భిత్త్వార్ణవతలం వాయుః సముత్పతతి ఘోషవాన్
ఆ గాలి నీటి ఉపరితలాన్ని చీల్చి, గొప్ప శబ్దంతో పైకి ఎగిరింది.
ఆకాశస్థానమాసాద్య ప్రశాన్తిం నాధిగచ్ఛతి
ఆ గాలి ఆకాశాన్ని చేరినా, ప్రశాంతతను పొందలేదు.
ప్రాదురాసీదూర్ధ్వశిఖః కృత్వా నిస్తిమిరం తమః
అక్కడ వెలుతురు లేని, పైకి ఎగిసే ఘనమైన చీకటి ఏర్పడింది.
తదగ్నివాయుసంపర్కాద్ధనత్వముపపద్యతే
అగ్ని, గాలి కలిసినప్పుడు ఘనత్వం ఏర్పడుతుంది.
స సంఘాతత్వమాపన్నో భూమిత్వమనుగచ్ఛతి
అది సమూహంగా మారి, భూమి స్వరూపాన్ని పొందుతుంది.
భూమిర్యో నిరియం జ్ఞేయా యస్యాః సర్వం ప్రసూయతే
ఈ భూమి నుంచే అన్నీ పుట్టుతాయని తెలుసుకోవాలి.
ఆవృతా యైరిమే లోకా మహాభూతాభిసంజ్ఞితైః
ఈ లోకాలు మహాభూతాలుగా పిలవబడే వాటి ద్వారా ఆవృతమై ఉన్నాయి.
పశ్చాత్తేష్వేవ భూతత్వం కథం సముపపద్యతే
ఆ తరువాత వాటిలో భూతస్వరూపం ఎలా ఏర్పడుతుంది?
అతస్తేషాం మహాభూతశబ్దో ఽయముపపద్యతే
అందుకే వాటిని మహాభూతాలు అని అంటారు.
పృథివీ చాత్ర సంఘాతః శరీరం పాఞ్చభౌతికమ్
ఇక్కడ భూమి అనేది సమూహం; శరీరం ఐదు భూతాల సమ్మిళితంగా ఉంటుంది.
శ్రోత్రే ఘ్రాణో రసః స్పర్శో దృష్టిశ్చేన్ద్రియసంజ్ఞితాః
వినికిడి, వాసన, రుచి, స్పర్శ, చూపు — ఇవన్నీ ఇంద్రియాలుగా పిలవబడతాయి.
స్థావరాణాం న దృశ్యన్తే శరీరే పఞ్చ ధాతవః
అచేతన జీవుల శరీరంలో ఐదు మూలకాలు కనిపించవు.
వృక్షాణాం నోపలభ్యన్తే శరీరే పఞ్చ ధాతవః
చెట్ల శరీరంలో కూడా ఐదు మూలకాలు లేవు.
న చ స్పర్శం హి జానన్తి తే కథం పఞ్చ ధాతవః
వారు స్పర్శను అనుభవించరు; అప్పుడు ఐదు మూలకాలు ఎలా ఉంటాయి?
ఆకాశస్యాప్రమేయత్వాదృక్షాణాం నాస్తి భౌతికమ్
ఆకాశం కొలవలేనిది కాబట్టి, చెట్లలో ఆకాశమూలకం ఉండదు.
తేషాం పుష్పపలవ్యక్తిర్నిత్యం సముపపద్యతే
అయినా, వాటిలో ఎప్పుడూ పువ్వులు, పండ్లు కనిపిస్తూనే ఉంటాయి.
మ్లాయతే శీర్యతే చాపి స్పర్శస్తేనాత్ర విద్యతే
వాటికి ముదురు, వాడిపోవడం కూడా జరుగుతుంది; అందువల్ల స్పర్శ కూడా ఉంది.
శ్రోత్రేణ గృహ్యతే శబ్దస్తస్మాచ్ఛృణ్వన్తి పాదపాః
శబ్దాన్ని వినికిడి ద్వారా తెలుసుకుంటారు; అందువల్ల చెట్లు కూడా వింటాయి.
నహ్యదృష్టశ్చ మార్గో ఽస్తి తస్మాత్పశ్యన్తి పాదపాః
చూపు లేని మార్గం లేదు; అందుకే చెట్లు కూడా చూస్తాయి.
అరోగాః పుష్పితాః సంతి తస్మాజ్జిఘ్రన్తి పాదపాః
వాటికి ఆరోగ్యం ఉంటుంది, పువ్వులు పూస్తాయి; అందువల్ల చెట్లు వాసన కూడా తెలుసుకుంటాయి.
జీవం పశ్యామి వృక్షాణామచైతన్యం న విద్యతే
నేను చెట్లలో జీవాన్ని చూస్తున్నాను; అవి చైతన్యం లేనివి కావు.
ఆహారపరిణామాఞ్చ స్నహో వృద్ధిశ్చ జాయతే
ఆహారం మార్పు వల్ల తేమ, పెరుగుదల కలుగుతాయి.
ప్రత్యేకశః ప్రభిద్యన్తే యైః శరీరం విచేష్టతే
ప్రతి ఒక్కటి విడిగా ఉండి, వాటివల్ల శరీరం కదలిక పొందుతుంది.
ఇత్యేతదిహ సంఘాతం శరీరే పృథివీమయే
ఇలా, ఈ సముదాయం శరీరంలో భూమి మూలకంతో ఏర్పడింది.
అగ్నిర్జనయతే యఞ్చ పఞ్చాగ్నేయాః శరీరిణః
అగ్ని ద్వారా జననం జరుగుతుంది; శరీరధారులకు ఐదు అగ్నులు ఉంటాయి.
ఆకాశాత్ప్రాణినామేతే శరీరే పఞ్చ ధాతవః
ఆకాశం నుండి, ఈ ఐదు మూలకాలు ప్రాణుల శరీరాల్లో ఏర్పడతాయి.
ఇత్యాపః పఞ్చధా దేహే భవన్తి ప్రాణినాం సదా
అలా, నీరు ఐదు రూపాల్లో ఎప్పుడూ ప్రాణుల శరీరాల్లో ఉంటుంది.
ప్రాణాత్ప్రీణయతే ప్రాణీ వ్యానావ్ద్యాయచ్ఛతే తథా
ప్రాణం వల్ల జీవి పోషణ పొందుతుంది; అలాగే వ్యానంతో జీవితం కొనసాగుతుంది.
ఇత్యేతే వాయవః పఞ్చ వేష్టయన్తీహదేహినమ్
ఈ ఐదు వాయువులు ఇక్కడ శరీరాన్ని చుట్టుముట్టి ఉంటాయి.
తస్య గన్ధస్య వక్ష్యామి విస్తరాభిహితాన్గుణాన్
ఆ గంధానికి ఉన్న లక్షణాలను నేను ఇప్పుడు విస్తృతంగా వివరించబోతున్నాను.