पञ्चेन्द्रियाणि, तमः, सत्त्वं, च रजः च — एते सर्वे संसारधर्माणि सन्ति। एषां विषयैः, ये प्रकटाः अपि च अप्रकटाः, लाभः साध्यते। यत् सर्वैः एतेन संयुतं तदनित्यत्वेन कथ्यते। यः एतद्वास्तवं वेत्ति, स एव उत्पत्तिं च लयम् च जानाति। यत् अप्रकटं सूक्ष्मलिङ्गैः गृह्यते, इन्द्रियातीतं तत् अवगन्तव्यम्। सः आत्मानं लोके प्रतिष्ठितं पश्यति, लोकं च आत्मनि एव पश्यति। यः सर्वेषु भूतानि सर्वदा सर्वावस्थासु पश्यति, तस्य ज्ञानद्वारा दुःखानि न निवर्तन्ति, न च देहसम्भवः विरमति। सत्तास्वरूपः जीवः अनाद्यन्तः, आत्मनि स्थितः, अक्षयः अस्ति। स एव स्वकर्मभिः नित्यं पीडितः, तैः तैः कर्मभिः punarप्यन्ये बहूनि कर्माणि करोति। सः मोहावस्थायामपि दुःखं सुखमिति अभिधत्ते। यदा स्वकर्मोत्पत्तेः बन्धनात् विमुक्तः भवति, तदा संयमेन तपसा च सङ्गवियोगेन च, अनेके सिद्धिं प्राप्तवन्तः, अव्यग्राः, सुखोत्पत्त्या सह। श्रवणेन विवेकः लभ्यते; विवेकप्राप्तौ सुखं वर्धते। दिनप्रतिदिनं मूढाः उपसर्पन्ति, न तु पण्डिताः। अल्पबुद्धयः चित्तदुःखैः पीड्यन्ते। यः तान् न पूजयति, सः स्नेहपाशात् विमुक्तः भवति। दुष्टचिन्तनं निगृह्य, शीघ्रं प्रबोधः जायते। तदभावे भ्रमः जायते, तद्वत्त्वे भ्रमो निवर्तते। यस्य एषः अस्ति, तस्य सर्वेषु वस्तुषु शोकस्य स्थानं न अस्ति। दुःखेन दुःखमेव लभ्यते, महतीं च आपदं प्राप्नोति। यत् प्रयत्नः न शक्यते साधयितुं, तत्र न प्रवर्तेत। हि, विषयस्य चिन्तनं न क्षीणं भवति, अधिकं वर्धते। एतद्विभाव्य, अन्यैः समत्वं न इच्छेत्। पण्डितः कदापि आरोग्यं वा प्रियजनसङ्गं वा न अवमंसेत्। यदि उपायः दृश्यते, तर्हि शोकं विना प्रवर्तेत। जरामरणदुःखात् आत्मानं, प्रियं, उद्धरेत्। यथा तीक्ष्णाग्राः बाणाः दृढधनुर्धरैः विसृष्टाः, तथा देहः रोगनाशाय पीड्यते। दिनरात्रे पुनः पुनः मर्त्यस्य आयुः ह्रियते। जातस्य मर्त्यस्य जरा उपतिष्ठति, क्षणमपि न तिष्ठति। सूर्यः पुनः पुनः अस्तं गच्छति, उदेति च। रात्रयः जनानां भाग्याद्भाग्येन यान्ति। यदि कर्मफलं अन्यैः न निर्भर्येत, तर्हि पश्यामः — साधवः अपि स्वकर्मभिः विफलाः, तैः एव वञ्चिताः। कामैः पूर्णाः जनाः दृश्यन्ते, आशाभिः सुवर्णेन च बद्धाः। लोके च मायया एव सुखेषु जीवन्ति। कश्चित् कर्म करोति, किन्तु साध्यं न प्राप्नोति। एवं संसारधर्मः, ज्ञानस्य, संयमस्य, विवेकस्य च महत्त्वं प्रतिपाद्यते।