తస్మాత్కృతానాం పాపానాం పుణ్యానాం చైవ సత్తమ
కాబట్టి, మానవులలో ఉత్తముడా, చేసిన పాపపుణ్యాలన్నింటికీ—
నాభుక్తం క్షీయతే కర్మ కల్పకోటిశతైరపి
వందల కోట్ల కల్పాలు గడిచినా, అనుభవించని కర్మ నశించదు.
సర్వకర్మఫలం భుక్తే పరిపూర్ణః సనాతనః
శాశ్వతుడు అన్ని కర్మఫలాలను పూర్తిగా అనుభవిస్తాడు.
సూజత్యవతి చాత్త్యేతత్సర్వం సర్వభుగవ్యయః
అతడు ఈ సమస్తాన్ని సృష్టిస్తాడు, కాపాడుతాడు, అంతంలో లీనమవుతాడు; అన్ని ఫలితాలను అనుభవించేవాడూ, అంతం చేయువాడూ ఆయనే.
స్థావరా ఇతి విఖ్యాతా మహామోహసమావృతాః
స్థావరాలు అని పిలవబడేవి మహామోహంలో కూరుకుపోయి ఉంటాయి.
స్థావరత్వే పృథివ్యాముత్పబీజాని జలసేకానుపదం సుసంస్కారసామగ్రీవశాదన్తరుష్మప్రపాచితాన్యుచ్ఛూనత్వమాపద్య తతో మూలభావం తన్మూలాదఙ్కురోత్పత్తిస్తస్మాదపి పర్ణకాణ్డనాలాదికం కాణ్డేషు చ ప్రసవమాపద్యన్తే తేషు చ పుష్పసంభవః
భూమిలో స్థావరత్వం ఉన్నప్పుడు, విత్తనాలు పుట్టుతాయి; వాటికి నీళ్లు పోసిన తర్వాత, సరైన పరిస్థితులు కలిసివచ్చినప్పుడు, సూర్యుని వేడితో అవి పక్వమై, ఉబ్బిపొంగి, మూలంగా మారతాయి. ఆ మూలం నుంచి మొక్క పుట్టి, దానినుంచి ఆకులు, కాండాలు, దండలు వస్తాయి. కాండాల్లో మరింత పెరుగుదలతో పుష్పాలు ఏర్పడతాయి.
తతశ్చ క్రిమయో భూత్వా సదాదుఃఖబహులాః క్షణార్ధ్దం జీవన్తః క్షణార్ధ్దం మ్రియమాణా బలవత్ప్రాణిపీడాయాం నివారయితుమక్షమాః శీతవాతాదిక్లేశభూయిష్ఠా నిత్యం క్షుధాక్షుధితా మలమూత్రాదిషు సచరన్తో దుఃఖమనుభవన్తి
తర్వాత అవి పురుగులుగా మారి ఎప్పుడూ బాధతో నిండిపోతుంటాయి. క్షణార్ధం మాత్రమే బ్రతికి, క్షణార్ధంలోనే చనిపోతూ, ఇతర ప్రాణుల బాధను తట్టుకోలేక, చలివాతాదికల వల్ల ఎక్కువగా బాధపడుతూ, ఎప్పుడూ ఆకలితో, దప్పితో, మలమూత్రాలలో తిరుగుతూ దుఃఖాన్ని అనుభవిస్తాయి.
అణ్డజత్వే ఽపి వాతాశనామాంసామేధ్యాద్యశనాశ్చ పరపీడాపరాయణా నిత్యం దుఃఖబహులా గ్రామ్యపశుయోనిమాగతా అపి స్వజాతివియోగభారోద్వహనపాశాదిబన్ధనతాడనహలాదిధారణాదిసర్వదుఃఖాన్యనుభవన్తి
గుడ్డు జన్మలోనూ, కొందరు వాయువును, మాంసాన్ని, మలినమైనవి తింటారు. ఇతరులను హింసించడమే ధ్యేయంగా ఎప్పుడూ దుఃఖంతో నిండిపోతుంటారు. గ్రామ పశువులుగా జన్మించినా, తమ జాతి నుంచి వేరుపడటం, భారాలు మోసడం, కట్టడం, కొట్టడం, యoke పెట్టడం వంటి అన్ని రకాల బాధలను అనుభవిస్తారు.
కేచిచ్చ పుణ్యవిశేషాద్యుత్క్రమేణాపి మనుష్యజన్మాశ్నువతే
అయితే, కొందరు ప్రత్యేక పుణ్యఫలంతో క్రమంగా మనుష్య జన్మను పొందుతారు.
