ఒకప్పుడు ప్రాచీన ఋషులు మంత్రాల స్వరూపాన్ని, వాటి గుణధర్మాలను విశదీకరించారు. వారు ఇలా వివరించారు: యాజ్ఞిక కర్మలు లేకుండా, కన్ను లేకుండా, బంధించబడినట్టు, స్థిరంగా ఉండే మంత్రాలు కూడా ఉంటాయి. అవి విరిగిపోయినవి, నిద్రలో ఉన్నవి, మత్తులో ఉన్నవి, పిచ్చివాటిలా, లేదా మూర్ఛలో ఉన్నవిగా కనిపిస్తాయి. కొన్ని మంత్రాలు బాల్య స్థితిలో, కొన్ని యవ్వనంలో, మరికొన్ని ప్రౌఢాప్యంలో, మరికొన్ని వృద్ధాప్యంలో ఉంటాయి. కొన్ని ఆయుధం లేకుండా ఉంటాయి. జీవశక్తి లేకుండా ఉండేవి, గళం బలహీనంగా ఉండేవి, బీజం రాహిత్యంతో ఉండేవి, వణుకుతూ ఉండేవి కూడా ఉంటాయి. చెయ్యి, కాలు లేని మంత్రాలు, అతిగా కోపంగా ఉండేవి, అత్యంత క్రూరంగా ఉండేవి, సిగ్గుతో తలదించుకునేవి కూడా ఉంటాయి. మరికొన్ని మంత్రాలు అత్యంత వృద్ధాప్యంలోకి చేరి, ప్రేమాభావం లేకుండా, బాధలో ఉండేవిగా ఉంటాయి. ఈ మంత్రాలు కలిసివుండొచ్చు, విడిపోయివుండొచ్చు, లేదా మూడు భాగాలుగా ఉండొచ్చు. వాటి యోగంలో శబ్దం కూడా ఉంటుంది. నాలుగు విధాలా, అయిదు విధాలా విరిగిన మంత్రాన్ని “భిన్నమైనది” అని అంటారు. దారి ముడిడి మంత్రం ఫలితాన్ని చాలా కష్టంగా ఇస్తుంది. శక్తి లేని మంత్రం ఫలితం చాలా కాలం తర్వాతే ఇస్తుంది. దారి తప్పిన మంత్రం, భక్తులకు ఫలితాన్ని చాలా కాలం తర్వాతే ఇస్తుంది. “బధిరమైన మంత్రం” కష్టపడి కొంత ఫలితాన్ని ఇస్తుంది. కన్ను లేని మంత్రం ఎంత కష్టపడినా ఫలితాన్ని ఇవ్వదు. “హంస”, “ఇందు”, “స”, “ఫ”, లేదా కవచంతో కూడిన మంత్రాలు మధ్యలోనూ, తలపై రెండు భాగాల్లోనూ “ల” మరియు “క” లేకుండా ఉంటే, అప్పుడు అగ్ని, వాయువుతో కలిసినట్లుగా, మనువు వంశానికి చెందిన మంత్రం తలపై ఉంటుంది. రెండు, మూడు, ఆరు, లేదా ఎనిమిది అక్షరాల మంత్రంలో కన్నీటి ధార కనిపిస్తుంది. “హ” అక్షరం శక్తిగా ఉంటే, ఆ మంత్రం శక్తివంతమవుతుంది; లేకపోతే, ఆ మంత్రం భయానకంగా మారుతుంది. అపవిత్రమైన మంత్రాన్ని అలానే గుర్తించాలి—దాని ఫలితాన్ని పొందడం చాలా కష్టమే. మంత్రంలో కన్నీటి ధార ఉంటే, దాన్ని రహస్యంగా ఉచ్చరించాలి. విరిగిన మంత్రాన్ని వదిలేయాలి, ఎందుకంటే అది బాధాకరమైన ఫలితాన్ని ఇస్తుంది. విద్య, మంత్రం ఏదైనా, పదహేడక్షరాలదైనా కావచ్చు. మధ్యలో కన్నీటి ధార ఉంటే, ఆ మంత్రాన్ని బలహీనంగా భావించాలి. మంత్రం మొదట, మధ్య, తల వద్ద నాలుగు కన్నీటి ధారలు ఉంటాయి. ఇరవై అక్షరాల మంత్రం, కోరికతో కూడినదిగా చెప్పబడింది. ఏడక్షరాల మంత్రాన్ని బాలమంత్రం అంటారు; ఎనిమిది అక్షరాలదాన్ని యవన మంత్రంగా పరిగణిస్తారు. ముప్పై అక్షరాల మంత్రం, అరవై నాలుగు అక్షరాలది, వంద అక్షరాలదీ ఉంటాయి. తొమ్మిది అక్షరాల మంత్రం “త” అక్షరంతో కలిసినదాన్ని ముప్పై రెట్ల మంత్రంగా అంటారు. చివర్లో కిరీటం, కవచం, కన్ను, కన్నీటి ధార ఉంటే, మొదట, మధ్య, చివరలో ఆరు సార్లు “ఫట్” అక్షరం కనిపిస్తే, అది ఆ మంత్రంలో ప్రత్యేకత. ఒక అక్షర మంత్రాన్ని “కూటమంత్రం” అంటారు; అది విభజించరాని మంత్రం. ఆరు అక్షరాల మంత్రం, బీజం లేనిది, లేదా పదిన్నర అక్షరాలదైనా ఉండొచ్చు. పదిన్నర బీజాలతో, మూడు బీజాలతో కూడిన మంత్రం ఇరవై అక్షరాలదిగా ఉంటుంది. దంత్య అక్షరాలతో కూడిన మంత్రాన్ని “మూఢమైనది”గా పరిగణిస్తారు. అలాంటి మంత్రం ఆకలితో ఉండి, మంత్రశక్తి సిద్ధి పొందదు. ఇరవై మూడు అక్షరాల మంత్రాన్ని “అహంకారమయం” అంటారు. ఇరవై తొమ్మిది అక్షరాల మంత్రం అవయవాల లోపంతో ఉంటుంది. అలాంటి మంత్రం అత్యంత క్రూరంగా, అన్ని కర్మల్లో నిందించబడుతుంది. అలాంటి మంత్రం సిగ్గుతో, ఏ యాజ్ఞిక క్రియకూ అనర్హంగా పరిగణించాలి. అరవై అయిదు అక్షరాల నుండి తొమ్మిది అక్షరాల ఆనందదాయక మంత్రాల వరకూ, ఈ విధంగా మంత్రాల స్వభావాన్ని ఋషులు వివరించారు.