एषा अहंकारस्य कथा, मुनिवर, गुणद्वयं विभज्य पुनः त्रैगुण्यं प्राप्नोति। तत्र सत्त्वगुणात् ज्ञानेंद्रियाणि मनसा सह उत्पन्नानि दृश्यन्ते। रजोगुणात् कर्मार्थं कर्मेंद्रियाणि अभिजायन्ते। तत्र मनः कामरूपं च संकल्पवृत्तिं च धारयति, यथा स्वभावेन बहिः कर्मेंद्रियवत् नित्यं प्रवर्तते। किं तु, मनः अन्तः अधिकं कार्यं करोति, तस्मात् मनः अन्तःकरणं इति प्रसिद्धम्। तस्य क्रमशः कार्याणि—कामः, प्रारम्भः, ज्ञानम् इति कथ्यन्ते। तानि येन ग्राह्याणि, तानि शब्दादीनि ज्ञेयानि, मुनिवर। वाक्, हस्तौ, पादौ, गुदम्, उपस्थः च कर्मेंद्रियाणि सन्ति। इन्द्रियाणि साधनानि, इन्द्रियविना कर्म न भवति। इन्द्रियाणि वस्तूनि आश्रित्य कर्माणि कुर्वन्ति, शक्त्या। तस्मात् एकैकस्य गुणयुक्तानि पंच महाभूतानि उत्पन्नानि उच्यन्ते। रूपं त्रीषु, रसः द्वयोः, गन्धः पृथिव्यां च अस्ति। पाचनम्, संग्रहः, धारणम्—एते घोषिताः। तेजसि, आपः, पृथिव्यां च, शुक्लादयः गुणाः नानारूपेण दृश्यन्ते। पृथिव्यां सुरभिः गन्धः इति प्रसिद्धः। एषा भूतविशेषता, यद्विशेषरहितम् तदेव तत्त्वम्। सर्वं जगत् स्थावरजङ्गमं पंचभूतमयं। शरीरस्य अस्थि, मांस, केश, त्वक्, नख, दन्ताः पृथिवीतत्त्वात्। हृदि, पाचनकुहरे, नेत्रयोः, पित्ते च, तेजस्तत्त्वं गुणैः दृश्यते। सर्वेषु नाडीषु, गर्भवृत्त्या, आकाशः अस्ति। प्रत्येकस्य भिन्नानुभवेन तत्त्वं निर्धीयते। कर्मबलात् सर्वेषु देहेषु चरन्ति। अशुद्धमार्गेन, एषा पृथिव्यादिविभागपर्यन्तं विस्तारितम्। स्थावरेषु पर्वताः वृक्षाः च, जङ्गमे त्रिविधाः। स्थावरजङ्गमेषु चतुर्लक्षाष्टिव्यः प्रजाः। कर्मबलात् उत्तमं स्थानं प्राप्य, सर्वार्थसिद्धिं यच्छति। महापुण्यबलात् दुर्लभं जन्म लभ्यते। एकबिन्दुः गर्भे प्रविश्य द्विविधः भवति। मलकर्मादिबन्धनैः कश्चित् जीवः बद्धः। मातुः पानाहारमात्रेण तत्र पोष्यते, वर्धते च। दुःखपीडितः, गर्भे शरीरं आच्छाद्य, संवृतः। सः चेतनः दुःखमयः, पुनः पुनः यातनां प्राप्नोति। सुषुम्नायां कष्टेन निःसृत्य, अधोमुखः जायते। ततो बालः शनैः शनैः दिनैः वर्धते। एवं जगति जीव embodiment क्रमशः संपद्यते। अत्र, आत्मनं न उद्धरति, तस्मात् पापतरः कः? एषा सर्वजीवेषु, पशुषु अपि, सामान्यतया घोषितम्। मनुष्येषु तु, बन्धच्छेदलक्षणः धर्मः। अतः, बन्धच्छेदाय मन्त्रदीक्षां कर्तव्यम्।