स एव भगवान् व्यासः तां संहितां स्वपुत्राय शुकाय, यः वैराग्ये निष्ठितः, उपदिशत्। स च शुकः, विष्णुभक्तजनप्रियम् तां संहितां सम्यक् अधीतवान्। यः कश्चन तस्याः पाठनेन श्रवणेन वा यतते, तस्य हरौ भक्तिर्वर्धते। हे विप्र, त्वया अस्माकं कृष्णकथारसामृतं पायितम्। ततः परं मया सनन्दनमुख्यानां किं पृष्टम्? ये सिद्धाः लोकानां हिताय प्रवर्तन्ते, ते अनन्तेषु लोकेषु विचरन्ति। तेषां संनिधौ का शुभा जगत्पावनी कथा अस्ति? एतानि सर्वाणि नारदेन पृष्टानि अहं कथयामि। नारदः, भृगुवंशश्रेष्ठः, पुनः तान् ऋषीन् पप्रच्छ। स एव अत्र सर्वाभिलाषिणां पूज्यः। विष्णुपादार्चकानां के देवाः पूज्याः? प्रातःसंध्यादिकं विधिकृत्यं किं, तद् वदन्तु। परं स्वात्मानं तुष्टये किं कर्तव्यम्, तद् ब्रूत, हे मानदायिनः। तदा भगवतः सनत्कुमारः, सूर्यसमप्रभः, उवाच—एतत् ज्ञानं शुद्धया भक्त्या ये जानन्ति, ते अक्षरं विष्णुम् आप्नुवन्ति। सुख, मोक्ष, क्रिया, आचार इति स्थितयः कीर्तिताः। तत्र शिवः एव एकः स्वामी; जीवाः पशवः इति स्मृताः। यावत् द्वैतं तिष्ठति, तावत् एते पशुभावस्थायां वर्तन्ते, हे नारद। पशवः अपि त्रिविधाः, ‘कला’ इति नाम्ना प्रसिद्धाः। तेषु प्रथमः मलयुक्तः, द्वितीयः मलकर्मयुक्तः। प्रथमः पुनः स्थूलमलयुक्तः सूक्ष्ममलयुक्तश्च द्विधा। द्वितीयः अपि पक्वापक्वमलयुक्तः द्विविधः कथ्यते। ‘कला’ आरभ्य सिद्धान्तेन बद्धः सः सकलः संसारं भ्रमति। पञ्च बन्धाः सन्ति; तेषु प्रथमे द्वौ मलकर्मसम्भूतौ। स एकः सन् नानाशक्तियुतः, सूक्ष्मः, ज्ञानक्रियावृत्यात्मकः। कर्म पुण्यपापात्मकं, नानाफलभोगदायकम्। एते द्वौ आद्यौ; अधुना मायाादिसम्भवांश्च शृणु, हे द्विज। ईश्वरः परः सर्वव्यापी सर्वविजयी, स एव बीजम्। स ज्ञानक्रियारूपेण स्थितः; सा पराशक्तिः शम्भोः। तां प्रथमारूपां ‘विद्रूपा’ इति आहुः। सा सर्वव्यापिनी, अविनाशी सर्वतत्त्वकारणम्। तया सर्वकर्माणि क्रियन्ते, सा च विश्वमङ्गलप्रदा। तस्याः प्रथमः उद्भवः शब्दः, यस्य सारं शान्त्यादिलोकाः। ततः ज्ञानक्रियाशक्तीनां श्रेष्ठाधमत्वविकल्पाः। यत्र ज्ञानशक्तिः निगृहीता, तत्र क्रियाशक्तिः प्रवर्तते। यत्र क्रियाशक्तिः निगृहीता, तत्र ज्ञानवेगः लभ्यते। शब्दबिन्दू साकारश्च सदाख्ये तत्त्वे प्रतिष्ठिताः। एतानि एव तत्त्वानि शुद्धमार्ग इति कीर्तितानि। एतेषां पञ्चानां कालक्रमो नास्ति। वस्तुतः तत्त्वम् एकमेव, ‘शिवः’ इति, नानाशक्तिसमन्वितः।