దృష్ట్వాన్యస్య శ్రియం పూర్వం సతత్పో ఽహమసూయయా ఖితః
మునుపు ఇతరుల ఐశ్వర్యాన్ని చూసి, ఎప్పుడూ అసూయతో బాధపడేవాడిని.
కాయేన మనసా వాచా పరపీడామకారిషమ్తేన పాపేన దహ్యామి త్వహమేకో ఽతిదుఃఖితః
శరీరంతో, మనసుతో, మాటతో ఇతరులకు హాని చేశాను. ఆ పాపం వల్ల నేనే ఒక్కడే తీవ్రంగా బాధపడుతూ కాలిపోతున్నాను.
ఏవం బహువిధం గర్భస్థో జన్తుర్విలప్య స్వయమేవ వా
ఇలా గర్భంలో ఉన్నప్పుడే ఆ జీవి ఎన్నో విధాలుగా లోపలగానీ, బయటగానీ విలపిస్తాడు.
యతస్తన్మాతుః ప్రసూతిసమయే సతి గర్భస్థోదేహీ నారదమునే వాయునాపరిపీడితో మాతుశ్చాపి దుఃఖం కుర్వన్కర్మపాశేన బలాద్యోనిమార్గాన్నిష్క్రామన్సకలయాతనాభోగమేకకాలభవమనుభవతి
నారద మునీశ్వరా! జననం సమయంలో గర్భంలో ఉన్న జీవుడు గాలి వలన బాధపడుతూ తల్లి కూడా నొప్పి అనుభవిస్తుంది. కర్మబంధంతో బలవంతంగా జనన మార్గం ద్వారా బయటికి రావాల్సి వస్తుంది. అప్పుడు అన్ని రకాల బాధలను ఒకేసారి అనుభవిస్తాడు.
తేనాతిక్లేశేన యోనియన్త్రపూడితో గర్భాన్నిష్కాన్తో నిఃసంజ్ఞతాం యాతి
అలా తీవ్రమైన బాధతో జనన మార్గంలో నలిగిపోతూ, గర్భం నుంచి బయటికి వచ్చిన వెంటనే ఆ జీవుడు అపస్మార స్థితిలోకి వెళ్ళిపోతాడు.
బాహ్యవాయుస్పర్శసమనన్తరమేవ నష్టస్మృతిపూర్వానుభూతాఖిలదుఃఖాని వర్త్తమానాన్యపి జ్ఞానాభావదవిజ్ఞాయాత్యన్తదుఃఖమనుభవతి
బయట గాలి తగిలిన వెంటనే, గతంలో అనుభవించిన అన్ని బాధలు మరిచిపోతాడు. జ్ఞానం లేకపోవడం వల్ల, ఇప్పుడు ఎదురవుతున్న తీవ్రమైన నొప్పిని మాత్రం పూర్తిగా అనుభవిస్తాడు.
ఏవం బాలత్వమాపన్నో జన్తుస్తత్రాపి స్వమలమూత్రలిత్పదేహ ఆధ్యాత్మికాదిపీడ్యమానో ఽపి వక్తుమశక్తక్షుత్తృషాపీడితో రుదితే సతి స్తనాదికం దేయమితి మన్వానాః ప్రయతన్తే
ఇలా శిశువు స్థితిలోకి వచ్చిన జీవుడు, తన మలమూత్రాలతో కళుషితమైన శరీరంతో, లోపలి బాధలు, ఆకలి దాహం తట్టుకోలేక, మాట్లాడలేక ఏడుస్తుంటే, చుట్టూ ఉన్నవారు దయతో పాలను లేదా ఇతర ఆహారాన్ని ఇవ్వాలని ప్రయత్నిస్తారు.
ఏవమనేకం దేహభోగమన్యాధీనతయానుభూయమానో దంశాదిష్వపి నివారయితుమశక్తః
ఇలా, ఇతరులపై ఆధారపడుతూ ఎన్నో శరీర బాధలు అనుభవిస్తూ, దోమలు వంటి పురుగుల కాటు నుంచి కూడా తాను రక్షించుకోలేడు.