మనుష్యజన్మ నాపి చ చర్మకారచణ్డాలవ్యాధానాపితరజకకుంభకారలోహకారస్వర్ణకారతన్తువాచసౌచికజటిలసిద్ధధావకలేఖకభృతకశాసనహారినీచభృత్యద్రరిదహీనాఙ్గాధికాఙ్గత్వాది దుఃఖబహులజ్వరతాపశీతశ్లేష్మగుల్మపాదాక్షిశిరోగర్భపార్శ్వవేదనాదిదుఃఖమనుభవన్తి
మనుష్యత్వే ఽపి యదా స్త్రీపురుషయోర్వ్యవాయస్తత్సమయేరేతో యదా జరాయుం ప్రవిశతి తదైవ కర్మవశాజ్జన్తుః శుక్రేణ సహ జరాయుం ప్రవిశ్య శుక్రశోణితకలలే ప్రవర్త్తతే
మనుష్య జన్మలోనూ, పురుషుడు-స్త్రీ కలయిక సమయంలో, శుక్రం గర్భంలోకి ప్రవేశిస్తుంది. అప్పుడు కర్మబలంతో ఆ జీవి కూడా శుక్రంతో పాటు గర్భంలోకి ప్రవేశించి, శుక్రశోణిత మిశ్రమంలో అభివృద్ధి చెందడం ప్రారంభిస్తుంది.
పలవలభావముపేత్య మాసే ప్రాదేశమాత్రత్వమాపద్యతే
ముద్ద రూపాన్ని పొంది, నెల రోజుల్లో వేళ్ల వెడల్పు పరిమాణాన్ని పొందుతుంది.
తతః ప్రభృతి వాయువశాచ్చైతన్యాభావే ఽపి మాతురుహ్యే దుఃసహతాపల్కేశతయైకత్ర స్థాతుమశక్యత్వాద్ భ్రమతి
అప్పటి నుంచి, ప్రాణశక్తి లేకపోయినా, గర్భంలో తీవ్ర వేదనతో ఒకచోట నిలవలేక, గాలి ప్రభావంతో లోపల తిరుగుతూ బాధపడుతుంది.
మయా పోషితా దారాశ్చ స్వకర్మవశాదన్యతో గతాః
నేను పోషించిన భార్యలు కూడా తమ కర్మబలంతో వేరే చోటికి వెళ్లిపోయారు.
అహో దుఖం హి దేహినామ్
అయ్యో! శరీరధారులకే నిజంగా దుఃఖమే మిగిలింది.
భృత్యభిత్రకలత్రార్థమన్యద్ద్రవ్యం హృతం మయా
పనివారు, పిల్లలు, భార్య కోసం నేను ఇతరుల ధనాన్ని దోచుకున్నాను.
దృష్ట్వాన్యస్య శ్రియం పూర్వం సతత్పో ఽహమసూయయా ఖితః
మునుపు ఇతరుల ఐశ్వర్యాన్ని చూసి, ఎప్పుడూ అసూయతో బాధపడేవాడిని.
కాయేన మనసా వాచా పరపీడామకారిషమ్తేన పాపేన దహ్యామి త్వహమేకో ఽతిదుఃఖితః
శరీరంతో, మనసుతో, మాటతో ఇతరులకు హాని చేశాను. ఆ పాపం వల్ల నేనే ఒక్కడే తీవ్రంగా బాధపడుతూ కాలిపోతున్నాను.
ఏవం బహువిధం గర్భస్థో జన్తుర్విలప్య స్వయమేవ వా
ఇలా గర్భంలో ఉన్నప్పుడే ఆ జీవి ఎన్నో విధాలుగా లోపలగానీ, బయటగానీ విలపిస్తాడు.
యతస్తన్మాతుః ప్రసూతిసమయే సతి గర్భస్థోదేహీ నారదమునే వాయునాపరిపీడితో మాతుశ్చాపి దుఃఖం కుర్వన్కర్మపాశేన బలాద్యోనిమార్గాన్నిష్క్రామన్సకలయాతనాభోగమేకకాలభవమనుభవతి
నారద మునీశ్వరా! జననం సమయంలో గర్భంలో ఉన్న జీవుడు గాలి వలన బాధపడుతూ తల్లి కూడా నొప్పి అనుభవిస్తుంది. కర్మబంధంతో బలవంతంగా జనన మార్గం ద్వారా బయటికి రావాల్సి వస్తుంది. అప్పుడు అన్ని రకాల బాధలను ఒకేసారి అనుభవిస్తాడు.
