तत्र गर्भस्थः स बालकः मातुः पानभोजनमात्रेण पोषितः शनैः शनैः वृद्धिं याति। तस्य देहः गर्भे आच्छादितः, दुःखेन पीडितः, तत्र सदा वेदनायाः अनुभवः अस्ति। स चेतनः सन्, दुःखस्वभावेन पुनः पुनः क्लिश्यते। प्रसवमार्गे स दृढं निपीडितः, अधोमुखं मुखं कृत्वा बहिर्गच्छति। ततः शनैः शनैः स बालकः प्रतिदिनं वृद्धिं प्राप्नोति। एवं अस्मिन्संसारे जीवात्मनां देहधारणं क्रमशः संपद्यते। एवं तत्र आत्मनं मोक्तुं न समर्थः यः, सः कः अन्यः पापिष्ठः अस्ति? एषा स्थितिः सर्वेषां प्राणिनां, पशूनां अपि, सामान्यरूपेण घोषितः। मनुष्याणां तु एषा विधिः बन्धच्छेदेन विशेषितः। अतः बन्धनच्छेदाय मन्त्रदीक्षां समाचरेत्। शुद्धात्मज्ञानं धारयन्, सः मोक्षस्थितिं प्राप्नोति। बन्धनयुक्तानां हिताय, सः शिवं मन्त्रैः पूजयति। शिवेन सह शक्त्या च अन्यैः सह, आत्मन्येव क्रियायाः अनुभवं पश्यति। किन्तु बन्धनात्, सः तं प्रकाशयितुं न शक्नोति, यथा शृंखला-बद्धः जनः। अतः शास्त्रविधिना मन्त्रदीक्षां समाचरेत्। नित्यनैमित्तिकं च आचारं समाचरेत्। यः पुरुषः यत्र यत्र आश्रमे तिष्ठति, यदि दीक्षा लभते, तस्य ततः कृतानि कर्माणि बन्धहेतु न भवन्ति। दीक्षितः यदि लोकेषु भोगान् इच्छेत्, तस्यापि बन्धः न भवति। यः तु नित्यनैमित्तिकदीक्षां प्राप्य कर्म न करोति— अतः दीक्षितः सर्वाणि नित्यनैमित्तिकानि कर्माणि समाचरेत्। नित्यनैमित्तिकाचारं यः पालयति, तस्यापि मध्ये केवलं गुरुभक्तः एव फलप्राप्तिं प्राप्नोति, अन्यथा न। यः तु गुरौ कृत्रिमभक्तिं केवलं लाभार्थं करोति, सः न सफलः। यः गुरौ कायेन मनसा वाचा च भक्तिं कुर्वन्, शिष्यः सर्वस्वं समर्पयन्, सः एव सिद्धिं प्राप्नोति। यदि मन्त्रः मिथ्यापाठितः भवति, गुरुः प्रायश्चित्तं कुर्यात्। अधुनाऽहं दीक्षाविधिं वर्णयिष्यामि, यः मन्त्रशक्तिं ददाति। अतः सर्वशास्त्रविद्भिः 'दीक्षा' इति कथ्यते। ध्यानधारणया धर्मरक्षणात् 'मन्त्रः' इति उच्यते। दीर्घस्वरान्तः मन्त्राः स्त्रीलिङ्गाः; 'हुं' वा 'फट्' अन्ताः पुंलिङ्गाः। यत्र देवता पुंलिङ्गी, तत्र मन्त्रः; स्त्रीलिङ्गी, तत्र विद्याः। 'तारा', 'रेफ', 'स्वाहा' अन्ताः अग्नितत्त्वयुक्ताः इति घोषिताः। एवं मन्त्राः अग्निसोमस्वरूपाः इति बुधैः ज्ञातव्यम्। केचित् चन्द्रशक्त्या जाग्रतः; केचित् वाममार्गवायुनाः। यदि मन्त्रः सुप्तावस्था-पाठितः, तदा निष्फलः भवति। यदा श्वासः स्वाभाविकः, तदा बिन्दुसंयुक्तमन्त्रः; विक्षिप्तश्वासे सृष्टिसंयुक्तमन्त्रः। अपि च दोषयुक्तो मन्त्रः अपि, एषा मालया पाठितः, सफलः भवति। तस्य शमः, ज्ञानम्, अक्रोधः, शान्तस्वभावः अस्ति। दोषयुक्ताः मन्त्राः, यथा भङ्गिताः, साधकं न रक्षन्ति। इति कथा शास्त्रविहितानां गर्भादारभ्य दीक्षापर्यन्तं जीवस्य स्थितिपरिवर्तनं, मन्त्रस्य स्वरूपं च, श्रद्धया उपनिबद्धा।