ఉపాసకో జయేత్ప్రాణాన్ద్వన్ద్వాతీతో విమత్సరః
ఉపాసకుడు ప్రాణాలను జయించి, ద్వంద్వాలను దాటి, అసూయ లేకుండా ఉండాలి.
అభ్యాసేన జయేత్ప్రాణాన్నిఃశబ్దే జనవర్జితే
అభ్యాసంతో, నిశ్శబ్దంగా, జనసమూహం లేని చోట ప్రాణాలను నియంత్రించాలి.
ప్రాణాయామ ఇతి ప్రోక్తో ద్వివిధః స ప్రకీర్త్తితః
దీనిని ప్రాణాయామం అంటారు; ఇది రెండు విధాలుగా చెప్పబడింది.
జయధ్యానం వినాగర్భః సగర్భస్తత్సమన్వితః
ధ్యానం లేకుండా చేస్తే అది అగర్భం, ధ్యానంతో చేస్తే అది సగర్భం అంటారు.
ఏవం చతుర్విధః ప్రోక్తః ప్రాణాయామో మనీషిభిః
ఇలా ప్రాణాయామాన్ని మేధావులు నాలుగు విధాలుగా చెప్పారు.
సూర్యదైవతకా చైవ పితృయోనిరితి శ్రుతా
అవి సూర్యదేవత, పితృయోని మొదలైనవిగా ప్రసిద్ధి చెందాయి.
తత్రాధిదైవత చన్ద్రం జానీహి మునిసత్తమం
వాటిలో, చంద్రుడే అధిదేవత అని తెలుసుకో, మునిశ్రేష్ఠ.
అతిసూక్ష్మా గుహ్యతమా జ్ఞేయా సా బ్రహ్మదైవతా
అత్యంత సూక్ష్మమైన, రహస్యమైనది బ్రహ్మదేవతగా తెలుసుకోవాలి.
పూరయేద్దక్షిణేనైవ పూరణాత్పూరకః స్మృతః
కుడి నాసిక ద్వారా శ్వాసను నింపాలి; ఈ నింపడాన్ని పూరకము అంటారు.
సంపూర్ణకుంభవత్తిష్టేత్కుమ్భకః స హి విశ్రుతః
పూర్తిగా నింపిన కుండలా ఉండాలి; దీనిని కుంభకము అంటారు.
విద్ధి తచ్ఛూన్యకం నామ ప్రాణాయామం యథాస్థితమ్
దాన్ని స్థిరంగా చేసినప్పుడు శూన్యక ప్రాణాయామం అని తెలుసుకో.
అన్యథా ఖలు జాయన్తే మహారోగా భయఙ్కరాః
ఇలా చేయకపోతే, భయంకరమైన మహారోగాలు కలుగుతాయి.
స సర్వపాపనిర్ముక్తో బ్రహ్మణః పదమాన్పుయాత్
అతడు అన్ని పాపాలనుండి విముక్తుడై, బ్రహ్మపదాన్ని పొందుతాడు.
సమామాహృత్య నిగృహ్ణాతి ప్రత్యాహారస్తు స స్మృతః
ఇంద్రియాలను సమీకరించి, వాటిని నియంత్రించడం ప్రత్యాహారమని అంటారు.
ప్రయాన్తి పరమం బ్రహ్మ పునరావృత్తిదుర్లభమ్
వారు తిరిగి రాని పరబ్రహ్మాన్ని చేరుతారు.
మూఢాత్మానం చ తం విద్యాద్ధ్యానం చాస్య న సిధ్యతి
అతడు మూర్ఖుడని తెలుసుకో; అతనికి ధ్యానం ఫలించదు.
ప్రత్యాహృతానీన్ద్రియాణి ధారయేత్సా తు ధారణా
ఇంద్రియాలను వెనక్కు తీసుకొని, వాటిని స్థిరంగా ఉంచడం — ఇదే ధారణ అని అంటారు.
ఆత్మానం పరమం ధ్యాయేత్సర్వధాతారమచ్యుతమ్
ప్రతి ఒక్కరు పరమాత్మను, అన్ని భూతాలకు ఆధారమైన, ఎప్పుడూ మారని ఆచ్యుతుని ధ్యానం చేయాలి.
వికసత్పద్యపత్రాక్షం చారుకుణ్డలభూషితమ్
పుష్పించిన కమలదళాల్లాంటి కళ్లతో, అందమైన కుండలాలతో అలంకరించబడి ఉన్నవాడిని.
పీతామ్బరధరం దేవం హేమయజ్ఞోపవీతినమ్
పసుపు వస్త్రాలు ధరించిన దేవుడిని, బంగారు యజ్ఞోపవీతంతో ఉన్నవాడిని.
శ్రీవత్సవక్షసం దేవం సురాసురనమస్కృతమ్
శ్రీవత్సం ఉన్న ఛాతితో, దేవతలు మరియు అసురులు పూజించే ఆ దేవుని.
ధ్యాయేదాత్మానమవ్యక్తం పరాత్పరతరం విభుమట్
అప్రకటితమైన, పరమమైన, అన్నింటికన్నా ఉన్నతమైన, అన్నింటిలో వ్యాపించిన ఆత్మను ధ్యానం చేయాలి.
ధ్యానం కృత్వా ముహుర్త్తం వా పరం మోక్షం లభేన్నరః
ఒక క్షణమైనా ధ్యానం చేసినవాడు, పరమ మోక్షాన్ని పొందుతాడు.
ధ్యానాత్ప్రసీదతి హరిద్ధర్యానాత్సర్వార్థసాధనమ్
ధ్యానం వల్ల హరి సంతోషిస్తాడు; ధారణ వల్ల అన్ని కార్యాలు సిద్ధిస్తాయి.
తేన ధ్యానేన తుష్టాత్మా హరిర్మోక్షం దదాతి వై
ఆ ధ్యానంతో మనసు తృప్తిపడినప్పుడు, హరి నిజంగా మోక్షాన్ని ప్రసాదిస్తాడు.
ధ్యానం ధ్యేయం ధ్యాతృభావం యథా నశ్యతి నిర్భరమ్
ధ్యానం, ధ్యేయం, ధ్యాత అనే భావం పూర్తిగా లయమయ్యే సమయంలో,
భవేన్నిరన్తరం ధ్యానాదభేదప్రతిపాదనమ్
నిరంతర ధ్యానంతో, ఏకత్వ జ్ఞానం కలుగుతుంది.
నిర్వాతదీపవత్సంస్థః సమాధిరభిధీయతే
గాలి తాకని దీపంలా స్థిరంగా ఉండే స్థితిని సమాధి అంటారు.
న జిఘ్రతి న స్పృశతి న కిఞ్చద్వక్తి సత్తమ
అతడు ఏదీ వాసన పూయడు, తాకడు, ఏమీ మాట్లాడడు, ఓ ఉత్తముడా.
సర్వోపాధివినిర్ముక్తో యోగినాం భాత్యచఞ్చలః
అన్ని ఆపాదధర్మాల నుండి విముక్తుడై, యోగి అచంచలంగా ప్రకాశిస్తాడు.