తేనాతిక్లేశేన యోనియన్త్రపూడితో గర్భాన్నిష్కాన్తో నిఃసంజ్ఞతాం యాతి
అలా తీవ్రమైన బాధతో జనన మార్గంలో నలిగిపోతూ, గర్భం నుంచి బయటికి వచ్చిన వెంటనే ఆ జీవుడు అపస్మార స్థితిలోకి వెళ్ళిపోతాడు.
బాహ్యవాయుస్పర్శసమనన్తరమేవ నష్టస్మృతిపూర్వానుభూతాఖిలదుఃఖాని వర్త్తమానాన్యపి జ్ఞానాభావదవిజ్ఞాయాత్యన్తదుఃఖమనుభవతి
బయట గాలి తగిలిన వెంటనే, గతంలో అనుభవించిన అన్ని బాధలు మరిచిపోతాడు. జ్ఞానం లేకపోవడం వల్ల, ఇప్పుడు ఎదురవుతున్న తీవ్రమైన నొప్పిని మాత్రం పూర్తిగా అనుభవిస్తాడు.
ఏవం బాలత్వమాపన్నో జన్తుస్తత్రాపి స్వమలమూత్రలిత్పదేహ ఆధ్యాత్మికాదిపీడ్యమానో ఽపి వక్తుమశక్తక్షుత్తృషాపీడితో రుదితే సతి స్తనాదికం దేయమితి మన్వానాః ప్రయతన్తే
ఇలా శిశువు స్థితిలోకి వచ్చిన జీవుడు, తన మలమూత్రాలతో కళుషితమైన శరీరంతో, లోపలి బాధలు, ఆకలి దాహం తట్టుకోలేక, మాట్లాడలేక ఏడుస్తుంటే, చుట్టూ ఉన్నవారు దయతో పాలను లేదా ఇతర ఆహారాన్ని ఇవ్వాలని ప్రయత్నిస్తారు.
ఏవమనేకం దేహభోగమన్యాధీనతయానుభూయమానో దంశాదిష్వపి నివారయితుమశక్తః
ఇలా, ఇతరులపై ఆధారపడుతూ ఎన్నో శరీర బాధలు అనుభవిస్తూ, దోమలు వంటి పురుగుల కాటు నుంచి కూడా తాను రక్షించుకోలేడు.
బాల్యభావమాసాద్య మాతాపిత్రోరుపాధ్యాయస్య తాడనం సదా పర్యటనశీలత్వం పాంశుభస్మపఙ్కాదిషుక్రీడనం సదా కలహనియతత్వామ శుచిత్వం బహువ్యాపారాభాసకార్యనియతత్వం తదసంభవ ఆధ్యాత్మికదుఃఖమేవంవిధమనుభవతి
బాల్య దశకు వచ్చాక, తల్లి తండ్రి లేదా ఉపాధ్యాయుల చేత కొట్టించబడటం, ఎప్పుడూ తిరుగుతూ, మట్టిలో, బూడిదలో, మట్టిలో ఆడటం, ఎప్పుడూ గొడవలు, అపరిశుద్ధంగా ఉండటం, ఎన్నో పనులు చేయాలని బలవంతం చేయబడటం, వాటిని తప్పించుకోలేకపోవడం — ఇవన్నీ లోపలి బాధలను కలిగిస్తాయి.
తాని పుష్పాణి కానిచిదఫలాని కానిచిత్ఫలహేతుభూతాని తేషు పుష్పేషు వృద్ధభావేషు సత్సు తత్పుష్పమూలతస్తుషోత్పత్తిర్జాయతే తేషు తుషు భోక్తౄణాం ప్రాణినాం సంస్కారసామగ్రీవశాద్ధిమరశ్మికిరణాసన్నతయా తదోషధిరసస్తుషాన్తః ప్రవిశ్య క్షీరభావం సమేత్య స్వకాలే తణ్డులాకారతాముపగమ్య ప్రాణినాం భోగసంస్కారవశాత్సంవత్సరే ఫలినః స్యుః
ఆ పువ్వులలో కొన్ని ఫలిస్తాయి, కొన్ని ఫలించవు, మరికొన్ని ఫలానికి కారణమవుతాయి. ఆ పువ్వులు పండిన తర్వాత వాటి వేరుల దగ్గర నుంచి పొట్టు ఏర్పడుతుంది. ఆ పొట్టులో, జీవులు అనుభవించే ఫలితాలు, సూర్యకిరణాల సమీపం వల్ల, ఆ మొక్క రసం లోపలికి ప్రవేశించి, పాల రూపాన్ని పొంది, తన సమయానికి బియ్యం రూపాన్ని సంతరించుకుంటుంది. జీవుల అనుభవాల ప్రకారం, ఏడాది తరువాత అవి ఫలిస్తాయి.
