त एव लोकान्बाधन्ते नात्राश्वार्यं सुगेतमाः
तं विद्यात्सर्वलोकेषु पापभोगरतं सुराः
तं हन्ति दैवमेवाशु नात्र कार्या विचारणा
प्रणम्य तं यथान्यायं गता नाकं दिवौकसः
आरेभे हयमेधाख्यं यज्ञं कर्त्तुमनुत्तमम्
पाताले स्थापयामास कपिलो यत्र तिष्टति
अन्वेष्टुं बभ्रभुर्लोकान् भूरादींश्च सुविस्मिताः
चख्नुर्महीतलं सर्वमेकैको योजनं पृथक्
तद्वारेण गताः सर्वे पातालं सगरात्मजाः
विचिन्वन्ति हयं तत्र मदोन्मत्ता विचेतसः
कपिलं ध्याननिरतं वाजिनं च तदन्तिके
हन्तुमुद्युक्तमनसो विद्रवन्तः समासदन्
गुह्यतां गृह्यतामाशु इत्यूचुस्ते परस्परम्
सन्ति चारो खला लोके कुर्वन्त्याडम्बरं महत्
समस्तेन्द्रियसंदोहं नियम्यात्मानमात्मनि
आस्थितः कपिलस्तेषां तत्कर्म ज्ञातवान्नहि
पद्भिः संताडयामासुर्बुहूं च जगृहुः परे
उवाच भावगम्भीरं लोकोपद्रवकारिणः
अहॄङ्कारविमूढानां विवेको नैव जायते
तदेव मानवा भुक्त्वा ज्वलन्तीति किमद्भुतम्
महीरुहां श्चानुतटे पातयन्ति नदीरयाः
तत्राश्रीर्वृद्धता नित्यं मुर्खत्वं चापि जायते
नामसाम्यादहो चित्रं धत्तूरो ऽपिमदप्रदः
यथा सखाग्नेः पवनः पन्नगस्य यथा विषम्
यदि पश्यत्यामहितं स पश्यति न संशयः
स वह्निः सागरान्सर्वान्भस्मसादकरोत्क्षणात्
अकालप्रलयं मत्वा चुक्रुशुः शोकलालसाः
सागरं विविशुः शीघ्रं सतां कोपो हि दुःसहः
देवदूत उवाचेदं सर्वं वृत्तं हि यक्षते
दैवेन शिक्षिता दुष्टा इत्युवाचाति हर्षितः