బాల్యభావమాసాద్య మాతాపిత్రోరుపాధ్యాయస్య తాడనం సదా పర్యటనశీలత్వం పాంశుభస్మపఙ్కాదిషుక్రీడనం సదా కలహనియతత్వామ శుచిత్వం బహువ్యాపారాభాసకార్యనియతత్వం తదసంభవ ఆధ్యాత్మికదుఃఖమేవంవిధమనుభవతి
బాల్య దశకు వచ్చాక, తల్లి తండ్రి లేదా ఉపాధ్యాయుల చేత కొట్టించబడటం, ఎప్పుడూ తిరుగుతూ, మట్టిలో, బూడిదలో, మట్టిలో ఆడటం, ఎప్పుడూ గొడవలు, అపరిశుద్ధంగా ఉండటం, ఎన్నో పనులు చేయాలని బలవంతం చేయబడటం, వాటిని తప్పించుకోలేకపోవడం — ఇవన్నీ లోపలి బాధలను కలిగిస్తాయి.
సమృద్ధస్య కుటుమ్బస్య కథం భవతి వర్త్తనమ్
సంపన్నమైన కుటుంబాన్ని ఎలా నిర్వహించాలి?
అశ్వః పలాయితః కుత్ర గావః కిం నాగతా మమ
నా గుర్రం ఎక్కడికి పారిపోయింది? నా ఆవులు ఎందుకు ఇంటికి రాలేదు?
అవిచారాత్కృషిర్నష్టా పుత్రా నిత్యం రుదన్తి చ
విచారణ లేకపోవడం వల్ల పంట నాశనం అయింది. నా కుమారులు ఎప్పుడూ ఏడుస్తున్నారు.
న లభ్యతే వర్త్తనం చ రాజ బాధాతిదుఃసహా
జీవిక కోసం మార్గం దొరకడం లేదు. రాజు నుండి వచ్చే బాధ భరించలేనిది.
వ్యవసాయాక్షమశ్చాహం ప్రాత్పాః ప్రాఘూర్ణకా అమీ
నేను ఏ పనికీ పనికిరాని వాడిని. నా తోడున్నవారు కూడా సడలిపోతూ, స్థిరంగా ఉండరు.
ఏవమత్యన్తచిన్తాకులః స్వదుఃఖాని నివారయితుమక్షమో ధిగ్విధిం భాగ్యహీనం మాం కిమర్థం విదధే ఇతి దైవమాక్షిపతి
ఇలా ఎప్పుడూ ఆందోళనతో బాధపడుతూ, తన బాధలను తాను తీర్చుకోలేక, 'ఈ విధి ఎందుకు, నా అదృష్టం ఎందుకు లేదు, నన్ను ఎందుకు సృష్టించిందో' అని విధిని నిందిస్తాడు.
ప్రకంపమానావయవశ్వాసకాసాదిపీడితో లోలావిలలోచనః శ్లేష్మణ్యాత్పకణ్ఠః పుత్రదారాదిభిర్భర్త్స్యమానః కదా మరణముపయామీతి చిన్తాకులో మయి మృతే సతి మదర్జితం గృహక్షేత్రాదికం వస్తు పుత్రాదయః కథం రక్షన్తి కస్య వా భవిష్యతి
మద్ధనే పరైరపహృతే పుత్రాదీనాం కథం వర్త్తనం భవిష్యతీతి మమతాదుఃఖపరిప్లుతో గాఢం నిఃశ్వస్య స్వేన వయసా కృతాని కర్మాణి పునః పునః స్మరన్ క్షణే విస్మరతి చ సంతతస్త్వాసన్నమరణో
తన ధనం ఇతరులు తీసుకుపోతే, తన కుమారులు ఎలా బ్రతుకుతారు? మమకార బాధతో మునిగి, లోతుగా ఊపిరి తీసుకుంటూ, తన జీవితంలో చేసిన పనులను మళ్ళీ మళ్ళీ గుర్తు చేసుకుంటూ, మరచిపోతూ, మరణం దగ్గరపడుతున్నా తెలుసుకోడు.