తత ఏవ పద్మయోనిమాగత్య బలవద్వాధోద్వేజితా వృథోద్వేగభూయిష్ఠాః క్షుత్క్షాన్తా నిత్యం వనచారిణో మాతృష్వపి విషయాతురా వాతాదిక్లేషబహులాః కశ్మింశ్చిజ్జన్మని తృణాశనాః కస్మింశ్చిజ్జన్మని మాంసామేధ్యాద్యదనాః కస్మింశ్చిజ్జన్మని కన్దమూలఫలాశనా దుర్బలప్రాణిపీడానిరతా దుఃఖమనుభవన్తి
అక్కడినుంచి కమలజననంలోకి వచ్చి, తీవ్రమైన వేదనతో కలవరపడి, వ్యర్థమైన ఆందోళనతో నిండిపోతూ, ఎప్పుడూ ఆకలితో, దప్పితో అడవుల్లో తిరుగుతూ, తల్లుల మధ్య కూడా విషయాసక్తులై, వాయువాదికల బాధతో బాధపడతారు. కొన్ని జన్మల్లో గడ్డి తింటారు, మరికొన్ని జన్మల్లో మాంసం, మలినమైనవి తింటారు, ఇంకొన్ని జన్మల్లో కందులు, మూలాలు, పండ్లు తింటారు. బలహీనమైన ప్రాణులను హింసిస్తూ, దుఃఖాన్ని అనుభవిస్తారు.
మనుష్య జన్మలో కూడా, చర్మకారుడు, చండాలుడు, వేటగాడు, మాలీ, కుంభకారుడు, కమ్మరి, బంగారుకారుడు, నేసవాడు, దర్జీ, జటిలుడు, సిద్ధుడు, ధవకుడు, లేఖకుడు, పనివాడు, సేవకుడు, పేదవాడు, శరీర లోపాలు ఉన్నవాడు ఇలా ఎన్నో బాధలతో కూడిన జన్మలు ఉంటాయి. జ్వరం, వేడి, చలి, కఫం, గడ్డలు, కాళ్లు, కళ్ళు, తల, గర్భం, పక్కలు మొదలైన వాటిలో వేదనతో బాధపడతారు.
మాసే ద్వితీయే పూర్ణే పురుషాకారమాత్రతాముపగమయ మాసత్రితయే పూర్ణే కరచరణాద్యవయవభావముపగమ్య చతుర్షు మాసేషు గతేషు సర్వావయవానాం సంధిభేదపరిజ్ఞానం పఞ్చస్వతీతేషు నఖానామభివ్యఞ్జకకతా షట్స్వతీతేషు నఖసంధిపరిస్ఫుటతాముపగమ్య నాభిసూత్రేణ పుష్యమాణమమేధ్యమూత్రసిక్తాఙ్గం జరాయుణా బన్ధితరక్తాస్థిక్రిమివసామజ్జాస్నాయుకేశాదిదూషితే కుత్సితే శరీరే నివాసినం స్వయమప్యేవం పరిదూషితదేహం మాతుశ్చ కట్వమ్లలవణాత్యుష్ణభుక్తదహ్యమాత్మానం దృష్ట్వా దేహీ పూర్వజన్మస్మరణానుభావాత్పూర్వానుభూతనరకదుఃథాని చ స్మృత్వాన్తర్దుఃఖేన చ పరిదహ్యమానో మాతుర్దేహాతిమూత్రాదిరుక్షేణ దహ్యమాన ఏవం మనసి ప్రలయతి
రెండవ నెల పూర్తయ్యాక, మానవ రూపాన్ని పొందుతుంది. మూడవ నెల పూర్తయ్యాక, చేతులు, కాళ్లు మొదలైన అవయవాలు ఏర్పడతాయి. నాలుగు నెలలు పూర్తయితే, అన్ని అవయవాల సంధులు స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. ఐదు నెలలు పూర్తయితే, గోర్లు కనిపించటం మొదలవుతుంది. ఆరు నెలలు పూర్తయితే, గోర్ల సంధులు స్పష్టంగా అవుతాయి. నాభి తాడుతో పోషించబడుతూ, మలమూత్రంలో తడిసి, గర్భపాశంతో బంధించబడి, రక్తం, ఎముకలు, పురుగులు, కొవ్వు, మజ్జ, స్నాయులు, జుట్టు మొదలైన వాటితో కలిసిన మలినమైన శరీరంలో నివసిస్తూ, తాను ఇలా అపవిత్రమైన శరీరంలో ఉన్నానని తెలుసుకుని, తల్లి తినే కారం, పులుపు, ఉప్పు, ఎక్కువ వేడి పదార్థాల వల్ల బయట నుంచి కాలిపోతూ, గత జన్మలు, నరక బాధలు గుర్తు చేసుకుని లోపల నుంచి తాపంతో కాలిపోతూ, మనసులో విచారిస్తాడు.
