స్వభవం భూతనిలయమోఙ్కారాఖ్యమకల్మషమ్
ఆయన స్వభావంగా, భూతాల నివాసస్థానంగా, పవిత్రమైన ఓంకారమనే పేరుతో ప్రసిద్ధుడిగా ఉన్నాడు.
ఉపాస్యమానం వివిధైర్లోకపాలైర్దిగీశ్వరైః
వివిధ లోకపాలకులు, దిక్పాలకులు ఆయన్ని పూజిస్తున్నారు.
మూర్తిమద్భిః సముద్రైశ్య నదీభిశ్చ సరోవరైః
రూపమున్న సముద్రాలు, నదులు, సరస్సులు ఆయన్ని సేవిస్తున్నాయి.
వాపీకూపతడాగాద్యైర్మూర్తిమద్భిశ్చ పర్వతైః
వాపీలు, బావులు, చెరువులు, రూపమున్న పర్వతాలు కూడా ఆయన్ని సేవిస్తున్నాయి.
కలాకాష్ఠానిమేషైశ్చ ఋతుభిశ్చాయనైర్యుగైః
కాలాలు, కాష్ఠాలు, నిమిషాలు, ఋతువులు, అయనాలు, యుగాలు — ఇవన్నీ కాలాన్ని కొలిచే విధానాలు.
ఋక్షైర్యోగైశ్చ కరణైః పౌర్ణమాసేందుసంక్షయైః
నక్షత్రాలు, గ్రహయోగాలు, తిథులు, పౌర్ణమి, చంద్రుడు క్షీణించడమూ — ఇవి కూడా కాలాన్ని తెలియజేస్తాయి.
సత్యానృతైశ్చ దేవేశో వేష్టితో ధర్మపావకః
దేవతల అధిపతి అయిన ధర్మాగ్ని, సత్యం, అసత్యం రెండింటి మధ్యలో ఉండి చుట్టుముట్టబడ్డాడు.
సత్త్వేన రజసా చైవ తమసా చ పితామహః
పితామహుడు సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు అనే మూడు గుణాలతో ఆవరించబడ్డాడు.
వాయునా శ్లేష్మపిత్తాభ్యాం మూర్తైరాతఙ్కనామభిః
వాయువు, శ్లేష్మం, పిత్తం, ఇంకా వ్యాధులుగా పిలవబడే రూపాలతో కూడి ఉన్నాడు.
అనుక్తైరపి భూతైశ్చ సంవృతో లోకకృత్స్వయమ్
మాటలతో చెప్పని భూతాలతో కూడి, లోకాలను సృష్టించినవాడు కూడా చుట్టుముట్టబడ్డాడు.
తేషాం మధ్యే ఽవిశత్సౌరిః సవ్రీడేవ వధూర్యథా
అందరి మధ్యలో, శౌరి సిగ్గుతో ఉన్న వధువు లాగా ప్రవేశించాడు.
తే ప్రవిష్టం యమం దృష్ట్వా సకాయస్థం సనారదమ్
యముడు తన శరీరంతో, నారదునితో కలిసి ప్రవేశించినదాన్ని చూసారు.
సంప్రాప్తో హి లోకకరం ద్రష్టుం దేవం పితామహమ్
అతడు లోకాలను సృష్టించిన దేవుడైన పితామహుణ్ణి దర్శించడానికి అక్కడికి వచ్చాడు.
సో ఽయమభ్యాగతః కస్మాత్కఞ్చిత్క్షేమం దివౌకసామ్
ఇతడు ఎందుకు వచ్చాడు? దేవతలకు ఏదైనా మేలు తేవడానికి వచ్చాడేమో?
లేఖకః సమనుప్రాప్తో దైన్యేన మహతాన్వితః
లేఖకుడు, గొప్ప దుఃఖంతో బాధపడుతూ అక్కడికి వచ్చాడు.
యన్న దృష్టం శ్రున్త వాపి తదిహైవ ప్రదృశ్యతే
ఇప్పటివరకు చూడని, వినని విషయం ఇక్కడ ఇప్పుడు ప్రత్యక్షమవుతోంది.
నిపపాతాగ్రతో విప్రా బ్రహ్మణో రవినన్దనః
సూర్యుని కుమారుడు బ్రహ్మదేవుని ముందు పడిపోయాడు, బ్రాహ్మణులారా!
పరిభూతో ఽస్మి దేవేశ యన్మార్జితపటః కృతః
దేవతల అధిపతీ! నా లేఖను తుడిచివేయడం వల్ల నేను అవమానించబడ్డాను.
ఏవం బ్రువన్స నిశ్చేష్టో బభూవ ద్విజసంత్తమాః
అలా చెప్పి, అతడు కదలకుండా నిలిచిపోయాడు, ఉత్తమ బ్రాహ్మణులారా!
యోర్ఽథం రోదయతే లోకాన్సర్వాన్స్థావరజ గమాన్
ఎవడు స్థావరజంగమమయిన సమస్త లోకాలను ధనానికి ఏడిపిస్తాడో,
అథవా సత్యగాథేయం లౌకికీ ప్రతిభాతి నః
లేకపోతే, ఈ లోకంలో చెప్పే నిజమైన మాట మనకు గుర్తొస్తోంది:
నహి దుష్కృతకర్మా హి నరః ప్రాప్నోతి శోభనమ్
దుష్టకర్మ చేసిన మనిషికి మంచి ఫలితం ఎప్పుడూ దక్కదు.
లోకానాం సమచిత్తానాం మతం జ్ఞాత్వా హి వేధసః
ప్రపంచాలలో సమానమైన మనసు కలిగినవారి అభిప్రాయాన్ని, సృష్టికర్త అయిన బ్రహ్మగారి అభిప్రాయాన్ని తెలుసుకున్నాడు.
భుజాభ్యాం సాధుపీనాభ్యాం లోకమూర్తిరుదారధీః
బలమైన, సుందరమైన భుజాలతో, ఉదారమైన మనసుతో ప్రపంచమంతటినీ ఆకారంగా ధరించినవాడు.
సకాయస్థమువాచేదం వ్యోమమూర్తిం రవేః సుతమ్
తనతో ఉన్న స్నేహితులతో కలిసి, ఆకాశాన్ని ఆకారంగా ధరించిన సూర్యుని కుమారుడిని ఇలా అడిగాడు.
కేనాపమార్జితో దేవపటో లోకపటస్తవ
నీ దివ్య వస్త్రాన్ని, ప్రపంచానికి వస్త్రంగా ఉన్నదాన్ని ఎవరు శుభ్రం చేశారు?
అపనేష్యతి మార్తణ్డే దుఃఖం హృదయసంస్థితమ్
సూర్యుడు మనసులో ఉన్న బాధను పూర్తిగా తొలగిస్తాడు.
విలోక్య వక్త్రం కుశకేతుసూనోః సగద్గదం మన్దముదీరయన్వచః
కుశకేతువు కుమారుని ముఖాన్ని చూసి, కొంత తడబడుతూ, మెల్లగా మాటలు చెప్పాడు.
మరణాదధికం దేవ యత్ప్రతాపస్య ఖణ్డనమ్
దేవా! కీర్తిని పోగొట్టుకోవడం మరణం కన్నా ఎక్కువ బాధాకరం.
అన్ధకూపే నిపతతి స చాశు నరకే ధ్రువమ్
అతడు అంధకారపు గుహలో పడిపోతాడు, వెంటనే నరకంలోకి కూడా వెళ్తాడు.