इन्द्रियाणि स्वबलात् विषयेषु आश्रित्य कर्माणि कुर्वन्ति। तेषु एव एकगुणयुक्तानि भूतानि उत्पन्नानि कथ्यन्ते। रूपं त्रिषु, रसः द्वयोः, गन्धः पृथिव्याम् अस्ति। पाचनम्, संग्रहः, धारणम्—एतानि घोषितानि। तेजसि, अप्सु, पृथिव्याम् च, शुक्लादिगुणाः नानारूपेण दृश्यन्ते। पृथिव्याम् सुरभिः इति गन्धः प्रसिद्धः। एषा भूतस्य विशेषता; विशेषरहितं तु तद् एव। यद् स्थावरजङ्गमं जगत्, तत् पञ्चभूतात्मकं। शरीरस्य अस्थि, मांस, केश, त्वक्, नख, दन्ताः पृथिवीतत्त्वस्य भवन्ति। हृदि, जठरे, नेत्रे, पित्ते च तेजो गुणैः विद्यमानम्। सर्वेषु शरीरनाडीसु गर्भस्य कार्येण आकाशः अस्ति। प्रत्येकस्य अनुभवविविध्यायाः अनुसारं तद् निश्चितम्। कर्मबलात् सर्वेषु शरीरेषु सञ्चरन्ति। अशुद्धमार्गात् एषा भेदः पृथिव्यादिभूतपर्यन्तं प्रसारितः। स्थावरेषु पर्वता वृक्षा च, जङ्गमेषु त्रीणि प्रकाराणि। स्थावरजङ्गमेषु च चतुर्लक्षाष्टिव्यः जीवजातयः सन्ति। कर्मबलात् परमं प्राप्तिः सर्वार्थसिद्धिदायिनी। महापुण्यबलात् दुर्लभं जन्म प्राप्त्यते। एकबिन्दुः गर्भं प्रविश्य द्विधा भवति। अशुद्धिबन्धनकर्मादिभिः बद्धः कश्चित् जीवः निरुद्धः। तत्र मातुः पानभोजनमात्रेण पोष्यमाणः वर्धते। दुःखपीडितः, गर्भे आवृतः, तस्य शरीरम् आच्छादितम्। सः चेतनः, दुःखमयस्वभावः, पुनः पुनः क्लिश्यते। गर्भमार्गे अतिशयेन निःसृतः, अधोमुखः जायते। ततः शनैः शनैः बालः प्रतिदिनं वर्धते। एवं अस्मिन् लोके जीवस्य देहधारणं क्रमशः भवति। तत्र आत्मनं मोक्तुं न शक्नोति यः, सः कः अन्यः पापतरः। एषा सर्वजीवेषु, पशुषु अपि, सामान्यता घोषिता। मानवस्य तु एषा धर्मः बन्धनच्छेदलक्षणः। अतः बन्धनच्छेदाय मन्त्रदीक्षां कर्तव्या। शुद्धात्मज्ञानधारिणः मोक्षस्थितिं प्राप्नोति। सः मन्त्रैः शिवं पूजयति, बध्दजीवानां हिताय। शिवशक्त्यादिसहितः आत्मन्येव क्रियाम् पश्यति। किन्तु बन्धनात् तद् प्रकाशयितुं न शक्नोति, शृङ्खलाभद्धः इव। अतः शास्त्रानुसारं मन्त्रदीक्षा कर्तव्या। नित्यनैमित्तिकविधिं च आचरितव्यम्। यः यत्र आश्रमे तिष्ठति, यदि दीक्षां प्राप्नोति, तस्य पश्चात् कृतानि कर्माणि बन्धनहेतवः न भवन्ति। दीक्षितः सन्, लोकेषु भोगान् इच्छेत्।