అహో ఽత్యన్తపాపో ఽహంపూర్వజన్మనిభృత్యాపత్యమిత్రయోషిద్గృహక్షేత్రధనధాన్యాదిష్వత్యన్తరాగేణ కలత్రపోషణార్థం పరధనక్షేత్రాదికం పశ్యతో హరణాద్యుపాయైరపహ్యత్య కామాన్ధతయా పరస్త్రీహరణాదికమనుభూయ మహాపాపాన్యాచరంస్తైః పాపైరహమేక ఏవంవిధనరకాననుభూయ పునః స్థావరాదిషు మహాదుఃఖమనుభూయ సంప్రతి జరాయుణా పరివేష్టితో ఽన్తర్దుఖేన బహిస్తాపేన చ దహ్యామి
అయ్యో! నేను ఎంత పాపిష్టుడిని! గత జన్మల్లో, పనివారు, పిల్లలు, స్నేహితులు, భార్య, ఇల్లు, పొలం, ధనం, ధాన్యం మొదలైన వాటిపై తీవ్రమైన మమకారం వల్ల, భార్య పోషణ కోసం ఇతరుల ధనం, పొలం మొదలైనవాటిని తపించి, దొంగతనం వంటి మార్గాల్లో, కామాంధుడై, పరస్త్రీ అపహరణ వంటి మహాపాపాలు చేశాను. ఆ పాపాల వల్ల నేనే నరక బాధలు అనుభవించి, మళ్లీ స్థావరాది జన్మల్లో మహా దుఃఖాన్ని అనుభవించి, ఇప్పుడు గర్భపాశంతో చుట్టబడి, లోపల తాపంతో, బయట బాధతో కాలిపోతున్నాను.
ఆత్మానమాశ్వాస్య ఉత్పత్తేరనన్తరం సత్సంగేన విష్ణోశ్చరితశ్రవణేన చ విశుద్ధమనా భూత్వా సత్కర్మాణి నిర్వర్త్య అఖిలజగదన్తరాత్మనః సత్యజ్ఞానానన్దమయస్య శక్తిప్రభావానుష్టితవిష్టపవర్గస్య లక్ష్మీపతేర్నారాయణస్య సకలసురాసురయక్షగన్ధర్వరాక్షసపన్న గమునికిన్నరసమూహార్చితచరణకమలయుగం భక్తితః సమభ్యర్చ్య దుఃసహః సంసారచ్ఛేదస్యకారణభూతం వేదరహస్యోపనిషద్భిః పరిస్ఫుటం సకలలోకపరాయణం హృదినిధాయ దుఃఖతరమిమం సంస్కారాగారమతిక్రమిష్యామీతి మనసి భవయతి
తనను తాను ఓదార్చుకుని, పుట్టిన తర్వాత సత్సంగంతో, విష్ణువు చరిత్ర విని, మనస్సు పవిత్రంగా చేసుకుని, సత్కర్మలు చేస్తూ, సమస్త లోకాల అంతరాత్మ అయిన, సత్యం, జ్ఞానం, ఆనందమయుడైన, తన శక్తితో లోకాలను నడిపించే లక్ష్మీపతి నారాయణుని పద్మపాదాలను భక్తితో పూజించి, వేదరహస్యాలు, ఉపనిషత్తులు చెప్పిన సంసార బంధాన్ని తెంచే మార్గాన్ని హృదయంలో నిలిపి, ఈ దుఃఖమయం అయిన సంస్కారాల గృహాన్ని దాటి పోతానని మనసులో సంకల్పిస్తాడు.