ఏవం స భగవాన్పృష్టో భరద్వాజేన సంశయమ్
ఇలా భరద్వాజుడు సందేహంతో అడిగినప్పుడు, భగవంతుడు—
మానసో నామ యః పూర్వో విశ్రుతో వే మహర్షిభిః
మునులందరిచేత ప్రసిద్ధి చెందిన మానసుడు అనే పురాతనమైనది—
అవ్యక్త ఇతి విఖ్యాతః శాశ్వతో ఽథాక్షయో ఽవ్యయః
అది అవ్యక్తం, శాశ్వతం, నశించని, మారని అని పిలవబడుతుంది.
సో ఽమృజత్ప్రథమం దేవో మహాన్తం నామ నామతః
ఆ దేవుడు మొదట పేరుతో ప్రసిద్ధమైన మహత్తును సృష్టించాడు.
ఆకాశాదభవద్వారి సలిలాదగ్నిమారుతౌ
ఆకాశం నుండి నీరు పుట్టింది; నీటి నుండి అగ్ని, గాలి ఉద్భవించాయి.
తతస్తేజో మయం దివ్యం పద్మం సృష్టం స్వయంభువా
తర్వాత స్వయంభువుడు దివ్యమైన, ప్రకాశవంతమైన పద్మాన్ని సృష్టించాడు.
అహౄఙ్కార ఇతి ఖ్యాతః సర్వభూతాత్మభూతకృత్
అతడు 'అహంకారుడు' అని ప్రసిద్ధి, సమస్త భూతాలకు ఆత్మ, కర్త.
శైలాస్తస్యాస్థిసంధాస్తు మేదో మసిం చ మేదినీ
అతని ఎముకలు పర్వతాలు; అతని మజ్జ, భూమి మట్టి, మసి.
పవనశ్చైవ నిశ్వాసస్తేజో ఽగ్నిర్నిమ్నగాః శిరాః
అతని ఊపిరి పవనం; అతని తేజస్సు అగ్ని; అతని నాడులు నదులు.
నభశ్చోర్ధ్వశిరస్తస్య క్షితిః పదౌ భుజౌ దిశః
అతని తల ఆకాశం; అతని పాదాలు భూమి; అతని భుజాలు దిశలు.
స ఏష భగవాన్విష్ణురనన్త ఇతి విశ్రుతః
అతడే భగవంతుడు అయిన విష్ణువు, అనంతుడు అని ప్రసిద్ధి చెందినవాడు.
తతః సమభవద్విశ్వం పృష్టో ఽహం యదిహ త్వయా
అతని నుండి ఈ విశ్వం పుట్టింది—ఈ విషయాన్ని నువ్వు అడిగితే ఇదే సమాధానం.
కాన్యత్ర పరిమాణాని సంశయం ఛిన్ధి తత్త్వతః
ఇంకా ఏ కొలతలు ఉన్నాయి? నిజంగా నీ సందేహాన్ని తొలగించు.
రమ్యం నానాశ్రయాకీర్ణం యస్యాం తో నాధిగమ్యతే
అనేక ఆధారాలతో అలంకరించబడిన ఆ రమ్యమైన లోకం నీకు అందదు.
తత్ర దేవాః స్వయం దీప్తా భాస్కరాభాగ్నివర్చసః
అక్కడ దేవతలు తామే సూర్యుని లాంటి కాంతితో, అగ్నిలా ప్రకాశిస్తూ మెరిసిపోతారు.
దుర్గమత్వాదనన్తత్వాదితి మే వద మానద
అది అందరికీ దుర్లభమైనది, అంతులేనిది. ఇదంతా నాకు చెప్పు, ఓ గౌరవాన్ని ఇచ్చేవాడా.
నిరుద్ధమేతదాకాశం హ్యప్రమేయం సురైరపి
ఈ ఆకాశం దేవతలకైనా కొలవలేనంత అపారంగా, అడ్డుకట్టబడింది.
తమసోంఽతే జలం ప్రాహుర్జలస్యాన్తే ఽగ్నిరేవ చ
చీకటి చివర నీరు ఉందని, నీటి చివర అగ్ని ఉందని చెబుతారు.
తదన్తే పునరాకాశమాకాశాన్తే పునర్జలమ్
అదికూడా దాటి మళ్లీ ఆకాశం ఉంటుంది, ఆ ఆకాశం చివర మళ్లీ నీరు ఉంటుంది.
అగ్నిమారుతతోయేభ్యో దుర్జ్ఞేయం దైవతైరపి
అగ్ని, గాలి, నీటిలోని రహస్యాన్ని దేవతలకైనా గ్రహించడం చాలా కష్టం.
ఆకాశసదృశా హ్యేతే భిద్యన్తే తత్త్వదశనాత్
ఇవి అన్నీ ఆకాశంలా ఉంటాయి, నిజాన్ని తెలుసుకున్నప్పుడు వేరుగా కనిపిస్తాయి.
త్రైలోక్యే సాగరే చైవ ప్రమాణం విహితం యథా
మూడు లోకాల్లోనూ, సముద్రంలోనూ ఎలా పరిమాణం నిర్ణయించబడిందో అలాగే.
సిద్ధానాం దేవతానాం చ పరిమీతా యదా గతిః
సిద్ధులు, దేవతలు ఎప్పుడు ప్రయాణాన్ని పరిమితం చేస్తారో అప్పుడు.
నామధేయానురుపస్య మానసస్య మహాత్మనః
పేరు, స్వభావానికి అనుగుణంగా ఆ మహాత్ముని మనస్సు ఉంటుంది.
కో ఽన్యస్తద్వేదితుం శక్యో యో ఽపి స్యాత్తద్విధో ఽపరః
ఇంకొకరు అలాంటి వారు ఉన్నా, దాన్ని తెలుసుకోగలిగేది ఎవరు?
బ్రహ్మా ధర్మమయః పూర్వః ప్రజాపతిరనుత్తమః
బ్రహ్మ ధర్మమయుడు, ఆదిలో ఉన్న ఉత్తమ ప్రజాపతి.
బ్రహ్మాణం పూర్వజం చాహ భవాన్సందేహ ఏవ మే
బ్రహ్మను పురాతనుడని మీరు చెప్పారు; దీనిపై నాకు సందేహం ఉంది.
తస్యాసనవిధానార్థం పృథివీ పద్మముచ్యతే
ఆయన ఆసనంగా ఉండేందుకు భూమిని పద్మంగా అంటారు.
తస్య మధ్యే స్థితో లోకాన్సృజత్యేష జగద్విధిః
ఆ పద్మ మధ్యలో ఉండి, ఆయనే లోకాలను సృష్టిస్తాడు; ఇతడే జగత్ సృష్టికర్త.
మేరుమధ్యే స్థితో బ్రహ్మా తద్వహిర్ద్విజసత్తమ
మెరు మధ్యలో బ్రహ్మ ఉన్నాడు; దాని వెలుపల, ఓ ఉత్తమ ద్విజుడా.