मृदङ्गभेरीशङ्खानां स्तनयित्नो रथस्य च
वायव्यस्तु गुणः स्पर्शः स्पर्शश्च बहुधा स्मृतः
तथा खरो मृदुः श्लक्ष्णो लवुर्गुरुतरो ऽपि च
एवमेकादशविधो वायव्यो गुण उच्यते
अव्याहतैश्चेतयते नवेति विषमा गतिः
आपो ऽग्निर्मारुश्चैव नित्यं जाग्रति देहिषु
पार्थिवं धातुमासाद्य यथा चेष्टयते बली
प्राणो मूर्द्धनि वाग्नौ च वर्तमानो विचेष्टते
मनो बुद्धिरहॄङ्कारो भूतानि विषयश्च सः
पृष्टतस्तु समानेन स्वां स्वां गतिमुपाश्रितः
वहन्मूत्रं पुरीषं वाप्यपानः परिवर्तते
उदान इति तं प्राहुरध्यात्मज्ञानकोविदाः
शरीरेषु मनुष्याणां व्यान इत्युपदिश्यते
रसान्वारु दोषांश्च वर्तयन्नति चेष्टते
समन्वितस्त्वधिष्टानं सम्यक् पचति पावकः
रेतस्तस्मात्प्रजायन्ते सर्वस्रोतांसि देहिनाम्
ऊष्मा चागिरीति ज्ञेयो यो ऽन्नं पचति देहिनाम्
स ऊर्ध्वमागम्य पुनः समुत्क्षिपति पावकम्
नाभिमूले शरीरस्य सर्वे प्राणाश्च संस्थिताः
वहॄन्त्यन्नरसान्नाड्यो दशप्राणप्रचोदिताः
जितक्लमाः समा धीरा मूर्द्धन्यात्मानमादधन्
तस्मिन्समिध्यते नित्यमग्निः स्थाल्यामिवाहितः
श्वसित्याभाषते चैव ततो जीवो निरर्थकः
अग्निर्जरयते चैतत्तदा जीवो निरर्थकः
वायुरेव जहात्येनमूष्मभावश्च नश्यति
वायुमञ्जलवत्पश्येद्गच्छेत्सह मरुद्गुणैः
महार्णवविमुक्तत्वादन्यत्सलिलभाजनम्
क्षिप्रं प्रविश्य नश्येत यथा नश्यत्यसौ तथा
येषामन्यतराभावाञ्चतुर्णां नास्ति संशयः
नश्यते कोष्टभेदार्थमग्रिर्नश्यत्यभोजनात्