వ్యాధిపీడితో ఽన్తస్తాపార్తః క్షణం శయ్యాయాం క్షణం మఞ్చే చ తతస్తతః పర్యటన్ క్షుత్తృటూపరిపూడితః కిఞ్చిన్మాత్రముదకం దేహీత్యతికార్పణ్యేన యాచమానస్తత్రాపి జ్వరావిష్టానాముదకం న శ్రేయస్కరమితి బ్రువతో మనసాతిద్వేషం కుర్వన్మన్ద చైతన్యో భవతి
వ్యాధితో బాధపడుతూ, లోపల మండిపోతూ, ఒకసారి మంచంపై, మరొకసారి పడకపై తిరుగుతూ, ఆకలి దాహంతో తట్టుకోలేక, కొంత నీళ్లు ఇవ్వమని దయతో అడుగుతాడు. కానీ జ్వరంతో ఉన్నవారు 'నీళ్లు మంచిది కాదు' అని చెప్పగానే, మనసులో తీవ్ర అసహ్యం కలిగి, జ్ఞానం తగ్గిపోతుంది.
తతశ్చ హస్తపాదాకర్షణే న తు క్షమో రుద్రద్భిబన్ధుజనైర్వేష్టితో వక్తుమక్షమః స్వార్జితధనాదికం కస్య భవిష్యతీతి చిన్తాపరో బాష్పావిలవిలోచనః కణ్ఠే వురఘురాయమాణే సతి శరీరాన్నిష్క్రాన్తప్రాణో యమదూతైర్భర్త్స్యమానః పాశయన్త్రితో నరకాదీన్పూర్వవదశ్నుతే
అంతలో చేతులు, కాళ్లు కదల్చలేక, చుట్టూ ఏడుస్తున్న బంధువులు, స్నేహితులతో ఉండి, మాట్లాడలేక, తన సంపాదన ఎవరిదవుతుందో ఆలోచిస్తూ, కన్నీళ్లు కళ్లలో నిలిచిపోతాయి. గొంతు గర్జిస్తూ, ప్రాణం శరీరం విడిచినప్పుడు, యమదూతలు పట్టుకుని, బంధించి, నరకాది లోకాల్లో మునుపటి విధంగా అనుభవించాల్సి వస్తుంది.
తథైవ జీవినః సర్వ ఆకర్మప్రక్షయాద్ భృశమ్
అలాగే, అన్ని జీవులు తమ కర్మ పూర్తయ్యే వరకు తీవ్రమైన బాధలను అనుభవిస్తూనే ఉంటారు.
అభ్యసేత్పరమం జ్ఞానం జ్ఞానాన్మోక్షమవాన్పుయాత్
ఉత్తమమైన జ్ఞానాన్ని సాధన చేయాలి; ఆ జ్ఞానంతోనే ముక్తిని పొందవచ్చు.
తస్మాత్సంసారమోక్షాయ పరం జ్ఞానం సమభ్యసేత్
కాబట్టి, ఈ జనన మరణాల బంధం నుండి విముక్తి కోసం, పరమ జ్ఞానాన్ని మనం పట్టుదలతో అభ్యసించాలి.
హరిం న సేవతే యస్తు కో ఽన్యస్తస్మాదచేతనః
హరిను సేవించని వాడు కన్నా మరొకరు ఎంత మూర్ఖుడు ఉంటారు?
ఆస్థితే కామదే విష్ణో నరా యాన్తి హి యాతనామ్
విష్ణువు మీద భక్తి లేక, కోరికల్లో మునిగిపోయిన వారు తప్పకుండా బాధలు అనుభవిస్తారు.
స్థితే ఽపి జ్ఞానరహితాః పచ్యన్తే నరకేష్వహో
జ్ఞానం లేని వారు బ్రతికుండగానే నరకంలో పడి పిడియుత్తారు, హాయ్!
శాశ్వతం భావయన్త్యజ్ఞా మహామోహసమావృతాః
పెద్ద మాయలో చిక్కుకున్న అజ్ఞానులు ఈ లోకాన్ని శాశ్వతమని భావిస్తారు.
సంసారచ్ఛేదకం విష్ణుం న భజేత్సో ఽతిపాతకీ
సంసార బంధాన్ని తొలగించే విష్ణువును భజించని వాడు గొప్ప పాపి.
హరిధ్యానపరో విప్ర చణ్డాలో ఽపి మహాసుఖీ
ఓ బ్రాహ్మణా, హరి ధ్యానంలో లీనమైన చండాలుడైనా అతడు మహా ఆనందాన్ని పొందుతాడు.
