట్టూ తిరుగుతుంది.
ఉదాన ఇతి తం ప్రాహురధ్యాత్మజ్ఞానకోవిదాః
అధ్యాత్మ జ్ఞానంలో నిపుణులు దానిని ఉదాన అని పిలుస్తారు.
శరీరేషు మనుష్యాణాం వ్యాన ఇత్యుపదిశ్యతే
మనుషుల శరీరాల్లో దానిని వ్యాన అని చెప్తారు.
రసాన్వారు దోషాంశ్చ వర్తయన్నతి చేష్టతే
అది రసాలు, దోషాలను పంచుతూ కదులుతుంది.
సమన్వితస్త్వధిష్టానం సమ్యక్ పచతి పావకః
తన స్థానంతో కూడిన అగ్ని, అన్నాన్ని సరిగ్గా జీర్ణిస్తుంది.
రేతస్తస్మాత్ప్రజాయన్తే సర్వస్రోతాంసి దేహినామ్
దానివల్ల వీర్యం, అన్ని నాడులు ఉత్పన్నమవుతాయి.
ఊష్మా చాగిరీతి జ్ఞేయో యో ఽన్నం పచతి దేహినామ్
శరీరధారులకు అన్నాన్ని జీర్ణించేదాన్ని ఉష్ణం, అగ్ని అని తెలుసుకోవాలి.
స ఊర్ధ్వమాగమ్య పునః సముత్క్షిపతి పావకమ్
అది పైకి వెళ్లి మళ్లీ అగ్నిని పైకి లేపుతుంది.
నాభిమూలే శరీరస్య సర్వే ప్రాణాశ్చ సంస్థితాః
శరీరంలో నాభి మూలంలో అన్ని ప్రాణాలు స్థిరంగా ఉంటాయి.
వహౄన్త్యన్నరసాన్నాడ్యో దశప్రాణప్రచోదితాః
పది ప్రాణాలు ప్రేరేపించిన నాడులు అన్నరసాన్ని మోసుకుంటాయి.
జితక్లమాః సమా ధీరా మూర్ద్ధన్యాత్మానమాదధన్
బాధలను జయించిన సమమైన ధీరులు, ఆత్మను తలలో స్థాపిస్తారు.
తస్మిన్సమిధ్యతే నిత్యమగ్నిః స్థాల్యామివాహితః
అక్కడ అగ్ని ఎప్పుడూ వెలిగిపోతూ ఉంటుంది, స్టౌ మీద పెట్టిన పాత్రలోని అగ్నిలా.
శ్వసిత్యాభాషతే చైవ తతో జీవో నిరర్థకః
అతడు ఊపిరి పీల్చి మాట్లాడతాడు, ఆ తరువాత జీవుడు ప్రయోజనం లేకుండా పోతాడు.
అగ్నిర్జరయతే చైతత్తదా జీవో నిరర్థకః
అగ్ని దీనిని హరించి వేస్తుంది, అప్పుడు జీవుడు ప్రయోజనం లేకుండా పోతాడు.
వాయురేవ జహాత్యేనమూష్మభావశ్చ నశ్యతి
వాయువు మాత్రమే వదిలిపోతుంది, అతని శరీరంలోని వేడి కూడా పోతుంది.
వాయుమఞ్జలవత్పశ్యేద్గచ్ఛేత్సహ మరుద్గుణైః
వాయువు చేతిలో నీళ్లు పట్టుకున్నట్టు చూడాలి, అది వాయువు లక్షణాలతో కలిసి వెళ్లిపోతుంది.
మహార్ణవవిముక్తత్వాదన్యత్సలిలభాజనమ్
పెద్ద సముద్రం నుంచి విడిపోతే, ఇంకొక నీటి పాత్ర మిగిలిపోతుంది.
క్షిప్రం ప్రవిశ్య నశ్యేత యథా నశ్యత్యసౌ తథా
అది త్వరగా లోపలికి వెళ్లి నశిస్తుంది, అది ఎలా పోతుందో అలాగే.
యేషామన్యతరాభావాఞ్చతుర్ణాం నాస్తి సంశయః
ఆ నలుగురిలో ఎవరో ఒకరు లేకపోతే, ఎలాంటి సందేహం ఉండదు.
నశ్యతే కోష్టభేదార్థమగ్రిర్నశ్యత్యభోజనాత్
ఇంధనం లేకపోతే అగ్ని పోతుంది, ఆహారం లేకపోయినా అగ్ని నశిస్తుంది.