सृष्टिः प्रजापतेरेषा भूताध्यात्मविनिश्चये
आत्मतेजो ऽभिनिर् वृत्तान्भास्कराग्निसमप्रभान्
आचारं चैव शौचं च स्वर्गाय विदधे प्रभुः
यक्षराक्षसनागाश्च पिशाचा मनुजास्तथा
चातुर्वर्ण्यस्य वर्णेन यदि वर्णो विभिद्यते
त्वन्तः क्षरति सर्वेषां कस्माद्वर्णो विभज्यते
तेषां विविधवर्णानां कुतो वर्णविनिश्चयः
ब्रह्मणा पूर्वसृष्टं हि कर्मणा वर्णतां गतम्
त्यक्तस्वकर्मरक्ताङ्गास्ते द्विजाः क्षत्रतां गताः
स्वधर्ंमन्नानुतिष्टन्ति ते द्विजा वैश्यतां गताः
कृष्णाः शौचपारिभ्राष्टास्ते द्विजाः शूद्रतां गताः
ब्राह्मणा धर्मतन्त्रस्थास्तपस्तेषां न नश्यति
ब्रह्म चैव पुरा सृष्टं येन जानन्ति तद्विदः
सा सृष्टिर्मानसी नाम धर्मतन्त्रपरायणा
वैश्यः शूद्रश्च विप्रर्षे तद्ब्रूहि वदतां वर
वेदाध्ययनसंपन्नो ब्रह्मकर्मस्ववस्थितः
नित्यव्रती सत्यपरः स वै ब्राह्मण उच्यते
तपस्यां दृश्यते यत्र स ब्राह्मण इति स्मृतः
दानादानरतिर्यस्तु स वै क्षत्रिय उच्यते
वेदाध्ययनसंपन्नः स वैश्य इति संज्ञितः
त्यक्तवेदस्त्वनाचारः स वै शूद्र इति स्मृतः
न वै शूद्रो भवेच्छूद्रो ब्राह्मणो ब्राह्मणो न च
एतत्पवित्रं ज्ञानानां तथा चैवात्मसंयमः
नित्यक्रोधाच्छ्रियं रक्षेत्तपो रक्षेत्तु मत्सरात्
विद्यां मानापमानाभघ्यामात्मानं तु प्रमादतः
त्यागे यस्य हुतं सर्वं स त्यागी स च बुद्धिमान्
परिग्रहात्परित्यज्य भवेद्बद्ध्या जितेन्द्रियः
तपोनित्येन दान्तेन मुनिना संयतात्ममना
इन्द्रियैर्गृह्यते यद्यत्तत्तव्द्यक्तमिति स्थितिः
अविश्रंभेण मन्तव्यं विश्रंभे धारयेन्मनः