अत्र मनुष्याणां योगाः नाभेः समुत्पद्यन्ते, इति न संशयः। ये रोगैः पीड्यमानाः, स्वं विपुलं धनं परित्यज्यापि, वैद्यैः प्रयत्नं कुर्वद्भिरपि तेषां दुःखानि न निवर्तन्ति। सर्वे प्राणीणा रोगैः पीड्यन्ते, यथा मृगाः व्याघ्रैः हन्यन्ते। जरा-श्लथाः जनाः दृश्यन्ते, यथा महागजाः अन्यैः गजैः पराजिताः। परन्तु अरण्ये निवसन्तः मृगाः, दरिद्राश्च, न तथा बाध्यन्ते। रोगः प्राणिनः गृह्णाति, यथा छागान् छागघाती गृह्णाति। बलवता वेगेन वह्यमानः, जीवः बलात् नीयते। ये देहात् मुक्ताः, ते स्वस्वभावं अतिक्रामन्ति। यः यथाशक्ति प्रयत्नं करोति, तथापि सर्वं न यथेष्टं सम्पद्यते। दुःखकरं कर्म फलं प्राप्य अपि न स्वीकर्तव्यम्। ये जाग्रतः, चतुराः, क्रूराः, धीराश्च, तेऽपि परेषां सेवां कुर्वन्ति। प्रत्येकः स्वं कर्म, पुनः परस्यापि, अनुतिष्ठति; कश्चन स्वभागं न अतिक्रामति। केचन शिबिकां वहन्ति, केचन तत्रैव उपविशन्ति। धनं नष्टाः नराः, विविधाः स्त्रियश्च, दृश्यन्ते। एषा परा सत्यम् अपि पश्य; अत्र मोहः न भविष्यति। सर्वं परित्यज्य, स्वभावे प्रतिष्ठितः, सुखी भव, विगतव्यथः। येन देवाः इमं मर्त्यलोकं परित्यज्य स्वर्गं गताः। तदा सः सनत्कुमारः तेन पूजितः सम्मानितः च निर्गतः। ब्रह्मलोकस्य प्राप्तिकामः सः पितरं प्रति जगाम। शुकः च, प्रदक्षिणं कृत्वा, कैलासपर्वतम् अगच्छत्। तदा शुकस्य माता शोकाकुलहृदया, 'मम पुत्र! एकम् क्षणम् स्थीयताम्' इति रुरोद। स तु केवलं मोक्षमेव साधयन्, परं पदं प्रति गतः। पुनः मुनिः तं ब्राह्मणं शुकस्यावतरणं विषये पप्रच्छ। तदेतत् श्रुत्वा, अद्य मम मनः परमां शान्तिं प्राप्तम्। कृष्णस्य गुणसिन्धौ तृष्णा कदापि न तृप्यति। अत्र ते कुत्र वसन्ति? एषा मे महती शंका। तदा महर्षिः शास्त्रानुसारं आत्मानं संयम्य, पूर्वदिशं प्रति मुखं कृत्वा, सूर्यवत् दीप्तिमान् बभूव। तत्र न पक्षिणां समूहः, न शब्दः, न दृश्यं किञ्चिद् आसीत्। तस्मिन्न् क्षणे सः आत्मानं सर्वासक्तिभ्यः विमुक्तं दृष्टवान्। पुनः योगमालम्ब्य, मोक्षमार्गं अन्वेष्टुम् आरब्धवान्। व्यासस्य पुत्रः महायशाः, निश्चयात्मा, आकाशे गतवान्। तं सर्वे प्राणिनः मनसो वायोः च वेगेन शीघ्रं गच्छन्तं अपश्यन्। दिव्यपुष्पवर्षेण तं देवाः पूजयामासुः। सिद्धाः ऋषयश्च पप्रच्छुः—'कः एषः सिद्धिं प्राप्तः?' स महातेजाः, प्रमुदितः, तान् ऋषीन् प्रति उवाच। तस्मै एकाग्रचित्ताय एषः उत्तरः दातव्यः। सः अष्टविधं तमः त्यक्त्वा, पञ्चविधं रागं अपि परित्यज्य, तत् अनादिशून्ये लिङ्गार्चिते स्थितौ स्थितः।