ఆత్మానమాశ్వాస్య ఉత్పత్తేరనన్తరం సత్సంగేన విష్ణోశ్చరితశ్రవణేన చ విశుద్ధమనా భూత్వా సత్కర్మాణి నిర్వర్త్య అఖిలజగదన్తరాత్మనః సత్యజ్ఞానానన్దమయస్య శక్తిప్రభావానుష్టితవిష్టపవర్గస్య లక్ష్మీపతేర్నారాయణస్య సకలసురాసురయక్షగన్ధర్వరాక్షసపన్న గమునికిన్నరసమూహార్చితచరణకమలయుగం భక్తితః సమభ్యర్చ్య దుఃసహః సంసారచ్ఛేదస్యకారణభూతం వేదరహస్యోపనిషద్భిః పరిస్ఫుటం సకలలోకపరాయణం హృదినిధాయ దుఃఖతరమిమం సంస్కారాగారమతిక్రమిష్యామీతి మనసి భవయతి
తనను తాను ఓదార్చుకుని, పుట్టిన తర్వాత సత్సంగంతో, విష్ణువు చరిత్ర విని, మనస్సు పవిత్రంగా చేసుకుని, సత్కర్మలు చేస్తూ, సమస్త లోకాల అంతరాత్మ అయిన, సత్యం, జ్ఞానం, ఆనందమయుడైన, తన శక్తితో లోకాలను నడిపించే లక్ష్మీపతి నారాయణుని పద్మపాదాలను భక్తితో పూజించి, వేదరహస్యాలు, ఉపనిషత్తులు చెప్పిన సంసార బంధాన్ని తెంచే మార్గాన్ని హృదయంలో నిలిపి, ఈ దుఃఖమయం అయిన సంస్కారాల గృహాన్ని దాటి పోతానని మనసులో సంకల్పిస్తాడు.
తతస్తు తరుణభావేన ధనార్జనమర్జితస్య రక్షణం తస్య నాశవ్యయాదిషు చాత్యన్తదుఃఖితా మాయయా మోహితాః కామక్రోధాదిదుష్టమనసాః సదాసూయాపరాయణాః పరస్వపరస్త్రీహరణోపాయపరాయణాః పుత్రమిత్రకలత్రాదిభరణోపాయచిన్తాపరాయణా వృథాహఙ్కారదూషితాః పుత్రాదిషు వ్యాధ్యాది పీడితేషు సత్సు సర్వవ్యాత్పిం పరిత్యజ్య రోగాదిభిః క్లేశితానాం సమీపే స్వయమాధ్యాత్మికదుఃఖేన పరిప్లుతా వక్ష్యమాణప్రకారేణ చితామశ్నువతే
తరువాత యవ్వనంలో ధనం సంపాదించటం, సంపాదించినదాన్ని కాపాడటం, అది పోవడం, ఖర్చు అవడం వల్ల తీవ్రమైన బాధను అనుభవిస్తాడు. మాయ వల్ల మోసపోయి, కోపం, కామం వంటి దుష్టమనస్సుతో, ఎప్పుడూ అసూయతో, పరధనం, పరస్త్రీలను దక్కించుకోవాలని ప్రయత్నిస్తూ, కుమారులు, స్నేహితులు, భార్య మొదలైనవారిని పోషించడానికి ఆలోచనల్లో మునిగిపోతూ, వ్యర్థమైన అహంకారంతో, పిల్లలు వ్యాధులతో బాధపడితే అన్నీ వదిలిపెట్టి, తానే లోపలి బాధతో మునిగి, చివరికి చితపైకి చేరతాడు.
అన్ని అవయవాలు వణికిపోతూ, ఊపిరాడక, దగ్గుతో బాధపడుతూ, కన్నులు చీకటి పట్టి, గొంతు శ్లేష్మంతో నిండిపోతూ, కుమారులు, భార్య మొదలైనవారు మందలించగా, 'ఎప్పుడు మరణం వస్తుందో?' అని ఆందోళన పడతాడు. తాను చనిపోయిన తర్వాత తాను సంపాదించిన ఇల్లు, పొలం, ఇతర వస్తువులను కుమారులు ఎలా కాపాడతారు? అవి ఎవరిదవుతాయో?' అని ఆలోచిస్తూ ఉంటాడు.