एकदा भगवतः नारदस्य प्रश्नान् प्रति उत्तरं दातुं महर्षिः सूतः मन्त्रस्वरूपं विस्तरेण निरूपयति। एकाक्षरो मन्त्रः कूटाख्यः अविभाज्यः इति प्रसिद्धः। षडक्षरः मन्त्रः, अथवा बीजहीनः, अथवा सप्तानां अक्षराणां अर्धाधिकः, तस्य स्वरूपं विवृणोति। मन्त्रः यः एकान्द्वयबीजयुक्तः त्रिभिः सहितः, तस्य विंशत्यक्षराणि भवन्ति। यदि मन्त्रस्य अक्षराणि दन्त्यः, सः भ्रमितः इति गण्यते। एवं मन्त्रः क्षुधितः, मन्त्रशक्त्यसिद्धिहीनः इति विज्ञेयः। त्रिविंशत्यधिकं त्रयाणि अक्षराणि यत्र, सः मन्त्रः गर्वितः इति कथ्यते। नवविंशत्यधिकं नव अक्षराणि यत्र, तत्र मन्त्रः अंगहीनः इति निर्दिष्टः। एवं मन्त्रः अतिक्रूरः, सर्वेषु कर्मसु निन्दितः। सः लज्जितः, सर्वेषु कर्मसु अयोग्यः। षट्पञ्चदक्षरादारभ्य नवसुखाक्षरपर्यन्तम्, तत्र मन्त्राणां विविधानि रूपाणि निर्दिश्यन्ते। त्रयोदशाक्षरमन्त्रः, निश्चिताक्षरसंख्यकः मन्त्रः, शतद्वयमन्त्रः, शतपञ्चाशत्, अथवा द्विशताक्षरः, तेषां स्वरूपं विवृणोति। निश्चिताक्षरसंख्यकः मन्त्रः, स्नेहरहितः, एवं वर्णितः। यः मन्त्रः अतीव दीर्घः, सः शिथिलः इति घोषितः। मन्त्राः यः स्तोत्ररूपः, तस्य तादृश्यम् इति उच्यते। मन्त्रगुणदोषज्ञानरहितः यः जपकः, तस्य फलम् न सुलभम्। मन्त्रदोषैः, भङ्गादिभिः, दूषितस्य मन्त्रस्य शोधनप्रकारं अहं वदामि। सर्वः अपि मन्त्रः, यदि यथाविधि जप्यते, सर्वसिद्ध्यः दातुं शक्नोति। योनिमुद्रया बन्धेन च आसनं सम्पूर्णं भवति। नारद! गूढं रहस्यं अग्रे तव कथयामि। गुरोः अनुमत्याः भक्तः, समृद्धियुक्तः, अभिषिक्तः, मन्त्रतन्त्रार्थज्ञः, निग्रहानुग्रहकुशलः, सत्यसारसंग्राहकः, विनीतः, सुशीलवस्त्रधारी, नित्यं विधिपूर्वकं आचरन्, तादृशः उपदेशकः उच्यते। शमादिसाधनसम्पन्नः, श्रद्धायुक्तः, दृढमना, व्रताचारनिष्ठः, कृतज्ञः, दुष्कृतभीतः, शिष्यः तादृशः भवेत्; अन्यथा गुरवे दुःखं जनयति। ततः यज्ञविधौ, पञ्च सूत्राणि पूर्वदिशाद्यः अधः पर्यन्तं विस्तार्य, प्रथमं सूत्रे प्रथमं स्थापयेत्, द्वितीयं द्वितीयस्थाने स्थापयेत्। अग्निकुण्डे पञ्चमं अक्षरं यथायथं स्थापयेत्। नामस्य प्रथमाक्षरादारभ्य मन्त्राक्षरपर्यन्तं तथा स्थापयेत्। प्रदक्षिणेन द्वितीयं 'साध्य'स्थानम् इति कथ्यते। द्व्यक्षरकुण्डे 'सिद्ध' 'असिद्ध' इति गण्यते। तृतीयस्थाने 'सुसिद्ध', चतुर्थे 'सिद्धारि'। चतुर्थे यदि पूर्वं नामाक्षरं अस्ति तर्हि 'साध्यसिद्ध', 'साध्यसाध्य', 'सुसिद्ध', 'रिपु' इत्येतानि नामानि। पूर्वविधिना यथाक्रमं युग्मानि गणयेत्। चतुर्थे च चतुष्कसमूहे बुद्धिमान् एवं गणयेत्। 'ऋद्धसिद्ध' यथोक्तम्; द्विगुणे 'सिद्धिसाध्य'। साध्यस्य कार्यस्य सिद्धिः अर्धसमये सम्पद्यते; यदि कार्यं अंशतः साध्यं तर्हि द्विगुणसमयः अपेक्ष्यते। एवं मन्त्रस्वरूपं, तस्य दोषगुणान्, शिष्यगुरुयोग्यतां, यज्ञविधिं च महर्षिः नारदाय श्रद्धया सम्यक् उपदिशत्।